روز گذشته بيانيهاي از سوي هيئت داوران سازمان حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس سپاه و بسيج در بخش تجلي اراده ملي منتشر شد، مبني بر اينكه سطح كمي و كيفي آثار داستاني دفاع مقدس در جشنواره فجر امسال نتوانسته توقعات داوران و منتقدان را برآورده كند و از طرف ديگر نگرانيهاي بسياري را هم به دنبال داشته است. اين در حالي است كه در جشنوارههاي سه دهه اخير غالباً بهترين آثار، فيلمهاي ژانر دفاع مقدس بود.
«زيباتر از زندگي»، «بزرگمرد كوچك»، «تابستان طولاني» و «خاكستر و برف» تنها آثار داستاني ژانر دفاع مقدس در بخش مسابقه جشنواره فيلم امسال بودند؛ آثاري كه به دليل كيفيت پايين، حتي نتوانستند توقع خوشبينترين منتقدان در حالي كه سينماي جنگ يكي از مهمترين ژانرها در سطوح بينالملل و به عنوان مثال در سينماي امريكا است. به طوري كه توليدات ژانر جنگ در سينماي امريكا كه در راستاي اهداف استراتژيك اين كشور ساخته ميشوند، همواره از بارزترين آثار سينمايي اين كشور هستند كه بازخوردهاي بينالمللي گستردهاي هم به دنبال دارند.
به همين بهانه گفتوگوهايي با اعضاي هيئت داوران بخش تجلي اراده ملي و منتقدان سينماي دفاع مقدس داشتهايم تا در اين ميان به ريشهيابي دلايل افول سينماي دفاع مقدس در كشورمان بپردازيم.
معضل سينماي دفاع مقدس، نبود فيلمنامه خوب است
غلامحسين حيدري، داور سازمان حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس سپاه و بسيج در بخش تجلي اراده ملي در گفتوگو با «جوان» در اين خصوص ميگويد: يكي مهمترين عوامل ركود سينماي دفاع مقدس در سالهاي اخير، فيلمنامه است و متأسفانه ما با كمبود فيلمنامه روبهرو هستيم.
تمام آثاري كه اين روزها در ژانر دفاع مقدس ساخته ميشود، حاصل كار جواناني است كه هنوز نتوانستهاند مسئله پژوهش در زمينه دفاع مقدس را در دستور كار خود قرار دهند. اين روزها مسئله پژوهش به حلقه گمشده حوزه فيلمنامه دفاع مقدس تبديل شده است و هر كس فكر ميكند با تخيل خود ميتواند فيلمنامه دفاع مقدس بسازد، نتيجهاش ميشود فيلمنامههاي نازلي كه ميخواهند سينماي اكشن جنگ را بسازند يا به حواشي غيرمستند جنگ بپردازند.
به گفته وي، در سينماي جهان، نوشتن فيلمنامه بر عهده يك تيم متخصص قرار ميگيرد كه در اين ميان روانشناس، جامعه شناس، طراح و ديالوگنويس به تفكيك حضور دارند. از سوي ديگر بخش خصوصي در زمينه دفاع مقدس سرمايهگذاري نميكند و بودجههاي دولت هم به دليل پايين بودن نميتوانند از پس مخارج فيلمنامه نويسهاي حرفهاي برآيند.
حيدري در خصوص راههاي برون رفت از بحران سينما دفاع مقدس ميافزايد: بايد افراد متخصص در ژانر دفاع مقدس شناسايي و تربيت شوند. مانند فعاليت سازمان بسيج هنرمندان كه به تازگي يكسري كلاسها را برگزار ميكند. از سوي ديگر هزينه بيشتري بايد صرف دستمزد فيلمنامهنويسها شود تا بزرگان فيلمنامهنويسي جنگ به ميدان توليد آثار بيايند. در نظر بگيريد مگر چند درصد از بودجه فيلم صرف فيلمنامهنويس ميشود؟ آيا آنقدر دستمزدي كه به يك بازيگر پرداخت ميشود، به فيلمنامهنويسي كه از شش ماه تا يك سال زمانش را براي نوشتن ميگذارد، ارائه ميشود؟
آشفتگيهاي توليد و اكران، عامل افول سينماي دفاع مقدس
جبار آذين، منتقد سينما و تلويزيون در خصوص عوامل بحران سينماي دفاع مقدس به «جوان» ميگويد: اينكه چرا شرايط به گونهاي نيست كه علاقهمندان و متوليان آثار انقلابي و دفاع مقدس در عرصه سينما بتوانند به تعهدات انساني خود عمل كنند، به مديريت سينما، آشفتگيهاي توليد و اكران فيلم و نداشتن وحدت رويه و سياستهاي قانونمند و شفاف سينمايي باز ميگردد. به رغم تبليغات، حتي همين تعداد محدود آثار دفاع مقدس هم نتواستند در جايگاه شايسته خود قرار گيرند و در اين ميان مشكلات به نوع مديريت سينما بازميگردد.
بنا بر اظهارات وي، در اين بخش بايد تغييرات و تحولاتي اتفاق بيفتد و شرايط در سينما به گونهاي فراهم شود تا فيلمسازان متعهد جامعه بتوانند با حمايت و تشويق مسئولان، آثاري منطبق با سينماي جمهوري اسلامي خلق كنند. ما فيلمسازان متعهد و متبحر كه در زمينه دفاع مقدس و ارزشهاي ديني و ملي كم نداريم، اما اين افراد نيازمند حمايت قانوني، مردمي، مادي و معنوي دولت و مجلس هستند.
فيلمسازان غيرحرفهاي تيشه به ريشه سينماي دفاع مقدس ميزنند
دكتر محمدصادق كوشكي منتقد سينما در خصوص افول آثار سينماي دفاع مقدس در جشنواره سي و يكم به «جوان» ميگويد: اين اتفاق ريشه در سالهاي گذشته دارد. روند تخريب دفاع مقدس از ابتداي دوران اصلاحات آغاز شد و آن سياستها تا به امروز هم ادامه پيدا كرده است. در اين مدت ما به صورت جستهوگريخته كارهايي داشتيم كه افرادي با قدرت شخصي و بر پايه باورهايشان ميساختند و در نهايت كارهاي شاخصي هم از آب درميآمد، اما اين آثار به تعداد انگشتان دو دست هم نميرسيد.
وي در خصوص آثار دفاع مقدس سالهاي اخير ادامه ميدهد: كارهاي توليد شده در ۱۶ ساله اخير به سه گروه تقسيم ميشوند. گروه اول كارهاي كارگردانان و هنرمندانان معتقد و مومن كه چون متكي به توانمنديهاي شخصي اين افراد بوده، كارهاي شاخصي از كار درآمده است اما تعداد اين كارها بسيار كم است. گروه دوم كارهاي سفارشي بودند و سازندگان اين كارها اعتقاد و باور جدي به ارزشهاي دفاع مقدس نداشتند يا از طريق ساخت فيلمهاي دفاع مقدسي قصد داشتند به سينما پل بزنند. دسته سوم هم فيلمهاي افراد متعهد به دفاع مقدس بودند كه اين كارها از لحاظ هنري ضعيف بودند و نتوانستند خودي نشان دهند. تعداد آثار متعلق به گروه دوم و سوم در اين سالها زياد بوده است. توليد اين آثار ژانر دفاع مقدس را دچار بدنامي كرد و در نهايت آثار دفاع مقدس كارهايي شدند كه يا سفارشي بودند يا ارزش هنري نداشتند.
هركسي نبايد وارد وادي فيلمسازي دفاع مقدس شود
كوشكي در خصوص روشهاي بازگشت به دوره طلايي سينما دفاع مقدس ميافزايد: «اگر دفاع مقدس برايمان مقدس و ارزشمند باشد، قطعاً توليد آثار هنري در اين زمينه بايد برايمان تقدس پيدا كند. يعني اجازه ندهيم هر كسي با هر توانايي و با هر باوري به اين عرصه بيايد و كساني ورود پيدا كنند كه غير از اينكه به دفاع مقدس باور دارند و باورشان ثابت شده، از لحاظ تكنيكال هم صاحب تجربه و توانمند باشند. نكته بعدي اين است كه هر فردي كه ميخواهد در عرصه دفاع مقدس كار كند بايد ملزم به تحقيقات مفصل در اين زمينه بشود، از فيلمنامه نويس گرفته تا خود بازيگرها. هر كاري نبايد دفاع مقدس ناميده شود، چون برخي از كارهايي كه در اين ژانر قرار گرفتهاند، اصلاً دفاع مقدسي نيستند.»
در اين ميان اين مديران سينمايي هستند كه بايد با مهيا كردن شرايط توليد فيلمهاي باكيفيت، سينماي دفاع مقدس ما را به روزهاي اوج خود باز گردانند.
