يكي از دغدغهها و حتي آرزوهاي قشر «بازيگر» بازي در نقشهاي گوناگون و متفاوت است. در واقع بازيگري را ميتوان بازيگر تمامعيار دانست كه بتواند از پس نقشهاي گوناگون برآيد و اين مسئله در گرو حشر و نشر و نشست و برخاست هنرمند با اقشار مختلف جامعه است، به گونهاي كه بازيگر با به كارگيري رفتارو گفتار و تقليد از خصائل و خصوصيات افراد جامعه در جلوي دوربين و صحنه تئاتر فرد برساختهاي را به نمايش ميگذارند و مخاطب طبق شناخت و رفتارهاي ملموسي كه از افراد جامعه دارد با شخصيتهاي يك كار نمايشي همذاتپنداري ميكند. محمد عمراني يكي از بازيگران كهنهكاري است كه تقريباً اكثر نقشها را بازي كرده است و در حال حاضر در سريال «تكيه بر باد» ايفاگر نقش يك روحاني به نام «داوودي» است كه به كار قضاوت مشغول است. با اينكه عمراني بيشتر در نقشهاي منفي حاضر شده است اما با اجرايي روان و به دور از شعار نقش اين روحاني را طوري ارائه كرده كه مخاطب به راحتي با او ارتباط برقرار ميكند، به همين بهانه با وي گفتوگويي ترتيب دادهايم كه در ادامه ميآيد.
آقاي عمراني در ابتدا از سابقه كار با آقاي معظمي بفرماييد. راستش من از قبل آقاي معظمي را ميشناختم و در مجموعه «شايد براي شما هم اتفاق بيفتد» با ايشان همكاري كرده بودم، ضمن آنكه يكي دو تلهفيلم هم با ايشان كاركردهام.
چطور شد كه اين نقش را پذيرفتيد؟ واقعيت اين است كه زماني كه من متن كار را خواندم تنها ۱۰ قسمت متن آماده بود و اين كار قرار بود ماه رمضان سال گذشته پخش شود، يعني دو سال قبل. من با خواندن اين ۱۰ قسمت حاضر نشدم اين نقش را بازي كنم چون دوست دارم و هميشه سعي كردهام كاراكترهايي را بازي كنم كه در روند قصه تأثيرگذار باشند، يعني نقشهايي نباشند كه كاتاليزور و خنثي از آب درآيند و باري به هر جهت در داستان آورده شده باشند. من دوست ندارم كاراكتري را بازي كنم كه اگر او را از كل كار حذف كنند هيچ اتفاقي نيفتد و داستان به راه خودش ادامه دهد، براي همين به نظرم ميرسيد نقش حاج آقا داوودي هم از آن نقشهاي خنثي است، به همين دليل كار را در ابتدا نپذيرفتم، ولي نعمتي (نويسنده) به من قول و اطمينان داد كه در ۲۰ قسمت بعدي نقش داوودي در داستان تأثيرگذار خواهد شد و يكي از نقشهاي مهم و اصلي ميشود اما متأسفانه ايشان به قولشان عمل نكردند و در نهايت چيزي شد كه الان ملاحظه ميكنيد.
براي اولين بار است كه نقش «روحاني» را بازي ميكنيد؟ خير. من در يك تلهفيلم هم نقش روحاني را داشتم كه كار آقاي راما قويدل به نام «بيم موج» بود كه متأسفانه اين كار در صدا و سيما آرشيو شد و به دلايلي كه مسئولان شبكه تشخيص دادند پخش نشد. در آن نقش من براي اولين بار بازي در نقش يك روحاني را تجربه كردم. اتفاقاً همان تلهفيلم هم نوشته خود آقاي نعمتي بود كه نقش خيلي خوبي بود، چون به ابعاد مختلف شخصيت اين روحاني پرداخته شده بود و او براي ارتزاق خودش از موقعيت خود استفاده نميكرد و براي منبر رفتن و موعظه كردن وجهي دريافت نميكرد و اموراتش از يك مغازه لاستيك فروشي اتومبيل ميچرخيد.
بازي در نقش روحاني با بازي در ساير نقشها چه تفاوتي دارد و براي بازي در نقش يك روحاني بايد چه مواردي را لحاظ كرد؟ به نظر من تمام شخصيتها در بازي ويژگيهاي خاص خودشان را دارند، منتها در جامعه ما در شهرها و روستاها به خصوص شهرهاي كوچك روحانيون از ديرباز مورد اطمينان مردم بودهاند و مردم تمام مسائلشان را با آنها در ميان ميگذاشتند، حتي گاهي پيش ميآمد كه يكي در مورد اسرار زندگياش مثلاً در مورد همسرش با روحاني محل خود مشورت ميكرد و به نوعي از اين فرد خاص مشورت ميگرفتند، چون يك روحاني گذشته از اشراف در مسائل مذهبي يك كارشناس مسائل اجتماعي و در واقع يك مددكار اجتماعي هم بود. گرچه امروزه روز بخش عمدهاي از فعاليتهاي روحانيون، فعاليت در حوزه سياسي است، بنابراين يك بازيگر بايد براي بازي در نقش يك روحاني به اين مسائل توجه كند.
با توجه به اينكه شما بيشتر در نقشهاي منفي و خاكستري ظاهر شدهايد، از اين مسئله هراس نداشتيد كه مبادا مخاطب شما را در چنين نقش مثبتي نپذيرد؟ چرا اتفاقاً من به خاطر بازي در نقشهاي منفي خيلي ميترسيدم كه اين اتفاق بيفتد و سابقه بازيهاي من در نقشهاي منفي نگذارد مخاطب مرا به عنوان يك روحاني كه در داستان شخصيتي كاملاً مثبت دارد بپذيرد، اين ترس هميشه با من بود. در حالي كه اگر به مخاطب توضيحات و حتي آموزش داده شود، او ميتواند بازيگران را در نقشهاي متفاوتي ببيند و آنها را در هر نقشي بپذيرد. يك مقدار از اين نقصان به ما (بازيگران) برميگردد كه چطور كار ميكنيم و در كنار اين نقصان شرايط فرهنگي و اجتماعي هم دخيل هستند. همه اين موارد از اين بابت است كه مخاطب ايراني خيلي همذاتپنداري ميكند و خيلي درگير داستان ميشود، به گونهاي كه خيلي از مواقع موقعيت نقش را به شخصيت بازيگر تعميم ميدهد، يعني فكر ميكند هر بازيگري كه نقش مثبت بازي ميكند آدم خوبي است و برعكس اگر بازيگري نقش منفي بازي ميكند، مخاطب فكر ميكند او در زندگي واقعي آدم بدي است.
آيا براي بازي در نقش حاج آقاداوودي مثل ساير نقشها درباره خصيصههاي فردي يك روحاني به تحقيق پرداختيد؟ ما اگر قرار باشد نقش ناپلئون يا نقش يك كشيش را بازي كنيم، نيازمند اين هستيم كه در مورد اين نقشها تحقيق كنيم، اما درباره شخصيتهايي كه مربوط به فرهنگ خودمان ميباشند و به صورت روزمره با آنها سر و كار داريم به تحقيقات خاصي نياز نيست، چون از فرايض شخصي بگيريد تا فعاليتهاي اجتماعي و سياسي و... ما روحانيون را ميبينيم و بسياري از فاكتورهاي شخصيتي آنها را در منبر رفتن، حرف زدن، كار كردن، مشاوره دادن و... ميتوانيم دريافت كنيم و به خاطر بسپاريم و در بازي از اين فاكتورها استفاده كنيم، براي همين بازي در چنين نقشهايي نيازمند تحقيق خاصي نيست.
در چند جاي كار حضور و دخالت شما در روند داستان ضروري به نظر ميرسيد؛ جاهايي مثل بحث ازدواج عاطفه يا مشكل مديرعاملي او و خطري كه او را بهاين واسطه تهديد ميكند، اما اين اتفاق نميافتد، چرا ؟ بخشهايي كه حذف شد به اين بهانه بود كه استدلال داوودي از مشكلات استدلال قوي و محكمي نيست، ضمن آنكه من فكر ميكردم چون قوه قضائيه يكي از سرمايهگذاران اين پروژه است، به شخصيت يك روحاني كه اهل قضا و قضاوت هم هست توجه خوبي شود و اين نقش، نقش مهمي در داستان باشد، اما عملاً اين اتفاق نيفتاد و اين اشتباه من بود.
من فكر ميكنم خلأ و كمبودي كه از عدمپرداخت مناسب در كار به وجود آمده بود را بازيگران مطرح اين سريال با بازيهايشان به نوعي لاپوشاني كردند، ضمن آنكه محمود معظمي هم ساختار معقولي در كار ارائه داده بود، با اين اوصاف مرحله اجرا يعني كارگرداني و بازي در پوشش ضعفهاي متن مؤثر بود؟
البته بيانصافي است اگر بگوييم در فيلمنامه شخصيتها پرداخت نشده بود و... اما منصفانه است اگر بگوييم پرداخت شخصيتها ضعيف بوده، يعني كامل نبوده با اين وجود تيم اجرايي يعني بازيگران مطرح و خود آقاي معظمي به عنوان يك كارگردان جوان كه من آينده خوبي را برايش پيشبيني ميكنم، خيلي كمك كردند بخشي از نواقص كار را با كارهاي خودشان پوشش بدهند تا در زمان اجرا و پخش اين نواقص به حداقل برسد، براي همين من فكر ميكنم بازي و اجراي كار فراتر از فيلمنامه است.
