همسايگان جنوبي ايران سرخوش از افتتاح خط لوله انتقال نفت خام امارات، رقص دشداشه سر دادهاند و براين باورند توانستهاند تنگه هرمز را دور بزنند. خط لوله حبشان- فجيره در شرايطي چند روز گذشته به بهرهبرداري رسيد كه ظرفيت انتقال يك ميليون و ۵۰۰ هزار بشكه در روز را دارد. اماراتيها گفتهاند كه با افتتاح اين خط لوله ۷۵ درصد صادرات نفت خود را با تنگه هرمز بيگانه خواهند كرد در حالي كه بيش از چهار سال زمان براي راهاندازي آن زمان صرف شده است.
در اين ميان، برخي از افرادناآگاه به موقعيت خليج فارس، تنگه هرمز و مسائل نفتي در اظهار نظرهايي شتابزده افسانه هرمز را تمام شده تلقي كردند، در حالي كه اين اقدام امارات نه تنها هيچ دستاورد مثبتي براي منطقه نداشته بلكه موجب بروز اختلافاتي ميان اعراب خليج فارس خواهد شد.
قطار طولاني نفتكشها در خليج فارس روزانه بيش از ۱۷ ميليون بشكه نفت خام را به مناطق گوناگون جهان انتقال ميدهند كه سهم كشور امارات در اين عدد «خرد» محسوب ميشود. امارات در خوشبينانهترين حالت ميتواند روزانه دو ميليون بشكه نفت صادر كند كه در مقايسه با ديگر كشورهاي نفتخيز منطقه و ذخاير ميلياردي آنها در ردههاي «كف» جدول نفتخيزها قرار ميگيرد.
اماراتيها براي احداث ۳۶۰ كيلومتر خط لوله كه به زماني كمتر از يك سال احتياج داشت چهار سال زمان گذاشتند و دست آخر به نقطهاي رسيدند كه براي خود چاره يافتند در شرايطي كه بر اساس توافق اعراب، راهكارهاي دور زدن تنگه هرمز بايد در هماهنگي با طرحي يكپارچه باشد. در اين مقال به كشورهايي اشاره ميشود كه هيچ راهكار قطعي براي دور زدن تنگه هرمز ندارند.
۱- عربستان: اين كشور به عنوان بزرگترين كشور توليدكننده و صادركننده نفت خام جهان، روزانه بيش از ۱۰ ميليون بشكه صادر ميكند كه بخش اعظم آن از طريق تنگه هرمز محقق ميشود. بندرگاهها و اسكلههاي لوكسي در سواحل عربستان با هزينههاي ميليارد دلاري ساخته شده است. گرچه عربستان خط لوله قديمي انتقال نفت خام را بازگشايي كرده است اما ميزان حجمي كه اين خط لوله ميتواند انتقال دهد به حدي اندك است كه قابل بحث نيست. آلسعود به هيچ عنوان نميتواند روي انتقال نفت از طريق خط لوله حساب باز كند چراكه نظام قبيله و عشيرهاي حاكم بر اين كشور، به قدري بيثبات است كه ميتواند صادرات نفت عربستان را با توجه به نارضايتيهاي عمومي به صفر برساند؛ مشكلي كه در اوج قدرت آلسعود در عربستان وجود داشت و انفجار خط لولهها مشكلات فراواني را براي آنها به وجود آورد، بنا براين بهترين راهحل براي عربستان همان تنگه هرمز است، هرچند عربستان در اين باره موضعگيري رسمي نميكند.
۲- قطر: دوحهنشينان در مقايسه با كشورهاي همسايه خود توليد نفت چنداني ندارند اما در صادرات گاز الانجي جزو برترينهاي دنيا محسوب ميشوند. دوحه به شدت با سياستهاي كشورهاي عرب مخالفت ميكند و در يك ماراتن اقتصادي- سياسي با عربستان به حفظ هرمز ميانديشد. حاكم قطر به خوبي به اين مسئله واقف است كه كشتيهاي خاص حمل الانجي بايد از تنگه هرمز عبور كنند و به اين دليل علاوه بر مخالفت با هرگونه تحريك ايران براي بستن اين تنگه، سعي ميكند روابط خود با ايران را از بقيه اعراب جدا كند.
۳- كويت: اين كشور روزانه ۳ ميليون بشكه نفت توليد ميكند كه بيش از ۲ ميليون آن صرف صادرات ميشود. كويت دو سال پيش قرارداد بزرگي را براي فروش نفت با چين امضا كرد كه براي رساندن نفت مورد نياز پكن، بايد از تنگه هرمز عبور كند. آنها گفتهاند اگر ايران تهديد خود مبني بر مسدود كردن تنگه هرمز را عملي كند، كويت برنامه و طرح جايگزين تنگه هرمز را براي صادرات نفت در اختيار دارد. مقامات كويتي به هيچ عنوان به جزئيات طرح خود ارائه نكردند كه باعث شده مشتريان نفت خام اين كشور از آنها قطع اميد كنند. بازار شرق تنها از تنگه هرمز ميگذرد هرچند راهكارهاي ابتدايي براي ايجاد جنگ رواني همواره ارائه ميشود.
۴- عراق: بغداد به علت تازه نفس بودن ميدانهاي نفتي خود تا چند سال ديگر به توليد رؤيايي ميرسد كه سبقت بلندي از عربستان خواهد گرفت. عراقيها به قدري از بسته شدن تنگه هرمز واهمه دارند كه چندي پيش به طور رسمي از ايران خواستند تنگه هرمز را نبندد. آنها گفتهاند كه ايران حق ندارد تنگه هرمز را ببندد چراكه در بين كشورهاي حوزه خليج فارس، عراق بيشترين زيان را متحمل خواهد شد.
بدون ترديد، عراق با رؤياهاي نفتي كه در سر ميپروراند نميخواهد صادرات خود را از دست بدهد و از سوي ديگر كشورهاي مصرف كننده نفت خام جهان به خوبي ميدانند كه براي سيراب كردن نيازهاي خود، بايد از هرمز به عراق برسند. عراق رسماً اعلام كرده است هيچ راهحلي براي دور زدن تنگه هرمز ندارد.
