اگرچه این روزها با سرد شدن هوا، بارش های مقطعی باران خوشحالی را برای مردم اصفهان به ارمغان آورده است، اما شرایط خاص اقتصادی کشور و افزایش هزینه های زندگی باعث شده است که شروع فصل سرما تاثیر بدی روی زندگی کارکنان برخی از مشاغل داشته باشد.
کارگرانی که در کنار جدول خیابان ها و میدان های اصلی شهر نشسته اند ، هر رهگذر و سرنشین خودرویی را کار تازه و کارفرمایی جدید تصور می کنند که قرار است در عوض انجام دادن کار برای وی، سفره آن شب خانواده هایشان با لقمه نانی هر چند فقیرانه پرشود.
چنین مردانی که درآمد روزانه شان بستگی به شرایط آب و هوا ، زور بازو و نظر صاحبان کار دارد به اصطلاح "کارگران فصلی" نامیده می شوند. اینان هر صبح با این نگرانی از بستر برمی خیزند که مبادا امروز کاری پیدا نکنند و شرمنده زن و فرزند چشم به راه خود شوند.
***
با شروع فصل سرما بازار کار برای بسیاری از کارگران فصلی از جمله کارگران ساختمانی دچار افت شدید می شود، ولی متاسفانه طی این سالها که گرانی و تورم روز افزون بوده است مسؤولان هیج شغل جایگزینی را برای آنها پیش بینی نکرده و همواره آنها در زمان رکود کار برای تامین معیشت خانواده به حال خود رها شده اند.
این کارگران که بدنه اصلی ساخت و ساز مسکن را تشکیل می دهند، در این روزهای سرد با کاهش بازار کار مواجه هستند به طوری که دبیر اجرایی خانه کارگر اصفهان نیز از تشدید بیکاری کارگران ساختمانی با شروع فصل سرما خبر داده و از نداشتن درآمد این گروه از کارگران ابراز نگرانی کرده است .
بی مزد و مواجب
این افراد نه مزد دارند نه بیمه ، از پاداش و عیدی هم که خبری نیست، بنابراین اگر بلایی سرشان بیاید معلوم نیست سرنوشت زن و بچه آنها چه می شود. روی داربست رفتن و کار کردن در بلندی حتی به گفتن هم آسان نیست ، اما کارگران فصلی چاره ای جز این ندارند که با وجود همه سختی ها تن به کاری بدهند تا خود و زن و بچه شان گرسنه نمانند .
اگر وضعیت ساخت و ساز خوب باشد آنها تنها شش تا هفت ماه در سال برای کارکردن فرصت دارند، اما اگر اوضاع همانند آنچه این روزها شاهد آن هستیم باشد که همه چیز به نوسان بازار ارز و طلا بستگی دارد، طبیعی است که با افزایش قیمت مصالح ساختمانی و افزایش هزینه ها نان این بندگان خدا آجر می شود، آن وقت حتی کارکردن در باقی مانده روزهای پیش از زمستان هم آن قدر سخت می شود که بیشتر روزها موجب جمع شدن آنها در گوشه ای از میدان های شهر شده و در بسیاری از موارد عصبانیت ناشی از بیکاری و یا تلاش برای رقابت و قاپیدن کار از دست یکدیگر باعث بروز درگیری میان این سیه روزان می شود .
بر اساس آمارهایی که رئیس اداره بازرسی اداره کل تعاون ، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرده است ، تنها در سال گذشته بیش از هزار و ۷۳۹ مورد حادثه ناشی از کار در استان رخ داده که از این میزان ۶ درصد آنها منجر به فوت شده است.
امیر مسعود حاجی رستم می گوید: طبق آمار اعلام شده حوادث، طی سال گذشته ۱۲۰ حادثه نقص عضو، ۲۳۲ مورد قطع عضو، ۷۶۰ مورد شکستگی و ۶۲۳ مورد منجر به سایر حوادث رخ داده است .
وی تعداد فوت شدگان ناشی از حوادث کار در سال گذشته را ۱۰۴ نفر اعلام کرده و می افزاید: کارگاه های ساختمانی مهمترین سهم را در وقوع این حوادث ناگوار دارند ، تا جایی که بخش ساختمان ۵۰ درصد فوت شدگان ناشی از حوادث کار را به خود اختصاص داده است .
بدین ترتیب در حالی که این کارگران حتی در زمان کارکردن هم در معرض خطرهای جدی هستند ، آمدن فصل سرما مشکل های آنان را صد چندان می کند.
دبیر اجرایی خانه کارگر اصفهان در این باره به "جوان" می گوید: سرما معضل قدیمی کارگران فصلی است و با وجودی که آنها در این زمینه چندین سال سابقه کار دارند باید سر چهارراه ها بایستند تا شاید کاری به دست آورند ، بنابراین هیچ فردای روشنی برای آنها وجود ندارد .
کارگران ساختمانی تحت پوشش هیچ قانونی نیستند و اگر کارفرما حقوق آنها را یک ماه یا چند ماه ندهد نمی توانند به هیچ مرجعی شکایت کنند که این مسأله بزرگترین نگرانی را برای کارگران ساختمانی به وجود آورده است .
اصغر برشان ضعیف بودن فضای تولید را از مهمترین دلایلی توصیف کرد که امکان جذب کارگران موقت و فصلی را در شرایط بعد از تابستان نامساعد کرده و به همین خاطر این افراد در زمستان و پاییز به جمع بیکاران می پیوندند.
از بی شغلی تا تامین ۸۰۰ هزار تومان در ماه
اگر چه پیش از این کارشناسان در برآورد های صورت گرفته، هزینه زندگی هر کارگر را در ماه برای یک خانوار چهار نفره ۸۰۰ هزار تومان اعلام کرده بودند ، اما شرایط فصلی ، پیکره اقتصادی زندگی این دسته از کارگران ساختمانی را به شدت تحت تاثیر قرار داده و آنها را برای تامین هزینه های درمان ، حمل و نقل ، مسکن ، خوراک و پوشاک که از موارد مهم و غیر قابل حذف از سبد هزینه های یک خانوار کارگری است، با مشکل های جدی مواجه می کند.
دبیر اجرایی خانه کارگر اصفهان در این باره اظهار می کند: علاوه بر مشکل های یاد شده ، این افراد در زمینه بیمه نیز با مشکل جدی رو به رو هستند و در حالی که پیش از این مقرر شده بود تمامی این کارگران با دارا بودن کارت مهارت فنی تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی باشند، اما این امر مهم سهمیه بندی شد و قبل از این که این کارگران از مزایای بیمه برخوردار شوند ، افرادی در صنف های دیگر با روش های مختلف تحت پوشش این بیمه قرار گرفتند و جامعه کارگری به عنوان مستحق ترین افراد در معرض آسیب ، از این مهم بازمانده و در نوبت قرار گرفتند.
برشان با بیان این که بیکاری برای این دسته از اقشار جامعه بسیار دشوار است ، می گوید: برقراری بیمه بیکاری برای کارگران فصلی و همچنین پیش بینی راهکارهایی برای آن دسته از کارگرانی که با از دست دادن شغل خود با شروع کار در ساختمان ها از درآمد حداقلی برخوردار شده اند ، ضرورت دارد .
این مقام مسؤول تاکید می کند : باید به دنبال یافتن راهکارهای حمایت از کارگران فصلی باشیم و این راهکار باید به گونه ای باشد که کارگرانی که در نیمه دوم سال بیکار می شوند از قدرت معیشت و درآمد حداقلی برخوردار شوند.
به گفته این فعال کارگری ، در صورتی که کارگران مشاغل فصلی با اتمام طرح یا با شروع فصل سرد سال ، شغل خود را از دست بدهند طبق قانون کار با بهره مندی از حداقل مزایای بیمه می توانند هزینه زندگی خود و خانواده هایشان را تا مدتی تامین کنند.
برشان با اشاره به این که کارگران ساختمانی جزو اقشار محروم جامعه محسوب می شوند، اظهار داشت: برای ساماندهی این کارگران نباید تنها به شهرداری ها دلخوش کنیم و دولت باید به فکر سهمی برای این قشر باشد .
قراردادهای شفاهی
بر اساس ماده ۴۱ قانون کار، شورای عالی کار موظف است بر اساس درصد تورم سالانه اعلام شده توسط بانک مرکزی، حقوق کارگران را افزایش دهد، اما این مهم به درستی اتفاق نمی افتد و به همین خاطر شک و شبه پیش می آید و همین جاست که این قانون زیر سوال می رود، واقعیتی که مربوط به دستمزدهای اندک این کارگران و بی عدالتی هایی که در کارگاه های زیرزمینی و غیر رسمی اتفاق می افتد.
امری که رئیس کانون انجمن صنفی کارگران استان اصفهان هم از آن سخن می گوید و با اظهار تاسف از این که نمایندگان دولت و کارفرمایان در شورای عالی کار همواره با افزایش منطقی و مبتنی بر واقعیت دستمزد کارگران مخالفت میکنند، خواستار افزایش حقوق کارگرانی می شود که در آمارهای دولتی جایی ندارند و حقوقشان همواره به یغما می رود.
یزدانی می افزاید : روزمزد بودن قراردادهای شفاهی بین کارگر و کارفرما و نبود امنیت شغلی از دلایلی است که لزوم توجه به موضوع کارگران فصلی را بیش از پیش نمایان میکند.
از سوی دیگر برخی از کارگران فصلی در ایام زمستان و نیمی از پاییز و بهار برای امرار معاش به دستفروشی و مشاغل کاذب روی می آورند که همین امر نیز هزینه های زیادی را به جامعه و چرخه اقتصادی وارد می کند.
تعداد روز افزون بیکاران در کشور یافتن شغل را به یکی از مباحث مهم در بسیاری از خانواده ها تبدیل کرده است، بالا بودن نرخ بیکاری در برخی از استان های کشور مشکل های فراوانی را ایجاد کرده است ، به طوری که برخی از جوانان به امید آنکه در شهرهای بزرگ بتوانند شغلی بیابند به ناچار مهاجرت می کنند .
نبود امنیت شغلی موضوعی است که همواره نگرانی کارگران شاغل را دامن می زند، چرا که برخی از واحدهای اقتصادی به دلایل گوناگون در شرایط کنونی در معرض تعطیل هستند و کارگران آنها نسبت به از دست دادن شغل خود تهدید می شوند.
آنچه در حال حاضر مهم به نظر می رسد و باید به آن توجه جدی بشود، بالا بردن فرهنگ کار است که نبایستی تنها به یک وزارت خانه محدود شود، بلکه ترویج و گسترش فرهنگ کار نیازمند بسیج مجموعه دولت، دستگاه های اجرایی و نهادهای غیر دولتی و همچنین بسیج عمومی و مردمی و رهنمون کردن جامعه به سوی رشد ، بالندگی ، تلاش ، همت و دوری از سستی و تنبلی با همکاری و همدلی همه افراد است. در این راستا باید همه مدیران بخش های دولتی و خصوصی ، تمامی استادان دانشگاه ها و از همه مهم تر خانواده ها بیش از پیش تلاش کنند.
بسیاری از کشورها بهدلیل ماهیت برخی از فعالیتها، با پدیدهای به نام کارگران فصلی مواجه هستند. صنایع بهمنظور دستیابی به بهرهوری بالاتر ناچارند بهگونهای برنامهریزی کنند تا در کنار نیروهای ثابت و دایمی در مواقع ضروری از کارگران موقت نیز بهره بگیرند. از اینرو اصل وجود کارگران فصلی قابلقبول است، اما باید به گونه ای اصولی برنامه ریزی شود تا زندگی کارگران فصلی در زمانهایی که به کار اشتغال ندارند با خطرهای جدی اقتصادی مواجه نشود.
ازذیاد نیروی کار ؛ کمبود فرصت های شغلی
متناسب نبودن نیروی کار بافرصت های شغلی موجود در بازار باعث شده است که افراد یبکار به هر کاری تن دهند،حتی کارهای بدون قرارداد که هیچ گونه تضمینی برای ادامه فعالیت و تامین مخارج زندگی از این طریق وجود ندارد. از طرفی به دلیل این که کارهای فصلی، دایمی نیست، روابط کاری به صورت توافقی صورت می گیرد و کارفرما هر دستمزدی که بخواهد به کارگران پرداخت می کند و در بسیاری از موارد حتی صحبتی از بیمه شدن این افراد به میان نمی آید ، بنابراین حقوق، مزایا و ساعت کار آنها مشخص نیست و در صورت رخ دادن حادثه هیچ فرد و یا سازمان خاصی مسؤولیت کمک به آنها و خانواده هایشان را ندارد. از سوی دیگر کم بودن فرصت های شغلی باعث شده است که این افراد از حداقل امنیت کاری نیز برخوردار نبوده و در صورت کوچک ترین اعتراض و یا تن ندادن به کار در مقابل دستمزد کم به راحتی بی کار شوند، بنابراین باید گفت متاسفانه این کارگران و خانواده هایشان نه تنها پشتوانه ای برای فردای خود ندارند، بلکه با شانه خالی کردن سازمان های مربوط از بار مسؤولیت، مشکلات آنها روز به روز بیشتر و بیشتر می شود، با این وجود هیچ فرد و یا نهادی از تعداد واقعی این افراد و مشکل های آنها اطلاع دقیقی ندارد و هیچ کس نمی داند کارگران فصلی، روزی چند ساعت کار می کنند چه زمانی بازنشسته می شوند و. . .
امید می رود نوع ارتباط کارگران فصلی با کارفرماها آنقدر از ضمانت قانونی برخوردار شود که اداره کار در صورت پایمال شدن حق و حقوق کارگران ،طبق بند الف ماده ۹۶ قانون کار در خصوص گرفتن حق این کارگران دست به اقدام قانونی بزند.
