این گزینه از سوی شبکههای خارجی عرضه خواهد شد که در سالهای اخیر با برنامهریزی دقیق برای مخاطبان ایرانی، اقدام به دوبله و زیرنویس سریالهای خارجی کرده و این سریالها را به شکل منظم برای مخاطبان ایرانی پخش کردهاند. «عمربن خطاب» نام سریالی از محصولات MBC است که قرار است ماه رمضان امسال، همزمان با پخش از شبکههای مختلف عربی، از یکی از همین شبکهها به زبان فارسی هم دوبله و پخش شود.
سریالی که شواهد و بررسیهای مختلف و نیز سابقه سازندگانش نشان میدهد تنها قرار نیست سریالی نمایشی و داستانی باشد و در پس روایت داستان خود قصد تحریف تاریخ و نیز تحقیر شیعیان را دارد و به همین دلیل ضرورت دارد تا از همین حالا، هم در میان مسئولان تلویزیون و هم دیگر مسئولان دستگاههای فرهنگی، وحدت رويهاي برای مقابله با این اثر و خنثی کردن توطئههای سازندگان آن شکل بگیرد تا مانع از تحقق اهداف سازندگان این سریال شود که قصد دارند با شبهه افکنی در جامعه مسلمین ـ آن هم در شرایطی که مسلمانان بیش از هر زمان دیگری نیازمند وحدت هستند ـ مانع از وحدت آنان شوند. در مطلبی که میخوانید نکاتی درخصوص این سریال و نیز اثر تولید شده دیگر این شبکه که سال گذشته پخش شد خواهید خواند.
خیز سعودیها براي تشكيل جبهه فرهنگي عليه تشيع نیمه دوم سال ۱۳۸۹ بود که سریال تلویزیونی «مختارنامه» پس از سالها حرف و حدیث سرانجام آماده نمایش شد و مخاطبان تلویزیون را برای مدت زمانی ۹ ماهه پای تلویزیونها نشاند. بسیاری از مخاطبان تلویزیون تصور میکردند مختارنامه سریالی است که قرار است روایتی حماسی از زندگی و قیام «مختار ثقفی» ارائه کند. قیامی که پیش از این ایرانیها درباره آن زیاد شنیده بودند.
قیامی که حتی راه خود را به نقاشیهای قهوه خانهای هم باز کرده بود و هرکس که یکبار در زندگیاش به قهوهخانههای قدیمی رفته و یا پای نقالیهای مختارنامه نشسته بود، با جزئیات کیفر دادن اشقیای کربلا توسط مختار ثقفی آشنا شده بود. مختارنامه پخش شد اما تا پایان سریال مختار ثقفی نه جایی اشقیا را داخل روغن داغ انداخت و نه کسی را مثله کرد.
سریال بیش از آنکه به چنین مواردی بپردازد، به سراغ بررسی جریانهای فکری جهان اسلام در سالهای همزمان با واقعه عاشورا پرداخت که حاصل تعارضهای فکری و عقيدتی آنها واقعه تلخی مانند عاشورا و شهادت اهل بیت(ع) را رقم زد. در سریال مختارنامه جریان موسوم به اموی به تصویر کشیده شد که بخشهایی از جهان اسلام را تحت سیطره خود داشت و برای بقای حکومت، ابایی از کشتن پسر پیامبر هم نداشت و برای کشتن او از این توجیه استفاده میکرد که حسین(ع) شورشی بوده و از دین خارج شده و در شرایطی که دنیای اسلام به اتحاد نیاز داشته، برای به دست آوردن حکومت عَلَم طغیان برافراشته است.
در جبهه مقابل حکومت «آل زبیر» به تصویر کشیده شد که در ظاهر مخالف بنیامیه و طرفدار اهل بیت بودند اما در باطن افراد بسیار قدرتطلبي بودند که در وقت خود ترسی از آتشزدن فرزند امام علی(ع) هم نداشتند و در نهایت در اتحاد با باقیمانده بنیامیه، حکومت مختار را سرکوب کردند. شخصیت «عبدالله بن زبیر» با بازی خوب و بهیاد ماندنی «رضا کیانیان» و گریم خاصی که با شکمی گنده و دماغی قوز کرده تشکیل میشد، برای بسیاری از مخاطبان تداعی کننده شخصیت حاکمان آلسعود بود. حاکمانی که در توجه به دین صرفاً متوجه جنبههای ظاهری بودند و تمایلی به اجرای عدالت واقعی از جنس عدالت امام علی (ع) نداشتند.
در زمان پخش مختارنامه بارها خبرهایی از نارضایتی تندروهای وهابی با پخش این سریال شنیده شد و حتی پخش آن در کشورهایی مانند عربستان نیز ممنوع شد. واقعیت ماجرا این بود که وهابيهاي تندرو که در عربستان مرکزیت دارند و در مکالمات سیاسی از آنان با عنوان «سلفیها» نام برده میشود، تمایل چندانی به نفوذ و گسترش فرهنگ شیعه در جوامع اسلامی ندارند.
در کنار این عدم تمایل استقبال مخاطبان دنیای اسلام از پخش سریالهايي مانند «یوسف پیامبر» و «مختارنامه» که محصول جامعه شیعی ایران است، آنها را به شدت دچار هراس کرده و بر همین اساس بخشی از مقابله آنها با جهان شیعه این روزها در «جبهه فرهنگی» شکل میگیرد. جبههای که تاکنون شاهد تحرکات فراوانی از قبیل ساخت سریال، راهاندازی شبکههای تلویزیونی و... بوده است و البته دامنه آن به همینجا محدود نشده است.
سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام» از راه رسید سریال تلویزیونی «الحسن و الحسین علیهمالسلام» اولین خیز جدی و مهم این تفکر در تحریف و وارونه جلوه دادن تاریخ اسلام است. ماه رمضان سال گذشته مخاطبان شبکه سعودی mbc شاهد پخش این سریال بودند. سریال به زبان عربی پخش شد و قاعدتاً فقط عرب زبانها امکان بهرهبرداری از آن را داشتند اما سریالهای بعدی به زبان فارسی نیز دوبله و پخش خواهد شد که در ادامه مطلب به آن اشاره خواهد شد. سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام» با ترکیبی حرفهای ساخته شد و حدود ۸ میلیون دلار هزینه ساخت این سریال شد و بازیگران معروف جهان عرب در آن نقشآفرینی کردند. بد نیست بدانید پیرداغر بازیگر لبنانی الاصلی که تاکنون در چند فیلم ایرانی هم ظاهر شده در این سریال در نقش ابنملجم حضور یافته بود. سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام» به کارگردانی «عبدالباری ابوالخیر» و بر اساس فیلمنامهای از «محمد الیساری» ساخته شد که هر دو از دستاندرکاران مهم سریالهای کشورهای عربی هستند.
البته مسیر تولید سریال هم آرام و بیدردسر نبود و به دلیل مخالفتهای برخی از علمای شیعه و سنی تولید سریال سالها طول کشید. این سریال در کشورهای کویت، عربستان، مصر، سوریه، اردن، مراکش و با حضور هنرمندانی از این کشورها تصویربرداری شد و در هر کشور بنا به حاشیههای مطرح شده با مشکلات و ممانعتهایی روبهرو شد. سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام» در شهریورماه سال ۹۰ در ۳۰ قسمت از ۱۰ شبکه ماهوارهای به طور همزمان پخش شد. داستان این مجموعه تلویزیونی از قتل عثمان بن عفان در سال ۳۵ ه. ق تا شهادت امام حسین (ع) در سال ۶۰ ه. ق را به تصویر میکشید و به قتل عثمان، آغاز خلافت امام علی (ع)، جنگهای جمل و صفین، شهادت امام علی(ع)، صلح امام حسن (ع)، خلافت معاویه، شهادت امام حسن (ع)، آغاز خلافت یزید بن معاویه و شهادت امام حسین ع) میپرداخت.
با اینکه تولیدکنندگان این سریال نام برخی علمای بزرگ شیعه و سنی را در تأیید تصویربرداری امام دوم و سوم در عنوان بندی ذکر کرده بودند اما از زمان آغاز پخش اکثریت مراجع تقلید شیعه و به طور مستقیم و غیرمستقیم بر حرمت آن فتوا دادند. در میان علمای اهل سنت نیز برخی از آغاز مطرح شدن ساخت این سریال و برخی دیگر در دوران پخش با آن مخالفت کردند و به تحریم آن فتوا دادند اما هیچکدام از این حواشی انگیزه دستاندرکاران این شبکه برای تولید سریالهای دیگر را سست نکرد.
شبهات سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام»
در این سریال چهره و تصویر امام حسن (ع) و امام حسین (ع) نمایش داده میشود. تصویری از حضرت علی (ع) و عثمان خلیفه سوم پخش نشد و صداپیشگانی در این نقشها حضور یافتند. بد نیست بدانید تأمينکنندگان مالی این سریال شاهزادگان سعودی و شبکههای تحت کنترل آنان بودند. جهت گیری محتوایی سریالها نیز نشان دهند هدایت فکری این سریال به وسیله عربستان و تفکر وهابیت است. به همین دلیل است که سریال در بررسی این دوره ۲۵ ساله ضمن روایت حضور و شهادت سه امام اول شیعیان و خروج و سپس بازگشت امویان به خلافت، قرائتهای سلفی حاکم بر جامعه عربستان را روایت میکند نه روایتهای تاریخی و منابع مستند دیگر مذاهب مسلمانان را.
انتخاب این دوره با دقت و ظرافت بالایی صورت گرفته است؛ زیرا در این دوره در پرتو تحولات و رخدادهای بزرگ جامعه اسلامی اندیشههای اعتقادی گوناگون و فرقههای مختلف کلامی در میان مسلمان پدید آمدند.
برای نمونه عراق به محوریت کوفه با گرایشهای شیعه علوی، بصره و شام با گرایشهای شیعه عثمانی و حجاز با گرایشهای پیروی از شیخین شناخته شدند. این سریال با تمرکز بر این دوره چند هدف را دنبال کرد: نخست تخطئه شیعه و مکتب اهل بیت به عنوان مذهبی فقهی و دوم باز تعریف تاریخ این دوره برای کسب اعتبار و وجهه برای قرائتهای وهابیت از حوادث سرنوشتساز صدر اسلام که با تحریف این دوره ممکن میشود. ترسیم تصویری یکپارچه از وحدت نظر صحابه و تابعین در کلیات مباحث اعتقادی اهل سنت به ویژه در موضوع خلافت اسلامی و در روند شکل گرفته تا سال ۶۰ ه - ق نیز از دیگر اهداف این سریال بود. در سریال «الحسن و الحسین علیهمالسلام» خصومت با صحابه طرفدار اهل بیت به شدت پررنگ است و دوره حکومت امام علی (ع) دوران رکود جامعه اسلامی معرفی میشود. البته تمامی این حرکات با ظرافت و با بیانی هنری صورت گرفته است.
سریال « عمر بن خطاب» از راه میرسد
سریال تلویزیونی عمر بن خطاب سرنوشتی جالب توجه و شنیدنی دارد و حالا که صحبت از دوبله سریال به زبان فارسی و پخش آن در ماه رمضان از شبکههای عربی شنیده میشود، قطعاً فارسيزبانان زیادی کنجکاو و علاقهمند به تماشای این سریال خواهند بود.
شخصیت «عمر» در نزد ایرانیان از دو جنبه دارای اهمیت است. نخست حضور و فرماندهی او در «فتوحات منجر به فتح ایران» و دیگر اینکه قتل او توسط یک ایرانی صورت گرفته است. البته تماشای تیزر موجود از این سریال هم نشان میدهد که سازندگان آن توجه ویژهای به این مسئله داشتهاند و بحث فتوحات را به شدت پررنگ کردهاند.
آنچه که از تماشای این صحنهها در نگاه اول دیده میشود این است که پرداخت تصویری این صحنهها به شدت شبیه به سریال مختارنامه است و حتی کلاه و لباس ایرانیان حاضر در صحنههای جنگ قادسیه که در این سریال به تصویر کشیده شده نیز کاملاً منطبق با الگوی سریال مختارنامه به تصویر کشیده شده است.
تقابل لشكر مسلمانان با ایرانیان و نیز شکست ایرانیان در جنگ با اعراب از آن نکاتی است که با پرداخت پر رنگ سازندگان سریال با نگاه افراطی خود به نوعی میتواند باز هم به موضوع تقابل «عرب و عجم» در شرایط امروز دامن بزند و با یادآوری خاطره تلخ این شکست در نزد ایرانیان، احساسات ملیگرایی افراطی موجود در برخی ایرانیان را نسبت به اعراب و مسلمانان برانگیزد. ضمن آنکه در این سریال به گونهای زمینهسازی شده که گویی انگار امام علی (ع) دستور فتح ایران را صادر و اعراب را به حمله به ایران تشویق کرده است! ضمن آنکه در این سریال قرار است چهره امام علی(ع) نیز به تصویر کشیده شود که این موضوع جای اما و اگرهای فراوانی دارد.
این فقط یکی از انحرافهای مطرح در این سریال است و مشخص نیست چه نکات دیگری در این اثر گنجانده شده است.
غفلت دستگاههای فرهنگی ایران از ساخت سریال «عمربن خطاب» در طول سالهای اخیر، آثار فرهنگی ـ هنری فراوانی در جهان غرب تولید شده که به نوعی تفکر و فرهنگ ایرانی و اسلامی را مورد هجوم خود قرار دادهاند. فهرست بلند بالایی از کتابها، فیلمها، آلبومهای موسیقی و... تولید شده در این زمینه را میتوان کنار هم ردیف کرد. واکنش مسئولان فرهنگی در قبال چنین آثاری معمولاً ابراز تأسف و محکومیت این ماجرا بوده و کمتر پیش آمده که اثری در همان اندازه تولید و عرضه شود.
اغلب مخاطبان سینما و تلویزیون حواشی پیش آمده درخصوص فیلم ۳۰۰ را به خاطر دارند که در نهایت به چند سخنرانی و میزگرد محدود شد. خطری که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان از ناحیه سریالی مانند «عمربن خطاب» حس میشود، این است که این سریال با ظرافت زیادی جامعه ایران به عنوان جدیترین پایگاه شیعیان جهان هدف قرار داده و به نوعی تلاش کرده تا تفکر شیعی را در نقطه مقابل تفکر ایرانی قرار دهد.
طبق اطلاعات به دست آمده این سریال محصول شرکت MBC است که توسط «شیخ ولید بن ابراهیم آل ابراهیم» اداره میشود. این فرد کمتر در رسانهها حضور مییابد و تلاش میکند تا شخصیتی معتدل از خود نشان دهد. شبکه «الرساله» نیز شبکهای دینی و مذهبی است که توسط وی راهاندازی شده تا به نوعی تعادل را در فعالیتهای رسانهایاش ایجاد کند اما این شخصیت ماهیتی وهابی دارد و قطعاً با چنین نگاهی این سریال ساخته شده است.
نکته جالب توجه اینکه اوایل اکتبر ۲۰۱۰ پوسترهای این سریال در نمایشگاه کن توزیع و بنرهایش نصب شد. جالب توجهتر اینکه بنر ورودی ساختمان بازار کن همین پوستر بوده و حتی آنوس اولیهای هم از این سریال در آنجا نمایش داده شده است. با این حساب مشخص نیست مسئولان ایرانی که هر سال در قالب کاروانهای متعدد عازم جشنواره کن میشوند چرا و به چه دلیلی نسبت به این سریال حساسیت و کنجکاوی نشان ندادهاند؟!
طبق اطلاعات به دست آمده این سریال اولین پروژه در مجموعه MBC است که با بودجه باز ساخته میشود. برآورد اولیه برای تولید این اثر حدود ۲۰ میلیون دلار بوده که البته سقف و محدودهای برای آن تعیین نشده است. ۲۰ میلیون دلار، تقریباً معادل ۳۰ میلیارد تومان میشود که معادل همان بودجهای است که سریال مختارنامه با آن ساخته شده است. اما این سریال یک تفاوت جدی با سریال مختارنامه دارد و آن هم در نوع نگاه و استراتژی سازندگان این سریال است که به جای معطل کردن گروه سازنده برای مدت زمانی ۱۰ ساله، کل سریال را با دو سال پیش تولید و ۵ ماه تصویربرداری کردهاند و جالبتر اینکه از مدتها پیش از پایان ضبط سریال، کار تبلیغی خود را برای عرضه آن آغاز کردهاند.
طبق اظهار نظر یکی از افرادی که از نزدیک با سازندگان این سریال دیدار داشته و به دلایل امنیتی مایل به ذکر نام خود نیست، در سال ۲۰۱۰ مسئولان شبکه MBC در بازار کن برای تبلیغات سریال دنبال اسپانسر میگشتند! توجه کنید نه برای ساخت، بلکه برای تبلیغات و عرضه سریال!
MBC چه میگوید؟ منابع خبری وابسته به شبکه تلویزیونی MBC در خصوص این سریال میگویند: «این مجموعه نمایشی تلویزیونی از آن سو اهمیت دارد که نمایشگر راه و روش عملی عمر بنالخطاب و شخصیت وی است که نقشی استثنایی در تاریخ دعوت به اسلام و تأسیس کشوری اسلامی ایفا کرد. به اضافه مزیتهای شخصیت این خلیفه دوم مسلمانان و کرامتهای ویژه او که او را الگویی هدایت کننده برای مسلمانان تا به امروز قرار داده است».
درخصوص ساخت این سریال و اهمیت آن نیز توضیح داده شده که «ساخت این مجموعه تلویزیونی به چند دلیل صورت میگیرد. اولین و مهمترین آنها بازسازی، تصحیح و محافظت از تاریخ و راه و روش وی در این مجموعه نمایشی در حد امکان است.
قرار است این مجموعه نمایشی بر پایه روایتهایی که بیشترین دقت و صحت را از آن مرحله از تاریخ دارند، ساخته شوند. همچنین روایتهایی که باعث تحریف در تاریخ اسلامی شدهاند، کنار گذاشته خواهند شد. در این چارچوب تلاش خواهد شد تا از شخصیت استثنایی عصر بعثت و رسالت پیامبر اسلام که عمر بن خطاب است الهام گرفته شود تا مرجعی هدایتگر در دوران امروز ما و الگویی روز افزون برای حاکمیتی متواضعانه، استوار، دادگر، ملی، میانه روی در اسلام و به دور از تندروی و خشونت باشد».
نکته جالب توجه اینکه تیم سازنده این سریال تیمی هالیوودی بودهاند و تمامی کارهای فنی سریال در فرانسه انجام شده است. این سریال به زبانهای اسلامی مختلف مانند فارسی، اردو، مالایی و... و همچنین زبانهای زنده دنیا از جمله انگلیسی، فرانسوی و... دوبله و پخش خواهد شد و چنین تدارک عظیم و گستردهای قطعاً از برنامهریزی گسترده آنها حکایت دارد.
تنها چند ماه به رمضان باقی مانده و باید امیدوار بود پیش از آنکه ساخت سریال موجی را ایجاد کند در مقابل آن ایستاد.
