چگونگي برخورد حزب تازه به قدرت رسيده جنبش اخوانالمسلمين با امريكا و اسرائيل از دشمنان ديرينه خود اكنون باعث اختلاف درون حزب شده است. يكي از شنبه شبهاي همين هفتههاي اخير بود كه بيش از ۱۰۰ نماينده تجاري امريكايي در سفارت انگليس با همتايان مصري خود نشسته و مذاكره ميكردند كه بسياري از آنها از اعضاي جنبش اخوانالمسلمين نيز بودند.
حسن ملك از رهبران ديرينه جنبش روي مبلي نشسته بود و در حال گفتوگوي گرمي با يك مقام اقتصادي سفارت امريكا بود كه در ميان جمعيت نمايندگان شركتهاي بزرگي چون بوئينگ و سيسكو ديده ميشدند. ملك كه ثروت خود را از راه فروش لوازم خانه و نرمافزار به دست آورده، خيلي بيپرده سخن ميگفت: «ما سرمايهگذار ميخواهيم.» پس از بيثباتي كه به دنبال اخراج يار ديرينه امريكا حسني مبارك در كشور مصر به وجود آمد، گروه تازه به قدرت رسيده اخوانالمسلمين كه روزگاري قانونشكن محسوب ميشدند، صفحه جديدي از تاريخ مصر را ورق ميزنند. در روزهايي كه دو سفارت مشغول گفتوگو بودند منظره روابط بين ايالات متحده و حاكمان مصر توسط تظاهركنندگاني كه از ديوار سفارت امريكا بالا رفتند، تيره و تار شد. اگرچه مصر و امريكا همقسم شدند تا با استفاده از كمكهاي مالي امريكا قدمي رو به جلو بردارند اما كنگره دو قطبي شده امريكا ممكن است تعهد و قول دولت اوباما به مصر در بخشش يك ميليون دلار از بدهيهايش به امريكا را به چالش بكشاند. ديا رشوان از تحليلگران مركز مطالعات سياسي و استراتژيك الاهرام ميگويد: «براي اخوانالمسلميني كه هميشه به سياستهاي امريكا انتقاد يا حمله ميكرد خيلي سخت است كه به اين سرعت تبديل به يك دوست صميمي براي اين كشور شود.»
مواضع متناقض
ارائه پاسخهاي ضد و نقيض از سوي سران مختلف اين گروه نشاندهنده اختلافاتي اساسي است كه در بين اعضاي اصلي بر سر داشتن روابطي هرچند اندك با امريكا به خاطر زنده ماندن در اين آشفته بازار اقتصادي و همچنين پايبند بودن به ريشههاي اسلامي گروه بروز كرده است. اخوانالمسلمين اول از همه با انتشار بيانيهاي از تظاهرات پرسر و صدا در بين جوامع اسلامي حمايت كرد سپس با عجله با انتشار بيانيهاي ديگر از سوي خيرات شاطر رهبر و كانديداي رياست جمهوري سابق اخوانالمسلمين از امريكا به خاطر مسئله سفارت عذرخواهي كرد. سر آخر هم دو روز پس از پايان اعتراضات مردمي رئيسجمهور تازه انتخاب شده مصر يعني محمد مرسي اطلاعيه آشتيجويانه مشابهي براي امريكا منتشر كرد. يكي از اعضاي اخوانالمسلمين كه خواسته نامش فاش نشود، گفته است: «مرسي خيلي دير كرد، ديگر مجال انتظار نبود.» آنگونه كه از صحبتهاي اين فرد مشخص است شاطر كه از شركاي تجاري ملك عبدالله در گذشته بود براي متقاعد كردن مرسي اين تصميمات را گرفته بود. او در اين باره گفته است: «مرسي واقعاً (از سوي اخوانالمسلمين) براي معذرتخواهي از امريكا تحت فشار بود. پرواضح بود كه مرسي در انجام اين عمل تعلل ميكرد.»
نسل قديم و جديد
اخوانالمسلمين در سال ۱۹۲۸ ميلادي (۱۳۰۷ شمسي، ۱۳۴۷ قمري) در شهر اسماعيليه مصر توسط يك معلم مدرسه به نام حسن البنا بنيان نهاده شده است كه ساليان درازي بود توسط دولت نظامي و سكولار مصر تحت تعقيب بود. هنگامي كه اعتراضات مردمي و انقلاب مردم مصر براي بركناري حسني مبارك آغاز شد، اخوانالمسلمين اعلام كرد كه براي به دست آوردن پست رياست جمهوري هيچ تلاشي نخواهد كرد اما پس از مدتي حرف خود را پس گرفتند. شاطر اولين گزينه اين گروه براي كانديداتوري اين پست بود اما توسط رأي دادگاهي مجبور شد كه پا پس بكشد و درنهايت محمد مرسي براي انتصاب اين پست از سوي گروه انتخاب شد. با به دست گرفتن قدرت اخوانالمسلمين مواضع قديمي اين كشور مانند پيمان صلح مصر با اسرائيل را لغو كرده و به توافقاتي با ارتش هميشه مخالف مصر نيز دست يافت اما پاسخ در هم و بر هم اخوان به حادثه سفارت نشاندهنده كش و قوسهاي موجود در اين جنبش مذهبي در چگونگي برقراري ارتباط با امريكاست.
چالشهاي پيشرو هنگامي كه اين جنبش به صورت علني بتواند كنترل كشور را به دست بگيرد نمود بيشتري پيدا خواهد كرد. ديا رشوان معتقد است بعد از انتخابات رياست جمهوري امريكا اتخاذ اين تصميمات براي اخوان از گذشته هم مشكلتر خواهد گشت زيرا احزاب اصلاحطلب و محافظهكار گروه نميتوانند به راحتي روي اختلافاتشان سرپوش بگذارند مخصوصاً در رابطه با چگونگي برخورد با اهداف اسرائيل و امريكا در زنده كردن روند خاموش مذاكرات صلح بين اسرائيل و فلسطينيان. روش مرسي در نوع معذرتخواهي از امريكا به خاطر حوادث سفارت از يك سو و اقدامات سازشي اين فرد با امريكا از سوي ديگر موجب سردرگمي ديگر اعضاي گروه شده است. اقداماتي مثل مذاكرات بر سر بستههاي وام با سيستم بهرهاي غرب كه با قوانين اسلامي در منافات هستند از جمله اقداماتي است كه انجام آن از سوي مرسي باعث بروز خشم نهفتهاي در ديگر اعضاي گروه شده است.
به گفته رشوان اين مسائل باعث بروز شكاف ميان اخوان و همچنين اسلامگرايان در كل خواهد شد. علاوه بر اين بر سر مسئله فلسطين كه از مهمترين موضوعات مورد بحث اسلامگرايان به شمار ميرود اختلافاتي اساسي بين اعضاي گروه به وجود خواهد آمد. اعضاي جوان اخوان نيز پس از پيروزي انقلاب از اين حزب بيرون آمده و معترضند كه اهداف اين حزب به اندازه كافي خواهان پيشرفت مصر نيست. طبق پيشبينيهاي رشوان حزب محافظهكار نيز مانند جوانان خود را از اخوان جدا كرده و احتمالاً جداييهايي با رنگ و بويي سياسي و به شدت راديكال در اين گروه بروز كند. محمد مرسي يكي از اعضاي اخوانالمسلمين كه بيش از ۳۰ سال است در شوراي اجرايي اين سازمان خدمت كرده است رسماً زماني كه رئيسجمهور شد اين حزب را ترك كرد. دفتر او در اخوانالمسلمين اكنون توسط مقامات گروه اداره شده كه برخي از آنها از افراد نزديك شاطر به شمار ميروند. آن عضو اخوان كه خواسته بود نامش فاش نشود و از اعضاي مورد اعتماد رهبران رده بالاي گروه محسوب ميشود، اختلافات داخلي فعلي جنبش را چنين شرح ميدهد كه اين اختلافات باعث شكاف گسترده در همكاري نسل دهه ۲۰، ۳۰ و ۴۰ با نسل دوم و سوم اين گروه خواهد شد. تاكنون اكثر برنامههاي عملي كه توسط جوانان مورد حمايت واقع ميشد توسط چهرههاي مهم و شاخص و رده بالاي گروه مثل مرسي و شاطر اجرا شده، برنامههايي مثل پيگيري كمكهاي اقتصادي و برتري بر غرب. اين عضو ناشناس ميگويد: «نسل جوان اصرار داد با انجام اصلاحات قدمهايي رو به جلو برداشته شود.» او اذعان كرد كه اين تصميمات نيز به دور از اتفاق آرا كل گروه است و بسياري از اعضاي قديمي مخالف اصلاحات هستند اما در حال حاضر مرسي و شاطر روندي را پيش گرفتهاند كه به مذاق قديميها خوش نخواهد آمد. اين فرد همچنين هشدار داد در صورتي كه اخوان در برخورد با زيرساختهاي فاسد و فقر گسترده در مصر مصالحه و انعطافپذيري نداشته باشد، شانس خود براي حكومت كردن و ايجاد يك دولت مدرن اسلامي را از دست خواهد داد. نبايد براي اين پروژه شكستي پيشبيني شود. در عين حال تظاهرات ضدامريكايي به اخوان نشان داد كه اوضاع برايشان تا چه حد پيچيده و مشكل شده است.
اين عضو ميگويد كه مرسي و مشاوران دفترش از ورقهايشان در بازي براي به دست آوردن محبوبيت افراد بيرون سفارت به خوبي استفاده نكردند مخصوصاً در رقابت با جنبش فوقالعاده بنيادگراي سلفي. صحنههاي پيشروي دولت مرسي نشانگر جاده دشواري است كه پيشروي همقطاراني همفكر در مواجهه با بحرانهاي غيرمنتظره و منافع متضاد قرار دارد. رشوان ميگويد: «در برهه كنوني تفاوتهايي بين مرسي و شاطر وجود دارد اما شناخت آنها كار بسيار مشكلي است. اين مشكلي است كه شفافسازي پيشروي مصر گذاشته است.» اخوانالمسلمين علناً اذعان كرده است كه هيچ شكاف داخلي در گروه بروز نكرده و اعضا نيز معتقدند كه هيچ تنشي وجود ندارد اما احمد سمير، از اعضاي سابق گروه كه در ماه نوامبر از گروه خارج شده است، معتقد است گروه اختلافاتش را در رابطه با سياستهاي اتخاذي پس از حسني مبارك را مخفي كرده است از جمله موضوع دريافت كمك از غرب. سمير ميگويد: «شما قادريد نظرات خود را در اخوان مطرح كنيد اما اگر بخواهيد علناً نظرات مخالف خود را بيرون از گروه اعلام كنيد آن وقت از شما دوري شده و يك بيگانه محسوب خواهيد شد.»
منبع: گاردين
