بانكها پس از اسلامي شدن حركت در مسير بانكداري اسلامي را در پيش گرفتند. ربا يكي از مشكلات مطرح شده از سوي مسئولان وقت بود و براي همين بانكها دولتي شدند تا منابع ملي از دست نرود و از سوي ديگر بانكها اسلامي شوند.
چندين دهه از پيروزي انقلاب اسلامي ميگذرد ولي بانكها همچنان به سبك و سياق خود اداره و رفتار ميكنند. همچنان سود بالا ميگيرند و همچنان جريان لاتاري با نام تغيير شكل يافتهاش يعني قرعهكشي را ميان مردم برگزار ميكنند. قبل از انقلاب بختآزمايي بود و حال قرعهكشي!
اما اين قرعهكشي آيا با نيت خيرخواهي و كمك به مردم شكل گرفته و تداوم دارد؟
بانكها با چندين هدف به قول خود براي قرعهكشي تبليغ ميكنند. هدف اول جذب سپرده است. بسياري از بانكها مدعياند كه با انجام قرعهكشي مردم براي سپردهگذاري تشويق ميشوند. لذا در سالهاي نه چندان دور قرعهكشيها معمولاً در دو مرحله و جذابترين آن درماه پاياني سال بود كه عيديها و حقوق را به خود جذب ميكرد. سؤال اين است كه مبلغ سپردهگذاري در طي اين سالها چقدر بوده و بانكها به چه تعداد از اين افراد خير خواه كمك مالي كردهاند؟
هدف بعدي بانكها از تبليغ قرعهكشي جذب مشتريان جديد به منظور ارائه خدمات است. اما آيا يك فرد براي دريافت خدمات بانكي حتماً بايد پول مسدود كند و در قرعهكشي شركت كند؟
سؤال بعدي اين است كه چرا بانكها براي تهيه جوايز خود و تبليغات قرعهكشي از كارمزد دريافتي از مشتريان استفاده كنند؟ضمن اينكه بعضاً رخ ميدهد كه در جريان تهيه جوايز بانكي سوءاستفاده و رانت ايجاد شده و زد و بندهايي در نوع جوايز و محل خريد اتفاق ميافتد. برخي كارشناسان معتقدند كه قرعهكشي جوايز بانكي تكرار همان لاتاري غربيها و بر خلاف نگرش اسلامي نظير فرهنگ تلاش و اعطاي قرضالحسنه است وحتي به نوعي ترويج سرمايهداري است چراكه هر چه بيشتر پولدار باشي و پول نقد بيشتري در بانكها بگذاري احتمال برنده شدنت بيشتر است.
براي همين دراينكه برخي بانكها در تبليغات گسترده و هزينههاي ميلياردي براي جوايز و لاتاري تبليغ ميكنند، بايد بازنگري جدي شود. بايد بررسي شود كه آيا بانكها از محل حاصل از سپردهها درآمد كسب كردهاند يا خير؟ اگر كسب كردهاند با چه مجوزي و اگر نكردهاند چطور چنين هزينهاي براي تبليغ و جوايز صورت ميگيرد. چه دليلي دارد كه از هزار نفر يك نفر منتفع شود و مابقي افراد نشوند، تشويق قرضالحسنه با حركت فرهنگي عظيم و با نيت عبادي و نيت خير بايد انجام شود.
قرعهكشي حسابهاي قرضالحسنه با تاريخ ۵۰ساله كه به صورت متشكل شكل گرفته است و صندوقهاي قرض الحسنه، تجربهاي بسيار موفق و روشني بخش در اقتصاد ما بوده است، اكنون كاملاً تغيير شكل يافته و از اهداف خود دور شده است. بانكها عملاً تبليغ ميكنند كه اگر ميخواهيد برنده جوايز محدود ما شويد بايد پول بيشتري بدهيد و حساب خود را چاقتر كنيد!
يعني اگر شما ۱۰۰ هزار تومان سپرده قرضالحسنه داريد و آن را چندين سال در بانك بدون دريافت سودي پسانداز كردهايد، در مقابل فردي كه تنها با هدف جايزه مثلاً ۱۰۰ ميليون تومان سپردهگذاري كرده است، اكثر موارد بازنده قرعهكشيها خواهيد شد! چرا؟چون پول و امتياز شما در مقابل فرد ثروتمند ديگر بسيار كمتر است و بانكها جوايز را دستهبندي كرده و براي هر ميزان سپرده و امتياز جوايز بهتر و بالاتري را در نظر ميگيرند.
اكنون در سطح شهر مشاهده ميشود كه تعداد شركتهاي حقوقي و افرادي كه سپرده بالا تري دارند در قرعهكشي بانكها بيشتر برنده هستند تا افرادي كه تنها با قصد خير يا پسانداز در حسابهاي قرضالحسنه پول مسدود كردهاند. بايد قبول كرد كه شيوه كنوني بانكها، روش مطلوبي نيست و معايب زيادي دارد از قبيل اينكه اين روش نوسانات سپردههاي بانكي را در پي دارد كه سبب اختلال در برنامهريزيها ميشود. ضمن اينكه اين روش ميتواند، تأثيرات بسيار منفي روي افراد بهويژه جوانان داشته باشد بهگونهاي كه فكر بسياري از جوانان همواره به سپردهگذاري در بانك و شركت در قرعهكشي بانكها مشغول خواهد بود.
