جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که در راستای نشان دادن حسن نظر و عزم سیاسی در همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و اثبات بیاساس بودن برخی ادعاها درباره فعالیتهای هستهای کشورمان، دور جدید مذاکرات با آژانس ۴۲ و ۵۲ اردیبهشت ماه جاری در دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی در وین برگزار میشود. اینکه چه شد که مذاکرات ایران و آژانس به بنبست رسید و حالا آیا امیدی به مذاکرات جدید میتوان داشت یا خیر، نکاتی است که در این نوشتار در پی بیان آنیم.
غرب مينويسد، آژانس ميخواند از همان آغاز رسیدن گزارشهای غلط و سرشار از غرضورزیهای خاص سیاسی در مورد فعالیتهای هستهای ایران به آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمهوری اسلامی ایران همکاری جدی و حتی فراتر از چارچوب تعهدات خود را با آژانس آغاز کرد. آن زمان محمد البرادعی دبیرکل آژانس بود و به نظر میرسید خوی نرمتری نسبت به یوکیا آمانو، دبیر کل فعلی آژانس دارد.
گرچه در هر حال اگر محافظهکاریهای البرادعی و تبعیت کردنهایش از امریکا نبود، پرونده هستهاي ایران که هیچ نشانی از دستیابی به سلاح اتمی در آن نبوده و نیست، همان زمان مختومه میشد.
علی ایحال، با نمایش حسن نیت ایران در پایبندی و اجرای تعهداتی که فراتر از قوانین و اساسنامه آژانس بود، آژانس بینالمللی انرژی اتمی به جای تن دادن به حقوق مسلم ایران، هر بار گزارشی تندتر و غیرمنطقیتر همراه با اسناد مغلوطتر و غرضورزیهای سیاسی بیشتر منتشر کرد تا جایی که عملاً مذاکرات ایران و آژانس به بنبست رسید و دیگر برگزار نشد.
تیم آژانس آخرین بار در روزهای اول و دوم اسفند ۱۳۹۰ (۲۰ و ۲۱ فوریه ۲۰۱۲) به سرپرستی هرمان ناکارتس معاون مدیر کل در امور پادمان برای پارهای مذاکرات، به تهران آمد اما مذاکرات این تیم با ایران به دلیل کارشکنیهای آمانو ناتمام ماند.
گزارش آمانو درباره فعالیت هستهای ایران هم که در پاییز سال ۹۰ منتشر شد، جز دامن زدن به تنشهای موجود بین ایران و آژانس، کاری از پیش نبرد. چه آنکه گزارش مذکور فقط حاوی یکسری ادعاهای بیسند و بارها و بارها از سوی آژانس تکرار شده بود که جمهوری اسلامی به کرات به آن ادعاها پاسخ داده بود. از سویی آنچنان که خود آمانو هم بدان اذعان داشت، این گزارش حاصل فعالیتهای سرویسها و پایگاههای جاسوسی-اطلاعاتی کشورهای غربی بود که امر درستی نیست و گزارشهای آژانس باید بر مبنای فعالیتها و بازدیدهای مأموران آژانس باشد نه فعالیتها و گزارشات مغرضانه سرویسهای اطلاعاتی دشمنان جمهوری اسلامی ایران.
از سویی این گزارش، در یک تخلف آشکار، پیش از آنکه به دست اعضای شورای حکام برسد و به طور رسمی توسط آژانس منتشر شود، در خبرگزاری آسوشیتدپرس انعکاس یافت! این اقدامات نشان داد که طرف مقابل ایران در مذاکره با آژانس، دستنشانده دشمنان جمهوری اسلامی است که میکوشد با خوانش بیغلط متن دیکته شده از سوی غربیها، ایران را از دستیابی به انرژی صلح آمیز هستهای محروم کند. همین امر برای به بن بست رسیدن مذاکرات کفایت میکرد. چه آنکه دستخط غربیها در گزارش آمانو آشکار بود!
اختلاف اصلی ایران و آژانس در مذاکرات به بنبست رسیده اسفند ماه گذشته در تهران که همچنان نیز این اختلاف وجود دارد، در آن است که ایران عقیده دارد هرگونه دسترسی به پارچین باید پس از نهایی شدن یک مدالیته جامع میان ایران و آژانس انجام شود. از سویی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده که هیچ گونه فعالیت هستهای در پارچین ندارد، بنابراین چرا باید به مأموران آژانس اجازه بازرسی و بازدید از پارچین را بدهد؟!
مذاکره در چارچوب تعهدات چنانچه گفتیم، اختلافات میان ایران و آژانس کماکان پابرجاست. حسن نیت نشان دادنهای ایران، حل کردن و پاسخ دادن به اشکالات و ادعاهای بیسند آمانو و آژانس، از تندخویی و مغرضانه بودن آژانس نسبت به برنامههای صلح آمیز هستهای ایران نکاسته است. با این همه، همچنان جمهوری اسلامی ایران به فرار از مذاکرات متهم میشود! این بار نیز جمهوری اسلامی، قدم پیش گذاشته تا برای حل و فصل اتهامات وارده، پای میز مذاکره بنشیند. این مذاکرات، پس از این وقفه طولانی، در واقع فرصتی است که در اختیار آژانس قرار گرفته تا بتواند خود را از بند غرضورزیهای سیاسی دیکته شده از غرب رهانده و حداقل اعتبار خود را در جامعه بین الملل به عنوان یک نهاد غیرسیاسی بینالمللی احیا کند. انرژی صلحآمیز هستهای ایران، مدتهای مدیدی است که راه خود را یافته و با سرعت و بیوقفه پیش میرود، ایستادن مقابل این حرکت عظیم، شاید کمی از سرعتش بکاهد، اما پس از غلبه این حرکت برموانع ایجاد شده، این اعتبار و ارزش ایجادکنندگان مانع است که خدشه دار میشود، وگرنه ایران از حق مسلم هستهایاش دست نخواهد کشید.
بنابر آنچه گفته شد، چنانچه آژانس پی نتیجه گرفتن منطقی از این مذاکرات است، بهتر است دست از ادعاهای بیسند و اتهام زنیهای برخاسته از اهداف سیاسی خود برداشته و در چارچوب آنچه جمهوری اسلامی متعهد به انجام آن است، پای میز مذاکره بنشیند. آمانو هم میتواند با استفاده از این حسن نیت، ضمن ترمیم وجهه بینالمللی خود، افتخار حل پرونده هستهاي ایران را در کارنامه دبیر کلی خود ثبت کند. در غیر این صورت به نظر میرسد که از هم اکنون باید منتظر بن بستی دیگر در روابط ایران و آژانس باشیم.
