فروردين ماه سال ۹۱ بود كه قادر آشنا، مدير كل مركز هنرهاي نمايشي وزارت ارشاد و جايگزين حسين مسافرآستانه شد. با توجه به اينكه بيش از هشت ماه از فعاليت قادر آشنا در سمت مديريت مركز هنرهاي نمايشي گذشته و با توجه به حواشي و مسائل تئاتر كشور در ماههاي اخير گفتوگويي با وي انجام دادهايم تا در لابهلاي صحبتهايش دليل مشكلات اخير تئاتر و نارضايتي هنرمندان و مخاطبان را جستوجو كنيم.
آقاي آشنا! متأسفانه مدتي است كه نارضايتي عمومي در فضاي تئاتر كشور به وجود آمده است، هنرمندان از شرايط حاكم همواره اظهار نارضايتي ميكنند و به نحوي فضاي بياعتمادي ميان هنرمندان و مديران به وجود آمده است. نظر شما در اين خصوص چيست؟ قبول دارم كه فضاي نارضايتي و بياعتمادي در تئاتر وجود دارد و برطرف شدن اين فضا جز از راه گفتوگو و مذاكره مقدور نيست. ما به عنوان مسئولان بايد سعه صدر و گنجايشمان را افزايش دهيم و از طرف ديگر هنرمندان هم بايد بدانند كه هر نظام و كشوري بايدها و نبايدهايي دارد كه براي هنرمندان اين جامعه لازمالاجراست و هيچ جامعهاي نيست كه فعاليت در آن چارچوب و نظم و قانون نداشته باشد.
يكي از مواردي كه در برخي از نمايشهاي اين روزها بعضاً ديده ميشود، شوخيها و طعنههاي غيراخلاقي و ركيكي است كه باعث آلوده شدن فضاي تئاتر كشور ميشود و اين كنايهها به اندازهاي زننده است كه تماشاي برخي از نمايشها را براي خانوادهها و افراد متدين غيرممكن ميكند. چرا نظارتي بر اين كنايهها و عبارات ركيك نمايشها وجود ندارد؟ من اين مسئله را كاملاً قبول دارم. كنايهها و طعنههاي غيراخلاقي و ركيك به هيچ عنوان نبايد در نمايشها وجود داشته باشند زيرا ما ملتي مذهبي و داراي فرهنگي غني هستيم. يكي از دلايل تأكيدي كه ما در حال حاضر بر متون ايراني داريم، وجود همين شوخيها و عبارات زننده در برخي از نمايشهاي خارجي است. نمايشي كه برآمده از يك متن ايراني باشد با فرهنگ و ارزشهاي ايراني هماهنگ است. در همين جشنواره فجر امسال هم ۹۰ درصد از متون ارائه شده ايراني هستند كه اين اتفاق اميدواركنندهاي است. تأكيدي كه ما بر متون ايراني و مطابق بر فرهنگ بومي و ملي كشور خودمان داريم، باعث شده است كه تنها ۱۷ متن از كل متنهاي ارائه شده در جشنواره تئاتر فجر خارجي باشند. متون خارجي با فرهنگ خارجي هماهنگ است و حتي اگر ايرانيزه هم بشود باز داراي مظاهر غربي خواهد بود، به همين دليل ما با تمام احترامي كه به متون نمايشي برتر غربي داريم، در تلاشيم كه اعم توجهمان را بر متون ايراني بگذاريم. درخصوص جلوگيري از تكرار اجراي نمايشهاي غيراخلاقي ما هم نگران وقوع چنين مواردي هستيم و در جهت برطرف شدن كامل اين موارد تمام تلاش ميكنيم، چون نجابت، عفت، احترام و شخصيت انسانها در فرهنگ هويت ايراني جايگاه ويژه و ارزشمندي دارد. به طور كلي ما بايد فضا را به گونهاي ايجاد كنيم كه خانوادهها بتوانند به تماشاي تئاتر بنشينند.
به نظر شما چرا بودجه تئاتر همواره مورد بيتوجهي مسئولان قرار ميگيرد؟
يكي از كارهاي من دروني كردن فرهنگ تئاتر در ميان مسئولان است. بسياري از مسئولان هيچ ارتباط و شناختي از تئاتر ندارند اما ما الان نمايندگان مجلس را با تئاتر و مشكلاتش آشنا كرديم. تا پيش از اين حتي يك بار هم مسئله تئاتر در مجلس شوراي اسلامي مطرح نشده بود در حالي كه امسال و سال گذشته بارها جلسه كميسيون فرهنگي با موضوع تئاتر برگزار شده است.
ماجرايي كه معمولاً از سوي برخي از هنرمندان تئاتر مطرح ميشود اين است كه امكان اجراي عادلانه براي همه هنرمندان وجود ندارد و در اين ميان باندهايي وجود دارد كه اجرا در تئاتر شهر را محدود ميكنند. ماجراي اختصاص سالن براي اجرا در تئاترشهر چگونه است؟ تعداد سالنهاي تئاتر شهر همانطور كه ميدانيد محدود است و در مقابلش تعداد كارها بسيار. در اين ميان هر نمايشي نبايد بيش از يكبار در سال اجرا شود. از فروردين تا به امروز كه من تصدي اين مركز را بر عهده دارم يك متن نمايشي رد شده نداشتهايم و اگر متن يك نفر از ابتداي سال تا به امروز از سوي اداره هنرهاي نمايشي رد شده بيايد و اعلام كند. ما اصل را بر گفتوگو گذاشتهايم و تمام متنها را با انجام اصلاحات به اجرا رساندهايم كه در بسياري از موارد اين اصلاحات با استقبال كارگردان هم روبهرو شده است اما كمبود سالنها در مقابل تقاضاي بالاي هنرمندان محدوديتهايي را به وجود ميآورد اما مافيا و باند بازي در اين ميان وجود ندارد.
ماجراي نمايش ترن نيما دهقان و حاشيههايي كه اجرايش در پي داشت، مدتهاست كه صدر اخبار حوزه تئاتر رسانهها است. ماجراي حذفيات نمايش ترن چيست؟ از زماني كه من به مركز هنرهاي نمايشي آمدهام تنها كاري كه پيش از پايان متن شروع به تمرين كرد، نمايش ترن بود. اساس اين است كه پيش از مجوز شوراي نظارت به هيچ كاري اجازه تمرين داده نشود. آقاي دهقان آمد و گفت من متني دارم كه بنياد روايت هم از آن پشتيباني ميكند. كليت را به شوراي نظارت ارائه داد كه به آن ايراداتي وارد شد. آقاي دهقان شفاهي و كتبي اعلام كرد كه به من اعتماد كنيد تا كار را جلو ببرم، هر قسمتي كه مورد تأييد نبود اصلاح ميكنم، ما اعتماد كرديم. در نهايت شوراي نظارت مركز هنرهاي نمايشي اصلاحات را اعلام كرد و طبق قرار بايد اين اصلاحات اعمال ميشد، همانطور كه در تمام نمايشها اين اتفاق ميافتد و اين مسئله غريبي نيست.
