آيتاله مرادي | مانور پاسخ منطقهاي ۲۰۱۱ كه قرار است در آينده نزديك با همكاري آذربايجان و ايالات متحده انجام پذيرد، تاكنون دوبار توسط جمهوري آذربايجان به تعويق افتاده است. تمرينات نظامي تحت عنوان پاسخ منطقهاي اولين بار در سال ۲۰۰۹ بهطور مشترك بين آذربايجان و ايالات متحده امريكا برگزار شد كه در اين مانور ۷۵۹ سرباز شركت داشتند.
از اين تعداد ۵۶۵ نفر متعلق به آذريها و ۱۹۴ نفر نيز از سربازان امريكايي بودند. اين مانور به مدت پنج روز طول كشيد. مواردي همچون تفتيش و بازرسي، هماهنگي و ارتباط سازماني و دستگيري تروريستها در آن مورد تمرين قرار گرفت كه نقاط اصلي برگزاري اين مانور شبه جزيره آبشوران و فرودگاه بينالمللي باكو بود. در اين مانور سربازان آذري با پيوستن به سربازان تركيه، گرجستان، اوكراين، قزاقستان، لهستان و ليتواني به تمرين نظامي پرداختند. برگزاري اين مانور از آنجايي كه ميتواند شروع دوبارهاي در روابط نظامي دو كشور باشد از اهميت بسزايي برخوردار است.
روابط اين دو كشور در طول دو سال گذشته از شرايط مطلوبي برخوردار نبوده و تحت تأثير برخي حوادث داخلي و منطقهاي قرار گرفته است كه مهمترين آنها ناآراميهاي داخلي آذربايجان و اقدام به عاديسازي روابط تركيه و ارمنستان است. از آنجايي كه ايالات متحده در اتفاقات مذكور مواضعي برخلاف ميل مقامات باكو اتخاذ كرد دولتمردان آذربايجان اراده خود را بر كاهش سطح روابط در برخي سطوح قرار دادند. يكي از دلايل به تعويق انداختن مانور نظامي از سوي آذربايجان، واكنش به موضعگيري ايالات متحده در سركوبي اعتراضات مخالفان در پايتخت آذربايجان است كه در ماه آوريل اتفاق افتاد. حمايت و برقراري تماس برخي از ديپلماتهاي ايالات متحده با مخالفان دولت باكو را ميتوان دليل عصبانيت مقامات آذربايجان و در نتيجه معلق كردن همكاريهاي نظامي آذربايجان و امريكا دانست.
حمايت ايالات متحده از روند عاديسازي روابط ارمنستان و تركيه نيز يكي ديگر از دلايل كنسل شدن مانور نظامي آذربايجان و امريكا بود. هر چند فرآيند عاديسازي روابط تركيه و ارمنستان به دلايل مختلف و از جمله فشار آذربايجان به تركيه در موضوع قرهباغ ناموفق و بدون نتيجه ماند ولي پوشيده نيست كه اين موضوع از حمايت ايالات متحده برخوردار بود. حال پرسشي كه در اينجا پيش ميآيد اين است كه آيا ميتوان تمرينات مشترك نظامي ايالات متحده و امريكا را تنها يك همكاري نظامي عادي جهت بالابردن توان نظامي دوطرف فرض كرد يا برگزاري اينگونه مانورها تنها بخش كوچكي از استراتژي نظامي- امنيتي ايالات متحده جهت رسيدن به اهداف خاصي در قفقاز جنوبي است؟ آذربايجان در تلاش است تا با گسترش روابط نظامي خود با ايالات متحده، تسليحات نظامي مورد نياز خود را از اين كشور خريداري كند و تاكنون موفق به خريد تسليحات از امريكا نشده است. مانع اصلي آذربايجان در خريد تسليحات از امريكا حمايت از تبصره ۹۰۷ قانون حمايت از آزادي است.
تصويب اين قانون در سال ۱۹۹۲ در كنگره امريكا، دولت اين كشور را ملزم ساخت تا از هرگونه كمك مستقيم به آذربايجان خودداري كند. اين قانون در واكنش به تلاشهاي آذربايجان براي منزوي و فلج كردن ارمنستان و قره باغ در كنگره امريكا تصويب شد. با وجود اين، بعد از حوادث يازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ و پيوستن آذربايجان به متحدان امريكا در جنگ با تروريسم اجراي اين قانون با دستور رئيسجمهور امريكا معلق شد. با وجود چنين محدوديتي براي دولت امريكا، بهترين گزينه براي ادامه و توسعه همكاري نظامي با آذربايجان، پيشبرد اين اهداف در قالب ناتو است. عضويت در ناتو يكي از اهداف آذربايجان به شمار ميرود.
توسعه هرچه بيشتر روابط نظامي امريكا با آذربايجان در منطقه قفقاز بيش از همه به روابط ارمنستان و امريكا ضربه خواهد زد چراكه هرگونه انجام مانور نظامي و در كل هر اقدامي كه موجب افزايش توان نظامي آذربايجان شود موجبات نگراني ارمنستان را فراهم خواهد ساخت و در نهايت حل مناقشه قرهباغ را خصوصاً درشرايطي كه ايالات متحده يكي از روساي گروه مينسك به شمار ميرود به انجماد بيشتر خواهد كشاند. به نظر ميرسد يكي از اهداف ايالات متحده بالابردن سطح استانداردهاي ارتش آذربايجان جهت پيوستن اين كشور به سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) است. در شرايطي كه آذربايجان نيز همچون ديگر كشورهاي قفقاز جنوبي (گرجستان و ارمنستان) تمايل به عضويت در ناتو را دارد همكاري نظامي اين كشور با ايالات متحده در جهت بهروزرساني و مدرنيزه كردن ارتش آذربايجان در آينده نيز ادامه خواهد داشت.
تري ديويدسون، سخنگوي سفارت امريكا نيز در مورد اهداف برگزاري رزمايش پاسخ منطقهاي۲۰۱۱ اظهار داشته است ايالات متحده در جهت هماهنگسازي ارتش جمهوري آذربايجان با استانداردهاي ناتو به اين كشور كمك ميكند. اعزام تعدادي از نظاميان آذري به ايالتهاي بوستون و ماساچوست امريكا از ۲۸شهريور سال جاري نيزبخشي از همكاري نظامي دو كشور در راستاي بالابردن سطح توان نظامي نيروهاي آذربايجان است. در عين حال نشان دهنده شروع مجدد همكاريهاي نظامي دو كشور است. با اين حال آيا گام برداشتن به سوي عضويت درناتو ميتواند كمكي به حل مهمترين دغدغه سياسي- امنيتي آذربايجان يعني آزادسازي قرهباغ كند يا تنها منجر به حضور نظامي بيشتر از سوي كشورهاي عضو ناتو و پيچيدهتر شدن موضوع قرهباغ خواهد شد. در صورت عضويت آذربايجان در ناتو از يكسو و پيوستن ارمنستان به ناتو از سوي ديگر آيا آذربايجان مسير سهلتري در جهت حل مناقشه خود با ارمنستان خواهد داشت.
به نظر ميرسد برگزاري تمرينات مشترك بين آذربايجان و امريكا بيشتر در جهت نيل به اهداف درازمدت ايالات متحده و ناتو براي حضور نظامي مستمر در منطقه است و كمك چنداني به حل مشكل قرهباغ كه از دغدغههاي اصلي آذربايجان به شمار ميرود نخواهد كرد. وارد نكردن قدرتهاي فرامنطقهاي در معادلات منطقهاي و مشاركت دادن كشورهاي منطقه راه مطمئنتري براي افزايش ضريب امنيتي آذربايجان خواهد بود چراكه باز شدن پاي قدرتهاي فرامنطقهاي در قفقاز داراي تبعات بسياري است كه كثرت اين تبعات ناشي از پيچيدگي موضوعات مورد مناقشه در قفقاز است. بدبيني و بياعتمادي ارمنستان به ايالات متحده و حتي فراهم شدن موجبات رقابت نظامي بين ارمنستان و آذربايجان، واكنش غيرقابل پيشبيني روسيه به دست درازي ناتو به حياط خلوت اين كشور، حساسيت جمهوري اسلامي ايران بهدليل برگزاري مانورهاي نظامي در پشت مرزهايش و امنيتي كردن منطقه حداقل تبعات انجام مانورهاي نظامي آذربايجان با ايالات متحده است و كمتر نتيجه كارآمدي ميتوان از آن انتظار داشت.
منبع: ايراس
