امروز ۸ جولاي كنفرانس بينالمللي در مورد بازسازي افغانستان در توكيو، پايتخت ژاپن، برگزار ميشود و گفته شده كه حدود ۷۰ كشور و سازمان بينالمللي در اين كنفرانس شركت ميكنند. ژاپن پيش از اين ميزبان دو كنفرانس ديگر بينالمللي براي پيشبرد روند بازسازي افغانستان بود، اما اين كنفرانس تفاوت مهمي نسبت به آن دو كنفرانس قبلي و ديگر كنفرانسها مثل بن ۱ و ۲ دارد.
موضوع كنفرانسهاي قبلي بر مبناي بررسي همكاريهاي بينالمللي براي كمك به افغانستان و بازسازي اين كشور در شرايط فعلي بود، اما موضوع مورد بحث كشورهاي حاضر در اين كنفرانس، بر محور كمك به افغانستان در يك دوره زماني ۱۰ ساله، از ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ است.
به عبارت ديگر، موضوع اين كنفرانس مربوط به وضعيت فعلي افغانستان و چگونگي كمك به آن با توجه به شرايط فعلي نميشود، بلكه بحث بر سر زماني است كه نيروهاي ائتلاف از اين كشور خارج خواهند شد و اينكه كشورهاي شركت كننده در كنفرانس چگونه ميتوانند براي يك دهه بعد از آن، در بازسازي و توسعه اين كشور مشاركت داشته باشند. اين موضوع خود به خود باعث ميشود تا كشورهاي دعوت شده با چشماندازي از حضور بلندمدت خود در افغانستان وارد اين كنفرانس شوند و اينكه براي آن يك دهه چه برنامهاي دارند و برنامه آنان متكي بر چه محورهايي خواهد بود.
در برابر اين چشمانداز، ديدگاه و توقع دولت افغانستان از اين كنفرانس قابل توجه است. حامد كرزاي، رئيسجمهور افغانستان، در آستانه برگزاري اين كنفرانس با جمعي از رسانههاي ژاپني مصاحبه كرد و با اشاره به روند كمكهاي گذشته بينالمللي گفت كه در نشست توكيو از جامعه جهاني خواستار كمك ۳ ميليارد و ۹۰۰ ميليون دلاري به افغانستان ميشويم تا اقتصاد افغانستان رشد پيدا كند.
اين گفته او بيانگر توقع دولت افغانستان از اين كنفرانس است كه بيشتر به وضعيت فعلي كشور خود توجه دارد و ميخواهد تا از حضور قدرتهاي اقتصادي در توكيو براي بهبود اين وضعيت بهرهبرداري كند. اين امر تلقي مقطعي دولت افغانستان از مشاركت كشورهاي ديگر در بازسازي اين كشور را نشان ميدهد اما مشاركت در افغانستان براي دوره ۱۰ ساله براي قدرتهاي بينالمللي معنايي بسيار بيشتر از اين دارد.
هيلاري كلينتون، وزير امور خارجه امريكا، يك روز قبل از كنفرانس توكيو به صورت غيرمنتظره وارد كابل شد تا در يك نشست مطبوعاتي شركت كند و خبر از ايجاد يك كميسيون دو جانبه براي تشديد همكاري دو كشور دهد. حضور سريع و كوتاه مدت كلينتون در كابل از جهت زمانبندي آن قابل توجه است، چراكه او درست بعد از اتمام كنفرانس پاريس در مورد سوريه راهي افغانستان شده تا در مدت بسيار كوتاهي بعد از آن به سوي توكيو حركت كند. اين زمانبندي نشان ميدهد كه او قصد داشته تا به هر صورت كه شده ولو در اين مدت كوتاه، در كابل حضور داشته باشد.
در ظاهر امر چنين به نظر ميرسد كه او خواسته تا قبل از كنفرانس توكيو، آخرين ارزيابي از وضعيت افغانستان را به دست آورد و به صورت نزديك از تلقي همتايان افغاني مطلع شود.
اين چيزي است كه برخي از مقامهاي ارشد وزارت خارجه امريكا نيز به آن تصريح كردهاند، اما برخي از سخنان كلينتون در كابل بيانگر چيزي بيشتر از اين دست ارزيابيهاي معمول است.
او بعد از ديدارش با حامد كرزاي در يك نشست خبري حاضر شد و اعلام كرد كه افغانستان از جمله متحدان اصلي امريكا در خارج از سازمان ناتو است و پس از آن گفت؛ «ما اين قدم را نشاني قوي از تعهد خود براي آينده افغانستان ميدانيم». اين سخن كلينتون و قرار دادن افغانستان در كنار ۱۵ كشور ديگر مثل استراليا و ژاپن بيش از آن كه بيان كننده نحوه ارتباط امريكا با دولت افغانستان باشد، پيشدرآمدي است براي كنفرانس توكيو. كلينتون به اين وسيله خواسته تا به ديگر رقباي امريكا، تلقي كاخ سفيد نسبت به افغانستان را اعلام كند و اينكه افغانستان بيشتر از يك دوست و همكار منطقهاي، در برنامههاي بلندمدت فرامنطقهاي و استراتژي بينالمللي امريكا حكم نقطه محوري را دارد.
اين موضوع با توجه به گزارش واشنگتن پست در مورد نقشه پرهزينه امريكا براي ساخت مركز فرماندهي نظامي خود در كابل قابل تأييد است كه بنابر آن، امريكا برنامه ساخت مجموعهاي شبيه به پنتاگون با رقمي بيش از ۹۰ ميليون دلار را در كابل دارد. علاوه بر اين، لازم است تا به پيمان استراتژيك امريكا با افغانستان و پروژههاي گسترده امريكا در اين كشور توجه داشت كه فهرستي پرهزينه بالغ بر ۱۰ ميليارد دلار ميشود و اين رقمي بسيار بيشتر از آن چيزي است كه كرزاي اميد دارد از كنفرانس توكيو به دست آورد.
در واقع، امريكا كنفرانس توكيو را عرصهاي براي ديگر كشورها و به خصوص كشوري مثل چين براي حضور فعال در افغانستان ارزيابي ميكند و اين موضوع به صورت طبيعي باعث ميشود تا افغانستان بيشتر از مشاركت، زمينه رقابت امريكا با اين قدرتها باشد. از اين رو است كه كلينتون قبل از توكيو به افغانستان رفته تا از تعهد و پايبندي مقامات كابل نسبت به تعهدات قبلي مطمئن شود و همچنين، خط و نشان خود را به ديگر رقيبان حاضر در كنفرانس توكيو اعلام كند.
