هماكنون ۱۱۸كشور جهان از جمله ايران كه بيش از دو سوم اعضاي سازمان ملل متحد را تشكيل ميدهند، عضو جنبش عدم تعهد هستند.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي و همخواني سياست نه شرقي، نه غربي با اهداف اين جنبش، جمهوري اسلامي نيز وارد اين جنبش شد و هماكنون با عضويت در تروئيكاي جنبش يعني دوره نه ساله، سه سال قبل از رياست، رياست و سه سال بعد از آن در آستانه رياست اين جنبش قرار دارد و رياست جنبش در نشست تهران از مصر به جمهوري اسلامي ايران منتقل خواهد شد. آنچه در اين ميان حائز اهميت است، بازگرداندن اعضاي جنبش عدم تعهد به اصل و واقعيت شكلگيري خودشان است يعني عدم وابستگي به قدرتهاي زورگو و قلدرهاي بينالمللي و تأثيرناپذيري از ژستهاي سياسي بدون ديپلماسي غرب و شرق زيرا پس از فروپاشي بلوك شرق يعني شوروي و يكهتازي بلوك غرب يعني امريكا در پيشبرد اهداف نظام سلطه، برخي از كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد خواه ناخواه نسبت به سياستهاي خصمانه امريكا، متعهد شدند و از اين رو در عمل همان مسيري را ميپيمايند كه مورد خواست امريكا و ديگر كشورهاي سلطهگر است. بنابراين يكي از مهمترين تكاليف جمهوري اسلامي در اجلاس آتي سران جنبش عدم تعهد آگاه كردن اعضا به منافع جمعي است تا در سايه منافع جمعي، منافع تيره شخصي كه در گرو تعهد به امريكا و بلوك سلطه است، به فراموشي سپرده شود.
در اين ارتباط و راههاي پيشروي جمهوري اسلامي براي بازگرداندن جنبش عدم تعهد به مسير اصلي و حقيقي خود، با دو تن از كارشناسان گفتوگويي انجام دادهايم كه در ادامه ميخوانيم.
توانايي جنبش عدم تعهد براي مقابله با حقوق انحصاري قدرتها هادي محمدي كارشناس مسائل بينالملل در اين خصوص به خبرنگار روزنامه جوان گفت: موضوع جنبش عدم تعهد در ابتدا با رويكرد عدم وابستگي متأثر از فضاي جنگ سرد شكل گرفت. از اين رو طبيعي بود كه طي اين دورهها قدرتهاي جهاني تلاش كنند ظرفيتهاي جديدي درون اين كشورها به نفع خود ايجاد كنند.
وي افزود: قدرتهاي جهاني براي نفوذ در جنبش غيرمتعهدها در يك فرآيند طولاني به تأثيرگذاري روي سياستهاي كشورهاي عدم تعهد روي آوردند. بنابراين ما نبايد تصور كنيم كه در يك فرآيند كوتاه و يك دوره سهساله ميتوانيم تأثيرگذاري مدنظر خود را روي عدم تعهد داشته باشيم.
محمدي تأكيد كرد: اما دوره رياست ايران اين فرصت را ايجاد ميكند كه با برخي سياستها در عرصه بينالمللي گامهايي را برداريم و مسير را براي گامهاي بعدي در آينده باز كنيم. لذا اين گامها كماهميت نيستند بلكه ميتواند يك مبنا و يك اساس بينالمللي را در روابط بينالمللي شكل دهد و با مصوبات مشخص در اين زمينه، جنبش را در طول زمان به مسير خود بازگردانيم.
اين كارشناس مسائل بينالمللي در ادامه خاطرنشان كرد: تأثيرگذاريها به نحو غيرمستقيم بر سياستها و تحولات گذشته خصوصاً در زمينه بيداري اسلامي و ائتلافهاي جديد در عرصه بينالمللي از كاركردهايي است كه جمهوري اسلامي بايد در اين دوره رياست به آن توجه كند. مؤلفه مؤثر اصلاح رويكرد غيراصيل در جنبش است كه در مواجهه با حكومتها و بازيگران جديد در امتداد بيداري اسلامي در مسيري گام بردارند كه با رويكردهاي اصيل عدم تعهد مطابقت داشته باشد.
محمدي با بيان اينكه جنبش عدم تعهد توانايي مقابله با استانداردهاي دوگانه و حقوق انحصاري قدرتها را دارد، تصريح كرد: اعضاي عدم تعهد ميتوانند با همكاريهاي اقتصادي درون جنبشي به طرح نظام جديدي در اين زمينه بپردازند تا يكي از اهرمهاي اصلي براي بازيابي و بازگشت به مسير اصلي مورد توجه قرار گيرد.
وي به اهميت تأثير نپذيرفتن جنبش عدم تعهد از قدرتهاي جهاني تأكيد كرد و گفت: مسئله فلسطين از مهمترين مسائلي است كه جنبش بايد به آن توجه كند و در كنار سازمان ملل به صورت فعال مواضع مشخص و قاطعي را براي كسب حقوق فلسطين اتخاذ كند.
به گفته محمدي، فرصت برگزاري اجلاس سران عدم تعهد در تهران و رياست سه ساله جمهوري اسلامي اين امكان را فراهم ميكند تا رويكردهاي غيرمتعهدها به سوي رويكردهاي اصيل خودش تغيير كند و در نظام بينالمللي و منازعات بينالمللي نقشهاي مهمي را براي خود اختصاص دهد.
استفاده از كارايي جنبش عدم تعهد به نفع جبهه مقاومت احمد بخشايشي اردستاني، عضو كميسيون امنيت ملي مجلس نيز در ارتباط با اين موضوع گفت: شكلگيري جنبش عدم تعهد به دوران جنگ سرد مربوط ميشود كه بعد از فروپاشي شوروي و باقي ماندن قطب امريكا و همچنين شكلگيري جبهه مقاومت به سردمداري ايران، جمهوري اسلامي ميخواهد استفاده بهينه را از اين جنبش داشته باشد زيرا از يك سو امريكا و حاميانش هستند كه عليه جبهه مقاومت توطئه ميكنند و در اين ميدان جمهوري اسلامي ميتواند از جنبش عدم تعهد كه با رويكرد عدم وابستگي به قدرتها شكل گرفته است، به نفع جبهه مقاومت استفاده كند.
وي با بيان اينكه ادعاي غربيها در خصوص انزواي ايران با برگزاري اجلاس غيرمتعهدها در تهران نقض ميشود، گفت: برگزاري اين اجلاس در تهران ثابت ميكند كه غربيها خودشان در انزوا هستند و ايران كشور باثباتي است كه ۱۲۰ كشور كه از بيش از نيمي از اعضاي سازمان ملل را نيز تشكيل ميدهند به نقش ايران در عرصه بينالمللي پي بردهاند.
اين نماينده مجلس ادامه داد: آثار اين اجلاس براي ملتها و رهبران دنيا نيز قابل اهميت است و از اين رو بر همكاريهاي سياسي و اقتصادي تأثير خواهد گذاشت و نشان خواهد داد كه ايران گرفتار بحران اقتصادي نيست.
وي با بيان اينكه مسائل سوريه و ضرورت صادرات قانوني برق و گاز از سوي مصر به غزه و تأكيد بر حقوق فلسطين بايد در اجلاس مطرح شود، گفت: بيشك سخنراني رهبر معظم انقلاب در اين اجلاس نيز اهميت بسزايي خصوصاً در بحث استكبارستيزي خواهد داشت كه ميتواند تا حدود زيادي سران عدم تعهد را به نقش اساسي خود در نظام بينالملل آگاه كند.
وي با تأكيد بر ضرورت بازگشت جنبش عدم تعهد به اصل و اساس خود، خاطرنشان كرد: بدون ترديد يك بيمار را كه دچار بيماري سادهاي شده باشد، با چند روز درمان ميتوان به حالت اوليه خود درآورد اما بيماراني نيز ممكن است مدتها نياز به درمان داشته باشند.
