تجار ايراني از عرش تا فرش در عرصه تبليغ اسلام

معصومه طاهري

در قديم تجار و بازرگانان از جمله عناصر مهمي بودند كه در نشر و گسترش اسلام نقش بسزايي داشتند، چنانچه موارد متعددي در تاريخ شرق و غرب وجود دارد كه بيانگر اين مسئله است، به‌همين خاطر استعمارگران به هر كشوري وارد مي‌شدند و نشانه‌هايي از اسلام مي‌ديدند، به خوبي مي‌دانستند كه عاملان آن تاجران مسلمان و عمدتا ايراني بوده‌اند كه قبلاً اينجا حضور داشته‌اند چراكه تاجران مسلمان درهرسرزميني كه وارد مي‌شدند به غير از داد و ستد اسلامي به دليل اينكه غالبا افرادي صالح و متدين و امين بودند خيلي زود مقبول خاص و عام در كشور ميزبان مي‌شدند و وجودشان باعث رونق منطقه هم مي‌گرديد به‌صورتي‌كه طي سه دهه پيش از ورود اروپاييان در عرصه خود‌نمايي جهاني، موجي نوين و نيرومند و رو به رشد از گسترش اسلام در خاورميانه و كشورهاي آفريقايي شكل گرفت كه فقط بازرگانان و تاجران مسلمان به‌خصوص ايراني باعث آن بودند زيرا اين گروه تنها به سودآوري و كسب مال بيشتر نمي‌انديشيدند بلكه در كنار آن به عنوان ايراني مسلمان تجارت مي‌كردند و رسالت سنگيني در اين عرصه به دوش داشتند، اين درحالي‌است كه متأسفانه امروز با توجه به اينكه ايران ملقب به ام‌القراي جهان اسلام است و تمام كشورهاي اسلامي و غيراسلامي به‌خصوص در اين بحبوحه بيداري جهان اسلام، به آن چشم دوخته‌اند، اكثر تاجران ايراني در خارج از مرزهاي كشور كمتر از قوانين و نمادهاي اسلامي بهره مي‌برند كه معكوس تاريخ تاثيرگذار تاجران ايراني در توسعه اسلام است. 

بازرگانان ايراني چه به صورت فعالان خصوصي و چه به صورت دولتي ‌در هر كشوري كه براي تجارت مي‌روند درنظر اول براي كشور ميزبان به عنوان سفيران اقتصادي نظام جمهوري اسلامي تلقي مي‌شوند كه تمام رفتارها و عملكردهاي‌شان بسيار زير ذره‌بين قرار دارند، ‌لذا كافي است كمترين رفتار غيراسلامي داشته باشند، آن را بزرگ مي‌كنند و به عنوان برچسبي به كليت ايرانيان و مسلمانان مي‌زنند. يكي از دلايل بحث تجار اين است كه در بازارهاي داخلي خودمان هم مسائل اسلامي كمرنگ شده است، به صورتي‌كه موقع اذان، خريد و فروش كماكان ادامه دارد، توجه به مسائلي چون حلال و حرام، ‌كم‌فروشي، گران‌فروشي‌، خمس و زكات در كار كمتر رعايت مي‌شود و با كمال تأسف ضدفرهنگ اسلامي زرنگ‌بازي ملاك اكثر تاجران ايراني به‌خصوص درخارج از كشور شده است كه اين قضيه در درازمدت باعث بدبيني تجارغير ايراني به ايرانيان مسلمان مي‌شود رويه‌اي كه اصلاً خوب و در شأن مسلمانان شيعه نيست. 

بايد درنظر داشته باشيم كه چه بخواهيم و چه نخواهيم تاجران كشور ما به مثابه سفيران اقتصادي ايران در جهان هستند كه نقش زيادي در عرصه تبليغ و معرفي اسلام دارند بنابراين در كنار تمام فوت و فن كار داد و ستد بايد قبل از فعاليت در خارج از مرزهاي كشور مسائل اسلامي را آموزش ببينند و حتي اگر مواردي نقض شده بود، به آنها هشدار داده شود تا سهواً يا عمداً باعث خراب شدن ذهنيت‌ها از اسلام و ايران نشوند زيرا به قدر كافي بلندگوهايي غربي ايران‌هراسي و اسلام ستيزي را فرياد مي‌زنند.
 
از ديگر مسائل اين است ‌كه برخي از تاجران در خارج از كشور طي تعاملات كاري خود براي جلب مشتريان بيشتر، خود را ملبس به پوشش‌هاي غربي مي‌كنند يا رفتارهايي انجام مي‌دهند كه در شأن يك تاجر ايراني مسلمان نيست، ‌درحالي‌‌كه آنها بايد خود كاري كنند تا ديگر هم‌صنفان خارجي خودشان با افتخار شبيهشان شوند. روحيه خودباوري و اعتماد به نفس ديني و ملي از جمله مواردي است كه بازرگانان ايراني بايد داشته باشند تا به سادگي مقهور فضاي بين‌المللي نگردند و بتوانند مبلغان خوبي براي نشر دين اسلام در ساير كشورهاي جهان باشند تا دوباره شاهد دوران طلايي تاثيرگذاري اين مبلغان اقتصادي باشيم؛ چنانچه خانم زيگريد هونكه محقق آلماني گفته است:« ونيز اگر با تاجران مسلمان ارتباط نداشت نمي‌توانست آن چيزي بشود كه شد و اين نقش تأثيرگذار و قدرتمندانه ونيز در عرصه اقتصادي به دليل ارتباط با بازرگانان مسلمان بوده است.» (فرهنگ اسلام در اروپا ترجمه مرتضي رهباني، ‌ج۱، ص۶۰)