سيدرضا نيري با ۲۸ سال سابقه در رأس كميته امداد امامخميني (ره) را كمتر كسي است كه نشناسد به خصوص اينكه كنارهگيري ناگهاني وي از سكانداري كميته امداد نيز در سال ۸۵ مصادف با سالگرد تأسيس اين نهاد بود. هر چند نيري به تعبير خودش «بنا به دلايلي» از كميته امداد جدا شد اما اين جدايي پاياني براي حضور وي در كارهاي خير نبود و اين بار نيري فعاليتهاي خيريه را در سازمانهاي ديگري ادامه داد كه يكي از اين مجامع، مجمع خيرين سلامت است. مجمعي كه پس از سه سال فعاليت در حوزه سلامت و ساخت و تجهيز بيمارستانها و مراكز درماني، ديدار با رهبر فرزانه انقلاب را هم در كارنامه دارد. لزوم مشاركت فعال خيرين در عرصه سلامت به عنوان يكي از نخستين اولويتهاي كشور و تأكيد بر حفظ ساختار مردمي اين فعاليتها در ديدار اعضاي مجمع خيرين سلامت با حضرت آيتالله خامنهاي نشانهاي از تأييد ايشان بر فعاليتهاي خيريه در عرصه سلامت و بايدها و نبايدهاي اين حوزه بود و همين موضوع بهانهاي شد تا در گفتوگويي با سيدرضا نيري دبيركل مجمع خيرين سلامت، هم اين مجمع را بيشتر بشناسيم و هم چالشهاي نظام سلامت كشور و مردمي را كه گرفتار بيماري ميشوند از نگاه يكي از افراد باسابقه در حوزه خيريه بررسي نماييم. اين گفتوگو را در ادامه ميخوانيد.
جناب آقاي نيري! سنگ بناي مجمع خيرين سلامت چگونه و توسط چه كساني گذاشته شد و چه شد كه جنابعالي بعد از ۲۸ سال فعاليت در كميته امداد به مجمع خيرين سلامت آمديد؟من از زمان بعد از انقلاب و با شروع فعاليت كميته امداد خدمت به مردم را در اين نهاد تا ۲۸ سال ادامه دادم. پس از اين مدت بنا به دلايلي از امداد كنارهگيري كردم و تصميم داشتم به خانوادهام برسم و خاطرات ۵۰-۶۰ سال فعاليتم را بنويسم هر چند موفق نشدم اين كار را به اتمام برسانم.
هنوز يك ماهي از كنارهگيري من از كميته امداد نميگذشت كه هم برخي از خيرين و هم از نهادها و ارگانها به سراغ من آمدند تا از تجربيات سالهاي حضور من در كميته امداد استفاده كنند و در اين سه، چهار سال من بيش از ده جا به عنوان عضو هيئت مديره يا هيئت امنا درگير شدم و هر قدر انكار كردم دوستان اصرار كردند كه شما بايد حضور داشته باشيد. اما سه جا علاوه بر حضور در هيئت امنا و هيئت مديره كارهاي اجرايي را هم بر عهده گرفتم، يكي مؤسسه عترت فاطمي كه به يتيمان سادات در مناطق محروم خدمات ارائه ميدهد. دوم بنياد فردوس كه امكانات را چه از افرادي كه از ايران رفتهاند و چه سازمانهاي بينالمللي وصول كرده و در اختيار كمبودها قرار ميدهد. اين NGO براي نخستين بار از سوي يك كشور مسلمان به عنوان يك NGO مردمي در سازمان ملل ثبت شد و در پاريس هم يك شعبه دارد. يكي از اقدامات اين بنياد وارد كردن يك دستگاه تشخيص سرطان با هزينه ۸ ميليارد تومان از سوي سه تن از خيرين بود كه اين دستگاه در حال حاضر در حال نصب در يكي از بيمارستانهاي دولتي تهران است.
اما ورودمن به مجمع خيرين سلامت از آنجايي شروع شد كه يك گروهي از خيرين استان فارس به اتفاق وزير وقت دكتر لنكراني و كميسيون بهداشت و درمان براي ارائه گزارش، خدمت مقام معظم رهبري رسيدند. در آن جلسه حضرت آقا ضمن تشكر از اقدامات خوب انجام شد. تصريح كردند كه اين اقدامات كافي نيست و مردم در درمان مشكل دارند. تأكيد رهبر انقلاب بر اين بود كه كار مردم را به مردم واگذار كنيد و در امر درمان و سلامت كار را به مردم واگذار كنيد و نگران بودجه هم نباشيد زيرا مردم ما مردم خوب و خيّري هستند اما خيرين پراكنده هستند و اگر تجميع شوند كارهاي بزرگي صورت ميگيرد. پس از اين با تلاش آقاي لنكراني در شيراز مجمع خيرين سلامت تشكيل شد اما در ديگر شهرهاي كشور اين اتفاق رخ نداد. بالاخره هر كاري تخصص ميخواهد و جذب مردم خيّر هم تخصص ميخواهد. از همين رو دكتر لنكراني از من دعوت كرد تا اين كار را به عهده بگيرم.
من طي جلسهاي از تعدادي اصناف، بازاريان، مهندسين، پزشكان، رئيس دانشگاه علوم پزشكي تهران و حتي خود وزير دعوت كردم و به اين شكل هيئت امنا و هيئت مديره مجمع خيرين سلامت در تهران تشكيل شد و سپس به شهرستانها پرداختيم آن هم با اين پيشفرض كه ما ۴۴ دانشگاه علوم پزشكي در كشور داريم كه ميتوانيم در هر كدام از اين دانشگاهها هيئت امنا و هيئت مديره داشته باشيم ولي به لطف خدا ائمه جمعه، استانداران، فرمانداران، رؤساي دانشگاهها و خيرين به شدت از طرح ما استقبال كردند به طوري كه در حال حاضر در كشور ۱۲۲ شعبه داريم كه در اين شعبههاست ۵ هزار هيئت امنا از بهترين شخصيتهاي كشور حضور دارند و ۲۰ هزار خيّر در اين تشكيلات عضو هستند. با وجودي كه ما هيچ كمك مالي به اين ۱۲۲ شعبه نداشتيم ولي به صورت خودجوش دوستان هيئت امنا و هيئت مديره هر استاني شروع به كار كردند.
شما گفتيد به دلايلي از كميته امداد كنارهگيري كرديد. ميتوانم سئوال كنم اين دلايل چه بود؟نه! نميخواهم جواب بدهم!
از آنجايي كه مجمع خيرين سلامت با سه سال فعاليت مجمع جواني به شمار ميرود شايد هنوز براي بسياري از مردم ناشناخته باشد. اين مجمع بيشتر در چه بخشهايي از حوزه سلامت ورود پيدا كرده است؟ما قصد داشتيم بيشتر در امر پيشگيري فعاليت داشته باشيم چرا كه همانطور كه ميدانيد پيشگيري بر درمان مقدم است و ارجحيت دارد.
با وجود اين وقتي وارد كار شديم ديديم كه مردم در بخش درمان مشكلات زيادي دارند بنابراين مجبور شديم ابتدا به رفع كمبودها و چالشهاي بخش درمان بپردازيم و در همين مدت سه سال ۱۳۰۰ ميليارد تومان كمكهاي مردمي جمعآوري شد.
اين كمكهاي مردمي اغلب چه ارقامي دارد كه توانستهايد ظرف مدت سه سال ۱۳۰۰ ميليارد تومان جمعآوري كنيد؟ما از ارقامي حدود ۲۰ – ۳۰ ميليارد تومان تا رقمهاي پايين كمك داشتهايم و خوشبختانه با همين كمكهاي خيرين توانستهايم قريب به ۸۰۰ مركز درماني در كشور و البته بيشتر در مناطق محروم تأسيس كنيم.
هدفگذاري شما براي ساخت اين مراكز درماني در مناطق محروم بر چه اساسي بوده است؟ آيا اين ساخت و سازها بر اساس نيازسنجي مناطق مختلف صورت ميگيرد؟بله دقيقاً همين طور است. در مجمع خيرين سلامت تصميم بر اين شد كه ديگر مانند گذشته افراد به صورت سليقهاي اقدام به ساخت بيمارستان و درمانگاه نكنند اين ساخت و سازها در هيئت مديره و هيئت امنا با حضور رئيس دانشگاه علوم پزشكي مطرح ميشود و در تهران هم براي تعيين اولويتها و كمبودها و ضرورتها با وزارتخانه مشورت صورت ميگيرد. هر آنچه تاكنون از سوي مجمع خيرين سلامت ساخته شده بر اساس كار كارشناسي و نيازسنجي بوده است و اين ساخت و سازها به طور عمده در مناطق محروم انجام شده است.
به طور نمونه در بازفت يك منطقهاي وجود داشت كه ما در امداد گاهي با ماشينهاي كمك دار براي طي ۲۰۰ كيلومتر دو روز در راه بوديم. در اين منطقه اصلاً دسترسي به درمان وجود نداشت اما در حال حاضر يكي از خيرين درمانگاه بسيار خوبي در آنجا ساخته است.
اشاره داشتيد كه در طول اين مدت سه سال ۸۰۰ مركز درماني به همت مجمع خيرين سلامت ساخته شده است. اين مراكز درماني شامل چه مواردي ميشود؟اين مراكز درماني شامل بيمارستان، حدود ۵۰-۱۴۰ درمانگاه، تعداد زيادي خانه بهداشت و تعداد زيادي اورژانس ۱۱۵ جادهاي بوده است.
علاوه بر اين، تاكنون ۸۵۰۰ لوازم پزشكي براي تجهيز بيمارستانها و مراكز درماني خريداري كردهايم. همچنين بيش از ۲ ميليون و ۴۰۰ هزار متر زمين از سوي مردم اهدا شده است و در مجموع ميتوان گفت اين مجمع در طول سه سال فعاليتش خيرات و بركات زيادي داشته و اين مسئله هنوز هم روبه افزايش است.
ما اگر فرصت كنيم به شهرستانهاي ديگر سر بزنيم اين آمادگي حس ميشود كه به تعداد شهرستانها هيئت امنا تشكيل شود و حتي به بخشها هم برسد و ميتوانيم ادعا كنيم هم اكنون نظر آقا كه فرمودند شما به بهداشت و درمان و سلامت مردم برسيد و خيرين را جمع كنيد، تا حدودي محقق شده است.
يكي از مطالبات رهبري اين است كه به گونهاي عمل كنيد تا خيال مردم از درمان آسوده باشد، از نگاه شما چگونه اين موضوع محقق ميشود؟پاسخ به اين سوال بسيار گسترده است. در اثر جنگ، حصر اقتصادي و مسائل مختلفي كه به وجود آمدهاست دولت و كساني كه در كار خير فعال هستند در تنگنا قرار گرفتند و اين تنگناها سبب شده تا به خصوص در بخش دولتي به رغم حضور پزشكان خوب، متعهد و متخصص، امكانات لازم براي رسيدگي شايسته به مردم را كم داشته باشيم و در بعضي موارد نداشته باشيم. بنابراين مردم در بخش درمان داراي مشكلاتي هستند. حضرت آقا هم فرمودند مسئولان وظيفه دارند كاري كنند كه خيال مردم از بعد درمان راحت باشد. همچنانكه ايشان باز هم فرمودند بايد كاري كرد كه بيماران به جز دغدغه بيماري دغدغه ديگري نداشته باشند. فعاليتهاي خيرين سلامت هم در اين زمينه موثر بوده است. در مناطق محروم و دور افتاده درگذشته پيش ميآمد كه تا بيمار بيايد به مركز درماني برسد گاهي جانش را از دست ميداد اما در حال حاضر اين مسئله تا حدودي برطرف شده و ميتوانيم بگوييم وضعيت عدالت در درمان بهتر شده است. در حال حاضر بسياري از بيماريهاي ساده در همان مناطق قابل درمان است و در موارد حادتر هم اغلب مراكز درماني ميتوانند اقدامات اوليه را انجام دهند تا فرد به مراكز درماني پيشرفتهتر برسد.
به طور مثال روز ۱۴ خرداد يا چند روز قبل از رحلت امام من براي انجام مأموريتي در كوههاي كوهرنگ بودم. حدود ساعت ۵ بعدازظهر بود كه ديديم از سينهكش كوه چند نفر دارند به سمت ما ميآيند و خانمي را روي جاجيمي با دو چوب سوار كرده و آوردهاند. اين خانم زايمان كرده بود و به دليل خونريزي از ساعت ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر طول كشيده بود تا وي را پياده به ما برسانند. تازه از آنجا تا درمانگاه هم با ماشين چند ساعت راه بود. اما در حال حاضر مشكلات تا حدي حل شده و اميد داريم اين چالشها در آينده نزديك به همت خيرين به طور كامل حل شود.
آقاي نيري! مجمع خيرين سلامت با چه مشكلاتي در مسيرش روبهرو است؟ما مشكلاتي پيشرو داريم. يكي از اين مشكلات هزينههاي جاري مجمع است. آنچه خيرين صرف امور خيريه ميكنند به اين صورت است كه درهر استان و شهرستاني هيئت مديره و هيئت امناي حسابي دارند كه در همان جا بر اساس صلاحديد و اولويتها پروژهاي پيشبيني و خرج ميشود و از سوي ديگر پولي را كه ما از مردم ميگيريم تا بابت كارهاي خير خرج كنيم، نميتوانيم صرف هزينههاي جاري مجمع كنيم. آقاي لنكراني قول دادند همه اين هزينهها را به ما بدهند. هرچند اين كار امكانپذير نشد و ايشان هم رفتند. در زمان خانم دكتر دستجردي از سوي وزارت بهداشت هم كمكهايي به مجمع شد و هنوز هم ميشود اما مقدار آن بسيار محدود است. ما پيگير هستيم تا از طريق مجلس كمكهايي بگيريم زيرا همانطور كه آقا فرمودند اگر در جرياني حركت مردمي باشد هم قدرتش زياد است هم سرعتش و هم به بهترين شكل ممكن كار انجام ميشود. آقا هم فرمودند شما دقت كنيد در يك قالب خشك اداري قرار نگيريد.
نمايندگان مجلس هم از ارائه كمك مالي به مجمع استقبال كردند اما براي تحقق اين مهم بايد از دولت لايحه بيايد. البته آنجا هم تلاشهايي داشتهايم و از سازمان برنامه و بودجه قرار شده است تا امسال براي سال ۹۲ دولت رديف بودجهاي را براي مجمع خيرين سلامت در نظر بگيرد و اين بودجه براي تصويب به مجلس برود. اگر بودجهاي به مجمع اختصاص يابد دست ما باز ميشود و ميتوانيم به مناطق محروم كمكهايي داشته باشيم چراكه بالاخره آنطور كه در مناطق برخوردار بودجه هست در مناطق محروم نيست و كمك مالي ميتواند به پيشرفت پروژه ما منجر شود.
همانطور كه خود شما هم اشاره داشتيد تأكيد رهبري بر مردمي بودن مجمع خيرين سلامت و ساير NGOهاي فعال در زمينه كارهاي خير است. آيا در نظر گرفتن رديف بودجه دولتي براي مجمع به مردمي بودن آن آسيب نميزند؟يك موقع هست دولت تمام بودجه ما را ميدهد و ما بايد در قالب ديوان محاسبات برويم و در اين صورت همانطور ميشود كه شما گفتيد و مردمي بودن مجمع تحتالشعاع قرار ميگيرد اما بودجههايي كه به امثال ما تعلق ميگيرد در حد كمك است.
ضمن آنكه طرحي در وزارت بهداشت و درمان وجود دارد كه ابلاغيه دولت هم هست. طبق اين طرح اگر مردم ۴۰ درصد از هزينه يك پروژه را پرداخت كنند بايد دولت ۶۰ درصد باقيمانده را بدهد و اين يك قانون است. با وجود اين تاكنون ما از چنين امكاني برخوردار نبودهايم. ضمن آنكه بودجه در نظر گرفته براي اين قانون ۱۲ ميليارد تومان براي كل كشور است و اين مبلغ آنقدر كم است كه آنها هم نميتوانستند به ما كمك كنند اما اين يك قانون است. ضمن آنكه بايد بدانيد خيرين ما خيلي مظلوم هستند.
خيرين مظلومند! چطور؟در همه جاي دنيا حرف اين است كه وقتي يك خيّري به يك خيريه يا كار خيري كمك كند اين مبلغ بابت ماليات و هزينه سال آن خيّر محاسبه ميشود اما در كشور ما خيّر پول ميدهد اما از او ماليات هم ميگيرند، كلان هم ميگيرند و گاهي اوقات آزارش هم ميدهند و من اين را ميگويم كه مسئولان بشنوند و بدانند. از سوي ديگر با گمرك هم مشكل داريم. در حال حاضر ما اين ظرفيت را داريم تا از خيلي مناطق دنيا وسايل و تجهيزات و كمبودهايي كه در بيمارستانها هست را به صورت هديه بياوريم اما گمرك متأسفانه تا ريال آخر هزينه گمركي را ميگيرد. همين دستگاه تشخيص سرطان ۸ ميلياردي كه وارد كشور شد با وجود تلاش هشت ماهه و نامهنگاريهايي كه با مسئولان داشتيم گمرك بيش از ۶۰۰ ميليون تومان از ما گرفت. عوارض گمركي و ماليات يكي از چالشهاي ماست.
يعني شما در ازاي ساخت بيمارستان يا وارد كردن تجهيزات پزشكي عوارض گمركي و ماليات ميپردازيد؟!
بله همه را ميگيرند و متأسفانه هيچ تخفيفي در كار نيست. سالهاي قبل يك تبصره ۱۶ بود كه اگر كميته امداد يا جاي ديگري تأييد ميكرد مميزين مالياتي قبول ميكردند اما در حال حاضر متأسفانه آن قانون هم ملغي شده و خيرين با اخلاص پول ميدهند اما ماليات هم به اعليترين درجه از آنها گرفته ميشود و ما انتظار داريم مسئولان بدانند ما در مقابل دولت، وزارتخانه يا دانشگاهها نيستيم و آمديم به آنها كمك كنيم. ما خالصانه آمدهايم تا كمبودها و مشكلات دولت را با همكاري و صلاحديد خودشان برطرف كنيم. همانطور كه آقا فرمودند در طول جنگ تحميلي هم اگر حركت مردمي نبود سياستمداران هيچ كاري نميتوانستند انجام دهند. حالا هم كه مردم خالصانه پاي كار آمدهاند دولت و مجلس بايد مطابق نيت پاك مردم كمك كنند. دولت و مردم براي يكديگر هستند و لازم است يك هماهنگي بيشتري ايجاد شود.
حاجآقا! مجمع خيرين سلامت فقط براي خيرين ميلياردي است يا افراد كمبضاعتتر هم ميتوانند در اين امر مشاركت داشته باشند.در كشور ما خيلي آدمهاي خوب وجود دارند و در دنيا مردمي باصفتتر و باصفاتر از مردم ايران نداريم از فقيرشان گرفته تا پولدارشان. البته بعضي از پولدارها خيلي بيدردند اما خيليهايشان هم كمكهاي بزرگي ميكنند اما ندارهاي ما هم كمك ميكنند و مواردي داشتيم كه افراد بيبضاعت چيزي را كه احتياج خودشان بوده است تقديم خيريهها كردهاند. به طور نمونه در دوران دفاع مقدس در چهار محال و بختياري كميته امداد براي جبهه كمك جمع ميكرد. در يك بعدازظهر ديديم يك پيرمردي از افراد تحت پوشش كميته امداد با يك بزغاله نحيف در بغل آمده بودند اصرار داشت كه اين بزغاله را براي جبهه بدهد و وقتي بچهها خواستند تا آن بزغاله را رد كنند. پيرمرد نشست و گريه كرد و گفت: شما خيال ميكنيد خدا چيز كم را قبول نميكند؟ و به همين دليل آن بزغاله را از او گرفتيم. مردم ما حتي فقيرهايشان هم غني هستند. يا در حال حاضر هم در همين چهار محال يك دختر خانم جوان هست كه پدرش در يكي از دههاي اين استان مداح ده بود و بسيار مردمان فقيري بودند. اين دختر با پدر و مادرش براي زيارت به مشهد ميرود اما در راه اتوبوس تصادف ميكند و پدر و مادر اين دختر ميميرند و خود وي نيز از ناحيه صورت دچار آسيبديدگي شديدي ميشود. اين دختر كه نامزد هم دارد نياز به يك جراحي پلاستيك مهم پيدا كرد و جهيزيه هم نداشت. بيمه ۵۰ ميليون تومان ديه به اين دختر خانم داد اما او اين پول را قبول نكرد و گفت اين ۵۰ ميليون تومان را بدهيد براي پدر و مادرم يادگاري ساخته شود و با كمك خيرين اين پول را صرف ساخت يك درمانگاه شبانهروزي بسيار خوب در دهشان كرديم. اين دخترخانم حتي راضي نميشد نام پدر و مادرش را روي درمانگاه بگذاريم و ميگفت نام درمانگاه را حضرت علي اصغر بگذاريم و با اصرار ما قبول كرد تا نام پدر و مادرش را بر سر درمانگاه بزنيم. اين دختر حتي راضي نشد تا ما به او جهيزيه بدهيم يا لااقل جراحي پلاستيك صورتش انجام شود. من هميشه ميگويم گاهي اوقات يك آجر شما از پول كلاني كه يك فرد ثروتمند ميآورد ارزشمندتر است بنابراين براي سهيم شدن در كار خير نيازي نيست كه حتماً ثروتهاي كلان داشته باشيد و ما در كمكهاي خيرين از رقم ۳۰ ميلياردي كمك يك خانم خيّر داريم تا رقمهاي پايين.
پس محدوديتي براي كمك در اين مجموعه وجود ندارد؟
ابداً، حتي كمكها ميتواند فكري يا جسمي باشد و ما از كمكهاي پزشكان، مهندسين و هركسي كه بتواند در اين راستا سهمي داشته باشد، استقبال ميكنيم و در حال حاضر هم همين طور است و كساني را داريم كه به صورت افتخاري ميآيند و كارهايي را انجام ميدهند كه اينها هم كمك است.
مطابق صحبتهاي شما بيشتر فعاليت مجمع در امر ساخت بيمارستان و درمانگاه و تجهيز مركز درماني است. اما يكي از مشكلات نظام سلامت به خصوص در مناطق محروم ماندگاري پزشكان در اين مناطق است. آيا براي حضور پزشكان در مناطق محروم هم برنامهاي داريد؟دنبال اين موضوع هستيم و يك مقدماتي هم فراهم شده كه گروههايي مشخص شوند تا به صورت اردوهاي جهادي در مناطق محروم حضور يابند و اجراي طرحهاي غربالگري را داشته باشيم. اين كار قبلاً در امداد در مواردي صورت ميگرفت و شناسايي بيماريها را هم در پي داشت. به طور مثال در سيستان و بلوچستان ما سل مقاوم را داريم و اين بيماري سوغات افغانستان است كه دليلش طوفانهاي شن ايجاد شده است. يا در شمال سرطان خيلي زياد است. اما در سيستان و بلوچستان پزشكان نميآيند و آنهايي هم كه هستند معمولاً مهاجرت ميكنند چون تا حدودي نا امن است.
درباره ديداري كه با حضرت آقا داشتيد بفرماييد. ايشان بيشتر روي چه نكاتي تأكيد و توجه داشتند؟
من تصور نميكردم كه حضرت آقا اينقدر خوشحال شوند. من يك گزارش مختصري دادم تا بيشتر وقت در اختيار آقا قرار بگيرد ولي ايشان در طول اين مدت با روي گشاده صحبت ميكردند و خيلي راضي بودند و فرمودند سلامت مردم در اولويت درجه يك اين مملكت است و اگر سلامت باشد همه چيز هست و اين نشان ميدهد آقا دقيقاً به اين مسائل واقفند.
با تشكر از وقتي كه در اختيار ما قرار داديد.
