تماسهاي متعدد مخاطبان و تحقيقات ميداني خبرنگار «جوان» نشان ميدهد اين روزها سه راه امين حضور و ديگر مراكز فروش لوازم زندگي هر چند مثل سالهاي قبل اين روزها سرشان شلوغ است، اما اين بار مغازهداران به جاي فروش كالا به مشتري، چشم انتظار بالاتر رفتن نرخ ارز و به تبع آن گرانتر فروختن كالاي خود هستند و اگر هم حاضر به فروش شوند با قيمتهايي به مراتب بالاتر از قيمت اصلي است. اين موضوع اما چندان هم تازگي ندارد.
ماهي گرفتن عدهاي دلال و محتكر از آب گلآلود، نوسانات اقتصادي چالشي اجتماعي است كه ريشهاش به تغيير ارزشها، باورها، نگاه، فرهنگ كار و در يك كلمه سبك زندگي اسلامي - ايراني باز ميگردد و هر از چند گاه به بهانههاي مختلف شاهد بروز آن هستيم. اگر در گذشته كاسبها به فكر حلالي رزق و روزي بودند و براي درآمد بيشتر تلاششان را افزايش ميدادند، امروز بعضيها فقط به دنبال سوار شدن بر امواج اقتصادي، اجتماعي و حتي سياسي هستند و همه اين مسائل ازدواج را هم هدف ميگيرند.
موانع ازدواج در آينه تغيير سبك زندگي سالهاي اول انقلاب و فشارهاي ناشي از جنگ تحميلي امتحان سختي بود كه مردم كشورمان سربلند از آن بيرون آمدند. هر چند شايد بسياري از نسل سوميها و نسلهاي بعدي چيزي از آن دوران به خاطر نداشته باشند اما سبك زندگي غالب در آن روزگار سبكي اسلامي بود و به مدد همين نگاه و جهان بيني، سادهترين ازدواجها با مراسمهايي بسيار ساده و ابتداييترين وسايل لازم براي آغاز يك زندگي شكل ميگرفت و مفهوم ازدواج به موقع، آسان و پايدار در آن دوران به خوبي پياده ميشد.
نيم نگاهي به مراسمهاي امروزي ازدواج و جهيزيهها فاش ميگويد كه همانگونه كه رهبر فرزانه انقلاب تأكيد فرمودند، سبك زندگي امروز ما نيازمند اصلاح است. از سوي ديگر نيز در شرايط كنوني و با عنايت به كاهش چشمگير رشد جمعيت، نخستين گام در رفع اين چالش رفع موانع موجود بر سر راه ازدواج است و بخشي از اين مهم نيز با اصلاح سبك زندگي امكانپذير خواهد بود.
ضربه به ازدواج با غلبه نگاه سرمايهداري
در يك سوي موانع ازدواج، تغيير نگاه جوانها و خانوادهها و دچار شدن به تب تجملگرايي و مصرفزدگي است و در سوي ديگر، سوءاستفاده افراد فرصت طلبي است كه با تغيير ذائقه مردم و القاي نيازهاي كاذب ميكوشند با كمترين تلاش، بيشترين نفع را ببرند. اما چرا دچار چنين آفتي شدهايم؟
محسن نصري، جامعه شناس در گفتوگو با «جوان» در اين باره ميگويد: بروز چنين مسئلهاي كاملاً به سبك زندگي ما باز ميگردد. وي در تحليلش از احتكار جهيزيه تصريح ميكند: سبك زندگي مجموعهاي از عناصر گوناگون در حوزه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي است كه همگي به يكديگر وابستهاند و اگر ما به آموزههاي قرآن و عترت بازگرديم در سبك زندگي اسلامي احتكار به دليل تبعات اجتماعي –اقتصادي براي جامعه عذاب سنگين اخروي دارد.
به باور اين كارشناس، سبك زندگي در نظام غربي بر پايه سرمايهداري استوار است، سبكي كه جنبش والاستريت و شورش ۹۹ درصدي مردم عليه بيعدالتي و فقر بهوجود آمده در اين شيوه حكايت از ناكارآمدي آن دارد. به بيان ديگر اگر اين سبك محور جامعه شود، دچار بينظمي اقتصادي و اجتماعي ميشويم و دود اين احتكارها به چشم افراد متخلف هم خواهد رفت. نصري اما از سوي ديگر رفتار خانوادهها و زوجهاي جوان در گرايش به سمت تجملات را ناشي از غلبه رفاه طلبي ارزيابي ميكند. به باور وي وقتي امكانات زندگي در نگاه ما اصالت پيدا كند، چشم و همچشمي و تجملگرايي مجال خودنمايي مييابد.
ترويج سرمايهداري دكتر فربد فدايي اما از زوايه روانشناختي تغييرات سبك زندگي را مربوط به يك صد سال اخير ميداند و تأكيد ميكند: گسترش لوازم ارتباط جمعي، راديو، تلويزيون، مطبوعات و حالا اينترنت و ماهواره نمونههايي را وارد زندگي مردم كرد كه از جامعه ما برنخاسته بودند.
به باور اين روانپزشك، ورود سبك زندگي بورژوازي قليلي از مردم تهران به عنوان الگوي سبك زندگي به تمام مردم كشور از طريق فيلمهاي فارسي به زندگي مردم كشور ما آسيب فراواني وارد كرد. اين آسيب بعدها با نمايش فيلمهاي خارجي گسترش بيشتري پيدا كرد. اين روانپزشك خاطر نشان ميكند: اين سبك از زندگي در صورت بيتوجهي به مسائل روانپزشكي مخاطرات زيادي را به وجود ميآورد، از جمله افزايش دنياگرايي در مردم و مصرفگرايي در جامعه و اين مسئله به نوبه خود منجر به آسيبهاي اجتماعي بعدي از جمله اعتياد و افزايش وقوع جرم و جنايت ميشود.
بايدها و نبايدها تغيير سبك زندگي يك روز در مراسمهاي تجملاتي ازدواج خود را نشان ميدهد و روز ديگر در احتكار كالا و صفهاي طويل دلالي سكه و ارز. در برابر اين آسيبهاي اقتصادي و اجتماعي ناشي از تغيير سبك زندگي اما بايد چه كنيم؟
به باور دكتر فدايي غرب از طريق سينما، فيلم و سريال تلويزيوني در تلاش است تا سبك زندگي غير بومي را رواج دهد، بنابراين خانوادهها براي كاهش تجملگرايي و چشم و همچشمي مهمترين نقش را دارند. فدايي ميافزايد: دولت نيز بايد از واردات كالاهاي تجملاتي كه با ارز دولتي وارد ميشوند، پرهيز كند چراكه چنين كالاهاي تجملاتي مانند خاري در چشم مردم فقير فرو ميرود و بر تغيير ساختار زندگي مردم در جامعه دامن ميزند.
نصري نيز به خانوادهها توصيه ميكند براي عبور از شرايط كنوني بايد با توقعات بالا و تجملات مبارزه كنند. اين كارشناس ميافزايد: از همين روست كه مقام معظم رهبري خريد كالاي داخلي را فريضه عنوان كردند، زيرا حمايت از كار و سرمايه ايراني و توليدات داخلي بهترين راه كاهش تورم و رفع موانع موجود است.
