طي چند هفته گذشته شاهد يك هجوم هدفمند به سينماي دفاع مقدس در رسانههاي جريان به اصطلاح روشنفكري بودهايم؛ هجومي كه استارتش مصاحبه بهروز افخمي با نشريه اصلاحطلب «نسيم بيداري» زده شد و بعد توسط ديگران به انحاي مختلف ادامه پيدا كرد؛ هجومي به منظور زير سؤال بردن ساخت فيلمهاي دفاع مقدسي يا پايان يافتن دوران اين گونه فيلمها در سينماي ايران. اين ديدگاه كه از چندين سال پيش خود را زير نقاب روشنفكري پنهان كرده بود چرا ميخواهد دفاع مقدس را از سينماي ايران حذف كند؟
سينماي جهان تقريباً همزمان با جنگ جهاني اول متولد شد و هيچكس فكرش را نميكرد كه سينما و جنگ به زودي دوستان صميمي يكديگر شوند و از اين دوستي و پيوند سينماي جنگ به دنيا معرفي شود. در كشور ما سينماي جنگ هيچگاه به معنايي كه امروزه در سينماي جهان شناخته ميشود، مطرح نبوده است. در ايران با آغاز جنگ تحميلي و هشت سال دفاع مقدس، ژانري به نام سينماي دفاع مقدس شكل گرفت كه نگاهي كه به مقوله جنگ داشت، بيشتر ناشي از ديدگاه مقاومت در برابر ظلم و استبداد بود تا نشان دادن خشونت صرف كه در تمامي جنگها شاهد آن هستيم.
در سينماي دفاع مقدس بحث از مظلوميت و دفاع در برابر هجوم خارجي بيشتر نمايان است تا صحنههاي كشتار و قتلعام كه از الزامات سينماي جنگ در جهان است. سينماي دفاع مقدس براي مقاومت ارزش و قرب زيادي قائل است؛ مقاومتي كه بحثي جهاني و موضوعي بينالمللي است، همين موضوع نيز باعث شد تا جشنواره فيلمهاي دفاع مقدس به جشنواره فيلم مقاومت تغيير نام پيدا كند. در طول تمام سالهايي كه فيلمهايي با محوريت دفاع مقدس ساخته شدهاند، در كنار نقدهاي منصفانهاي كه به اين گونه سينمايي ميشده است، شاهد نگاههاي مغرضانهاي نيز بودهايم؛ نگاههايي كه رواج ارزشهايي چون فرهنگ شهادت و ايثار را بر نميتابند و به نحوي خواستار ضربه زدن به اصولي هستند كه سينماي دفاع مقدس برخاسته از آنهاست.
بهروز افخمي در گفتوگو با نشريه نسيم بيداري به بهانه نگاهي به سينماي جهان سراغي هم از فيلم «آژانس شيشه» ابراهيم حاتمي كيا را گرفته است. برخي از جملات افخمي درباره آژانس شيشهاي عبارتند از: «آژانس شيشه اي» فيلم پرحرفي است، فيلمي پر از روضهخواني و ننه من غريبم بازي! همين جنبه هم باعث ميشود كه فيلم ابتر بماند يا اينكه: «آژانس شيشهاي» درباره آدمي است كه ما جنسش را به خوبي ميشناسيم و ميدانيم كه آدمهاي اين گونه، اين قدر حرف نميزنند! و غالباً ساكتند. فيلم از اين منظر، اثري لوس است كه تأثير نميگذارد.
آژانس شيشه محصول سال ۱۳۷۷ و در اوج جريان اصلاحات است، فيلمي كه به نقد جريان فكري كه سعي در ناديده گرفتن ايثارگران و حذف تدريجي آنها از صحنههاي اجتماعي داشت، اشاره دارد. اين فيلم به عنوان بهترين فيلم ۳۰ ساله اول انقلاب انتخاب شده است و يكي از ماندگارترين فيلمهاي ژانر دفاع مقدس به شمار ميرود. ژانر سينماي دفاع مقدس را ميتوان به دو بخش قبل و بعد از آژانس شيشهاي تقسيم كرد. اين فيلم كه از نظر منتقدان سينما، برترين اثر حاتميكيا به شمار ميرود فصل جديدي را در سينماي دفاع مقدس باز نموده است.
تا پيش از گفتوگوي بهروز افخمي ادعاي اينكه آژانس شيشه هيچ نقد و نظري با اين ادعا كه آژانس شيشهاي فيلمي سياسي است، مطرح نشده است. شايد جريانات تندرويي كه در دهه۷۰به آژانس شيشهاي حمله ميكردند نيز حاتمي كيا را به چندين ادعاي مختلف متهم ميكردند به غير از حرفهايي كه افخمي در آن گفته زده است. اينكه افخمي آژانس شيشهاي را فيلمي«ابتر»، «لوس» و «بيتأثير» ناميده است به چه موضوعي اشاره دارد؟ آيا بهروز افخمي از منتقداني كه آژانس شيشهاي را به عنوان برترين فيلم ۳۰ ساله ايران انتخاب كردهاند، بيشتر سينما را ميشناسد؟
جالب اينجاست كه بعد از صحبتهاي افخمي نشريه «تجربه» نيز پروندهاي درباره سينماي دفاع مقدس منتشر ميكند و در آن هر چه از تهمت و توهين است نثار اين ژانر سينمايي ميكند. وقتي شاخصترين فيلم دفاع مقدسي را «لوس» و «ابتر» بخوانند، مسلماً معلوم است كه بر سر بقيه فيلمها چه خواهند آورد. جالبتر اينكه نشريه «تجربه» فيلم «بيخود و بيجهت» را به عنوان فيلم سال! انتخاب كرده است. فيلمي كه هنوز بر سر نمايش يا عدم نمايش آن دعواست و حوزه هنري به دليل بياخلاقيهاي موجود در آن به هيچ وجه راضي به اكران اين فيلم در سينماهايش نميشود.
نبايد از كساني كه چنين فيلمي را به عنوان فيلم سال انتخاب ميكنند، انتظاري بيش از همه به سينماي دفاع مقدس داشت، مثال از كوزه همان برون تراود كه در اوست، معرفي كننده ديدگاه اين افراد است. ديدگاههايي كه ميخواهند چيزي به عنوان سينماي دفاع مقدس وجود نداشته باشد تا فيلمهاي بيارزش تجاري جاي آنها را بگيرد. صاحبان اين ديدگاهها همانهايي هستند كه جشنواره فيلمهاي مقاومت را به سخره گرفته و سعي در بياعتبار نشان دادن آن داشتند. نگاهي كه اين طيف از سينماگران يا منتقدان سينمايي به دفاع مقدس دارند، بيش از هر چيزي ناشي از عدم درك آنها و نداشتن تعلق خاطرشان به هشت سال دفاع مقدس است؛ كساني كه در قلب و روحشان براي هر چيزي ارزش و اعتبار قائلند به غير از فرهنگ شهادت و ايثار در راه خدا، ديدگاهي كه شهادت را با خودكشي برابر ميكند و مقاومت را چيز بيارزشي ميدانند.
