
اين گفتمان بر نگرش ذهني و تفسيرگرايانه از خطرات غيرمادي مبتني است و بر تواناييهاي نرم افزاري و سرمايههاي غيرمادي تأكيد دارد. يكي از سرمايههاي غيرمادي مورد تأييد، سرمايه اجتماعي است. سرمايه اجتماعي، افراد و گروهها را در دستيابي به منافع عمومي نظير امنيت و احساس آن و عملكرد مؤثر نهادهاي حكومتي ياري ميرساند. افزون بر اين، امنيت در يك جامعه، محصول چندين كارگزار است:
۱- دولت (نيروهاي امنيتي و پليس) كه بايد به صورتي كارآمد در زمينه كاهش بسترهاي جرم خيز، مقابله، پيگيري و تأسيس سيستمهاي كنترلي و تأميني حاضر شود.
۲- اقتدار و قدرت دولت كه بايد در نمايش توانمندي خود براي مقابله با جرايم از حيث امكانات مادي و مهارتهاي انساني و دسترسي اطلاعاتو فني موفق حاضر شود.
۳- بازيگران حوزه جامعه كه در آگاهيبخشي به مردم، تبيين و بيان وضعيت موجود، نقد عملكرد ارگانهاي مسئول و هدايت افكار عمومي نقش برجستهاي داشته باشد.
۴- خود مردم كه از رهگذر آگاهي با خودداري و پرهيز از انجام رفتارهاي مجرمانه و انجام واكنش مناسب از جرايم احتمالي در سيستم نظارتي و كنترلي حاضر و در تأسيس و تقويت جامعه امن مؤثر واقع شوند.
بد نيست به چند پژوهش انجام گرفته در خصوص سرمايه اجتماعي و امنيت اجتماعي اشاره كنم. «تاثير سرمايه اجتماعي بر امنيت» موضوع نخستين پژوهش است كه سال ۱۳۹۰ در تهران و در جامعه آماري شهروندان ۱۸ سال به بالا انجام شد. روش نمونهگيري هم به صورت تصادفي خوشهاي است. براي تعيين حجم نمونه ۶۶۳ نفر تعيين شد. ابزار جمعآوري اطلاعات يك پرسشنامه استاندارد و يك پرسشنامه محققساز براي سنجش ميزان احساس امنيت و سرمايه اجتماعي بود. روش پژوهش حاضر از نوع تحقيقات همبستگي است. از دل اين پژوهش، اين موارد به دست آمد:
يك: بر اساس نتايج، احساس امنيت جاني نسبت به ساير مؤلفههاي احساس امنيت از بالاترين ميانگين برخوردار است.
دو: سرمايه اجتماعي شناختي شهروندان (يعني اعتماد اجتماعي، هنجارهاي اجتماعي و پنداشتها) بر احساس امنيت (جاني، اقتصادي و اجتماعي) آنها تأثير مثبت دارد.
سه: سرمايه اجتماعي ساختاري (شبكه اجتماعي و ارتباطات اجتماعي) شهروندان بر احساس امنيت آنها (جاني، اقتصادي، اجتماعي، نواميس) تأثير مثبت دارد.
چهار: ويژگيهاي فردي شهروندان در ميزان تأثير سرمايه اجتماعي بر احساس امنيت آنها (جاني، اقتصادي، اجتماعي و نواميس) تأثير معناداري دارد.
يكي ديگر از اين پژوهشها با موضوع « نقش سرمايه اجتماعي بر ميزان احساس امنيت جوانان» است كه سال ۹۰ در جامعه آماري جوانان ۲۹- ۱۸ ساله منطقه ۱۱ شهر تهران انجام شده و چارچوب نظري پژوهش بر اساس نظريات «پلتنام، بورديو و كلمن» است. در نمونهگيري نيز از روش خوشهاي استفاده شده است. نتايج تحقيق نشان ميدهد كه بين سرمايه اجتماعي و ميزان احساس امنيت رابطه معناداري وجود دارد. همچنين از آنجا كه در اين پژوهش اعتماد و مشاركت، ابعاد اصلي سرمايه اجتماعي هستند، يافتهها نشان ميدهد كه بين اعتماد (اجتماعي، نهادي و سياسي احساس امنيت) و نيز مشاركت (رسمي و غيررسمي) رابطه وجود دارد.
پژوهش سوم با موضوع «بررسي رابطه بين سرمايه اجتماعي و احساس امنيت اجتماعي» در جامعه آماري افراد ۱۸ سال به بالاي شهرستان كاشان_سال ۱۳۹۱- و به روش پيمايش انجام شده و تكنيك گردآوري اطلاعات، پرسشنامه بوده است. در اين تحقيق ۳۶۲ نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند و روش نمونهگيري خوشهاي چندمرحلهاي مورد استفاده قرار گرفت. نتايج نشان ميدهد كه سرمايه اجتماعي شهروندان بر احساس امنيت اجتماعي آنها تأثيرگذار است و در چهار بعد سرمايه اجتماعي (اعتماد اجتماعي، مشاركت اجتماعي، آگاهي اجتماعي و احساس امنيت اجتماعي) تفاوت معناداري مشاهده ميشود. ميانگين نمره احساس امنيت اجتماعي و سرمايه اجتماعي پاسخگويان مرد بيش از زنان بوده است.
همچنين، ميانگين نمره احساس امنيت و سرمايه اجتماعي پاسخگويان با تحصيلات بالا، بيش از پاسخگويان با تحصيلات پايين است. ميانگين نمره احساس امنيت اجتماعي پاسخگويان متأهل بيش از ميانگين نمره احساس امنيت پاسخگويان مجرد است و ميانگين نمره سرمايه اجتماعي پاسخگويان مجرد نيز بيش از ميانگين نمره احساس امنيت اجتماعي پاسخگويان متأهل است.
«بررسي ميزان احساس امنيت اجتماعي از ديدگاه شهروندان تهراني» عنوان پژوهش ديگري است كه در سال ۸۲ انجام شده است. در اين تحقيق، مفهوم احساس امنيت با معرفهاي ارزيابي از ميزان بروز جرايم در جامعه، ارزيابي از احتمال كمك مردم در صورت تهديدات امنيتي، ارزيابي از عملكرد دستگاههاي تأمينكننده امنيت در جامعه، ارزيابي از عوامل تأمينكننده امنيت و ارزيابي از شرايط و موقعيتهاي مخاطرهآميز سنجيده شده است. مركز افكارسنجي دانشجويان در سال ۸۲ با روش پيمايشي در نمونهاي به حجم هزار و ۴۷۵ نفر از افراد بالاي ۱۸ سال ساكن در شهر تهران به بررسي ميزان احساس امنيت اجتماعي از ديدگاه شهروندان تهراني پرداخته است.
نتايج تحقيق نشان ميدهد كه برخورداري از پشتيباني مردم و حمايت خانواده و دوستان نقش بيشتري در تأمين امنيت شهروندان دارد و برخورداري از پليس توانمند در مرتبهاي پس از اين دو قرار ميگيرد.
* فرمانده نيروي انتظامي