هر ساله تعدادي از دانشجويان غيربورسيه پس از دريافت ارز دانشجويي و سفر به خارج از كشور مقادير زيادي از ارز را از كشور خارج ميكردند كه علاوه بر تبعات اقتصادي منفي آن بر كشور، نوعي توقع را در جامعه دانشجويي كشور ايجاد كرده بود و دريافت ارز دانشجويي و تلاش براي گرفتن آن به يك مد در بين گروهي از دانشجويان تبديل شده بود.
در فرآيند مدشدن دريافت ارز دانشجويي برخي استادان نيز نقشآفرين بودند و با برخي تلقينهاي غيرواقعي، دانشجويان را به دريافت اين ارز و سفر به خارج ترغيب و تحريك ميكردند.
سر دراز ماجراي بورس دانشجويي از ابتداي امسال گريبان دانشجويان تحصيلات تكميلي عازم سفر و خانوادههاي آنها را گرفته است. به عبارتي وزارت علوم در زمره اولين نهادهايي قرار گرفته كه از تغييرات اخير در حوزه ارز با مشكلاتي روبهرو شده است.
ماجراي دريافت ارز دانشجويي امسال در حالي برجسته شد كه برخي رسانهها نيز با دامن زدن به شايعات در اين باره فضا را به سمت التهاب كشاندند. با اين وجود دنبال كردن اخبار مربوط به اين حوزه نشان ميدهد كه قدرت بخشنامههاي بانك مركزي كه مبناي عمل معاونت بورس وزارت علوم، تحقيقات و فناوري هستند، بيش از ملاحظات ديپلماتيك علمي و فناورانه وزارت علوم است.
سالها و بارها در معايب خروج دانشجويان و تحصيل سرمايههاي انساني در دانشگاههاي خارجي سخنها رفته است، با اين حال امسال مسئولان وزارت علوم تصميم گرفتهاند با محدود كردن پرداخت ارز دانشجويي فقط به دانشجويان بورسيه خارج از كشور اين سياست را سازماندهي و قاعدهمند كنند. در اين سياست مسئولان اقتصادي هم وزارت علوم را همراهي ميكنند. سيد شمس الدين حسيني با تقسيم دانشجويان به دو گروه در اين باره ميگويد: عدهاي خودشان تصميم گرفتهاند براي تحصيل از كشور خارج شوند كه بورس هم نيستند كه طبيعي است بانك مركزي هيچ وقت براي تأمين ارز آنها تعهدي نداشته و آنها ميتوانند از بازار استفاده كنند.
وي به عنوان سخنگوي اقتصادي دولت و نه سخنگوي علمي و دانشجويي، ظرفيت كشور را براي تربيت دانشجو در داخل كافي ميداند و بر اين باور است كه جز در موارد ضروري لزومي ندارد ارز را از كشور خارج كنيم.
از طرفي بنابر آمارهاي ارائه شده، در حال حاضر حدود ۸۰ هزار دانشجوي ايراني در خارج از كشور تحصيل ميكند، اين در حالي است كه در دور اول فراخوان توزيع ارز دانشجويي تنها ۲۵ هزار نفر ثبتنام كرده بودند. اين فاصله نشان ميدهد كه متقاضيان ادامه تحصيل در خارج از كشور، منتظر تعيين تكليف ارز دانشجويي نميمانند و خود براي خروج اقدام ميكنند و اين يعني استدلال وزير اقتصاد و دارايي براي نگه داشتن دانشجويان در كشور قابل فهم است، ضمن اينكه اعطاي ارز تحصيلي اگرچه شرايط بورس را نخواهد داشت اما تعهدي ملي و نانوشته در ميان دانشجويان استفادهكننده از ارز دانشجويي براي بازگشت به كشور و خدمت در ايران را به همراه نخواهد داشت البته مطالعه گزارش پايش اداره كل بورس وزارت علوم در خصوص بازگشت آن دسته از دانشجويان غيربورسيهاي كه از ارز دانشجويي براي تحصيل در خارج استفاده كردهاند، ميتواند براي دولتمردان راهگشا باشد.
پيشنهاد وزارت علوم: از دانشگاههاي خارج بورس بگيريد! حسن مسلمي نائيني، معاون بورس وزارت علوم به جوان ميگويد: بيش از ۹۴ درصد از داوطلبان تحصيل در دوره دكتراي دانشگاههاي داخل با وجود داشتن توانايي و قابليت به دليل نبود ظرفيت پذيرش نميشوند؛ اين عده كه براي رسيدن به پيشرفتهاي علمي تلاش بسياري كردهاند، متوقف نميشوند و براي ادامه تحصيل به خارج سفر ميكنند، چه ارز دانشجويي دريافت كنند، چه دريافت نكنند.
وي ادامه ميدهد: از طرفي محقق جوان در دنيا بسيار كم است و مراكز علمي و آموزشي دنيا تشنه ادامه تحصيل دانشجويان ايراني در مراكز خود هستند، به همين دليل ما خودمان در وزارت علوم به متقاضيان تحصيل در خارج پيشنهاد ميكنيم از مراكز تحقيقاتي و علمي و آموزشي خارج از كشور بورس بگيرند.
وي خاطرنشان ميكند: در صورت ايجاد بستر لازم براي استفاده از تواناييهاي نخبگان در كشور و ايجاد شرايط لازم براي رشد و ارتقا و رعايت منزلت علمي آنها يقيناً بسياري از دانشجويان بورسيه به كشور باز خواهند گشت و در مورد دانشجويان غيربورسيه هم دريافت اين مبلغ خود باعث انگيزه برگشت به كشور خواهد شد.
به هر رو، مسلمي تأكيد ميكند كه مبناي عملكرد وزارت علوم در خصوص توزيع ارز دانشجويي بخشنامه بانك مركزي است كه تاكنون تغييري نسبت به گذشته ندارد و برنامه خاصي در ارتباط با حذف ارز دانشجويي نداشته و دستوري نيز تاكنون صادر نشده است.
