حدود دو سال پيش و در آبان ماه سال ۸۹ روزنامه «جوان» به عنوان اولين رسانه، موضوع ساخت بنايي بر سر گرانترين خانه – موزه جهان را به ميان كشيد و در حالي كه هنوز ستونهاي اين خانه حريم شكن بر فراز خانه – موزه مقدم سايه نينداخته بود، به مسئولان پيرامون در مورد به خطر افتادن حريم تاريخي اين خانه قاجاري هشدار داد، با اين حال زمان گذشت و ستونهاي خانه مجاور همچنان بالا رفت و اكنون بعد از دو سال خبر ميرسد كه ساخت بنايي شش طبقه بر فراز موزه مقدم، نماي اين خانه تاريخي را در معرض خطر قرار داده است.
اسمش را دلبستگي تجدد به تاريخ بگذاريم يا كثرت آثار تاريخي در سطح شهر، امروز داستان تكراري قد علم كردن بناهاي مزاحمي چون برج جهان نماها بر فراز بناهاي تاريخي در ابعاد كوچكتر به تهران منتقل شده است. خانه مقدم به شماره ثبت ۲۹۲۹ از خانههاي تاريخي دوره قاجار است كه در اواخر دهه ۷۰ به ثبت آثار ملي رسيد.
اكنون اين خانه داراي شأن تاريخي و ملي مدتهاست كه سايه بيقواره ساختمان بلندي را بالاي سر خود احساس ميكند؛ ساختماني كه از نظر معماري هيچ سنخيتي با معماري فاخر و ستودني خانه - موزه مقدم ندارد. آجر به آجر گرانترين خانه – موزه جهان مملو از خاطرات تاريخي و ظرافتهاي زيبايي است كه ذهن و روح بازديدكننده از اين بنا را با هنر و معماري فاخر ايراني – اسلامي و نيز حتي معماري اروپايي در هم ميآميزد.
در مقابل نماي آجري ساختمان حريم شكن شش طبقه در ضلع شمالي خانه مقدم در يك لحظه ميتواند تمام كاخ احساس زيبايي و آرامش را كه با لحظهاي ماندن در حياط زيباي خانه مقدم در ذهنتان ساخته شده است، ناگهان فرو بريزد.
شايد تصور چنين روزي بود كه «جوان» را بر آن داشت تا در دو سال پيش و هنگامي كه هنوز آجرهاي سيمان آلود ساختمان مقابل در ميان ستونهاي آهنين بنا چيده نشده بود، اين هشدار را مطرح كند كه در صورت عدم پيگيري، ساخت يك بناي شش طبقهاي در مكاني چسبيده به ديوار ضلع شمالي خانه مقدم، نماي تاريخي و جلوههاي زيباي اين خانه مجلل را در زير سايه خود فرو خواهد برد.
در آن زمان حتي يگان حفاظت ويژه سازمان ميراث فرهنگي نيز در پي شكايت موزه مقدم به اين سازمان، جلوي ساخت و ساز بناي شش طبقه در كنار عمارت را گرفت اما مالك اين بنا چندي بعد ادعا كرده بود كه مجوز لازم براي ساخت بنا در حريم تاريخي موزه مقدم را از هر دو طرف سازمان ميراث فرهنگي و شهرداري در اختيار دارد. در همان زمان مسئولان سازمان ميراث فرهنگي استان تهران ارائه هر گونه مجوز ساخت در كنار خانهاي تاريخي را رد كردند.
پيگيريهاي «جوان» در دو سال پيش حاكي از اين ادعاي شهرداري بود كه مجوز صادر شده براي شخص مالك مشكل و ايراد خاصي ندارد. شهرداري اين احتمال را مطرح كرده بود كه از پيش براي ساخت اين بنا از سازمان ميراث فرهنگي استعلام شده و مجوز ساخت نيز از سوي اين سازمان صادر شده است اما به تازگي و بر اساس گزارش كميته پيگيري خانههاي تاريخي شهر تهران اعلام شد كه حريم اين موزه كه گرانترين خانه - موزه جهان شناخته ميشود، توسط يك مجتمع مسكوني شش طبقه با اجازه شهرداري منطقه ۱۱ تهران و بدون استعلام از سازمان ميراث فرهنگي استان تهران شكسته شده است و هر روز بر روند ساختوساز و پيشرفت اين مجتمع افزوده ميشود.
در واقع نماي مشرف به موزه نيز بدون هرگونه زيباسازي براي تخريب نشدن جلوه موزه، در حال ساخت است.
به گفته مسئولان سابق موزه مقدم، بيشك با ساخت بنايي شش طبقه در نمايي چسبيده به حياط زيباي خانه مقدم چندي نميگذرد كه دور تا دور اين خانه تاريخي را آپارتمانهاي چند طبقه فرا ميگيرد و اين عمارت از يك موزه خانه تاريخي به يك زندان مبدل ميشود. در عين حال به گفته مسئولان فعلي اين موزه، پيگيريهاي مديران موزه دانشگاه تهران و مكاتبات آنها با شهرداري منطقه ۱۱ تهران مؤثر نبوده است و آنها بدون در نظر گرفتن حريم اين موزه، اجازه ساخت اين مجتمع مسكوني را صادر كردند.
كميته پيگيري خانههاي تاريخي تهران بر اساس تبصره بند شش مصوبه شوراي شهر تهران در سال ۱۳۸۸ با عنوان «تعيين سياستهاي اقتصادي كه جذب مشاركت بخش خصوصي در حفظ و احياي اماكن تاريخي» اعلام كرده است كه بناهاي تاريخي فاقد حريم به عمق يك پلاك در پيرامون اثر واجد ارزش، حريم موقت آن محسوب ميشود و كمترين تراكم ملاك عمل ۱۲۰ درصد براي آن لحاظ شده است. از سويي بر اساس ماده ۵۶۰ قانون مجازات اسلامي عمليات بدون مجوز در حريم آثار ميراث فرهنگي تاريخي كه به تنزل بنيان و خرابي آن بنا يا اثر منجر ميشود، جرم محسوب شده و شخص خاطي بايد علاوه بر رفع آثار تخلف و پرداخت آن عمليات به آثار و بناهاي مذكور، به حبس از يك تا سه سال محكوم شود، همچنين از سوي ديگر بر اساس بند ۲ ماده ۱۰ قانون حفظ آثار ملي به سال ۱۳۰۹ هجري شمسي، اجراي عمليات در مجاورت آثار ثبت شده كه به استحكام آن ضرر وارد ميكند، ممنوع است.
حال با توجه به مصوبه شوراي شهر تهران به عنوان مرجع بالادستي شهرداري تهران و طرح تفصيلي كه در گذشته وجود داشت و طرح تفصيلي جديد كه در هفتههاي گذشته بعد از كشوقوسهاي فراوان ابلاغ شد و با توجه به بند ۲ ماده ۱۰ قانون ثبت آثار ملي و ماده ۵۶۰ مجازات اسلامي، شهرداري منطقه۱۱ چرا و چگونه اجازه ساخت اين مجتمع مسكوني كه خلاف قانون مجلس و مصوبات كشور است را بدون هرگونه استعلام از سازمان مربوط صادر كرده است؟ آيا شهرداري منطقه ۱۱ ضرر و زيان مادي و معنوي شكسته شدن حريم گرانترين خانه- موزه جهان را پرداخت ميكند؟
بر اساس اين گزارش خانه مقدم، نمونهاي از يك خانه اصيل ايراني و يك موزه آثار تاريخي است كه قدمت برخي آثار آن به ۶ هزار سال پيش باز ميگردد. درهاي اين خانه بهعنوان موزه از سال ۸۸ به روي مردم باز شد و روزانه ميانگين ۴۰ نفر از آن بازديد ميكنند.
موزه مقدم از جمله خانههاي مجلل دوران قاجار در عهد ناصري متعلق به يكي از درباريان آن دوره به نام «احتسابالملك» شهردار تهران است كه در ۲۰ آذرماه ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد و در دي ماه ۱۳۸۳ به عنوان موزه مقدم دانشگاه تهران افتتاح شد.
اين خانه موقوفي محسن مقدم (فرزند احتساب الملك، از شاگردان استاد كمال الملك، باستان شناس و مؤسس دانشگاه هنرهاي زيبا) و همسرش سلما است كه آثار ارزشمند مكشوفه و جمعآوري شده همچون كاشي، قطعات سنگي تراشيده با الهام از فضاهاي سنتي- تاريخي را به زيباترين شكل ممكن در جاي جاي آن نصب كردند. قدمت برخي آثار اين مجموعه به ۶ هزار سال پيش باز ميگردد.
اين خانه توسط پدر محسن مقدم _باستانشناس_ خريداري شد و بعد از تصميم محسن مقدم مبني بر تبديل خانه پدرياش به موزه، همه اموال، اشيا و خود خانه با هدف استفاده دانشجويان و محققان رشته هنر و باستانشناسي در سال ۱۳۵۱ هجري شمسي وقف دانشگاه تهران شد. سرپرستي اين مجموعه، پس از درگذشت همسر وي در سال ۱۳۶۹ به دانشگاه تهران واگذار شده تا براساس نيات واقف در اختيار علاقهمندان قرار گيرد.
