در حال حاضر در جهان پيراموني ما، عمر مفيد لوازم برقي چيزي حدود دو سال است كه براساس آمارها در ايران اين رقم به پنج سال ميرسد، اما از آن تجاوز نميكند. زبالههاي الكترونيكي پس از زبالههاي شيميايي و اتمي خطرناكترين انواع پسماندهاي انساني به شمار ميروند كه لوحهاي فشرده تلويزيون، صفحههاي نمايش و كليد و كيتهاي رايانه بخشهايي از آنها هستند.
گروههاي محيط زيست در مورد انهدام اين نوع از زبالهها تا كنون در كنوانسيونهاي مختلف بحثهاي متنوعي را مطرح كردهاند اما آنچه مهم به نظر ميرسد عدم توجه كارخانهها و شركتهاي خدمات شهري وابسته به شهرداريها به تفكيك زبالههاي الكترونيكي به عنوان عامل خطرناك از ديگر زبالههاست. با توجه به سرعت پيشرفت فناوريهاي تازه به سرعت شاهد تغيير در الگوهاي مصرف فناوري در جهان هستيم كه با همين سرعت اين زبالهها توليد ميشوند كه سرشار از جيوه، سرب كادميوم هستند. كادميوم يك عنصر شيميايي و داراي عدد اتمي ۴۸ و جزو فلزات نادر است. كادميوم بيشتر در سنگهاي معدني روي يافت ميشود و استفاده عمده آن در صنايع باطريسازي است. با توجه به اثرات سوء و خطرناك جيوه و تركيبات آن بر سلامت انسان و محيط زيست، در حال حاضر در دنيا اقدامات مفيد و مؤثري به خصوص در كشورهاي توسعه يافتهاي مانند اروپا و ژاپن انجام شده است.
همچنين مديريت زيست محيطي پسماندها و فاضلابهاي حاوي جيوه و بازيافت جيوه به عنوان يكي از مهمترين اقدامات در جهت جلوگيري از انتشار آلودگي به محيطهاي آبي، خاك و در نهايت محصولات كشاورزي و ماهيهاي دريايي در بسياري از كشورها در حال اجراست، اما در اين ميان بايد به آلودگيهاي ناشي از پسماندهاي الكترونيكي اشاره دقيقتري داشت در حالي كه مصرف رو به رشد كالاي الكترونيكي در حال افزايش است به نظر ميرسد بحرانهاي زيست محيطي كه از پس آنها بر جهان تحميل ميشوند عواقب خطرناكي را به دنبال خود داشته باشند. چين را ميتوان به زبالهدان الكترونيك جهان ملقب كرد. اين كشور بيش از ۷۰ درصد از زبالههاي الكترونيكي را در خود بازيافت ميكند و آماري از تعداد كشتهها يا بيماران اين رخداد در دست نيست.
بر همين اساس در ايران هيچ سازمان يا گروهي متولي زبالههاي الكترونيكي نبوده و اين كالاها همانند ديگر زبالهها به چرخه بازيافت وارد ميشوند. شايد بايد سازمان محيطزيست ايران را متولي اين امر مهم دانست و با تعيين منشوري اين سازمان موظف شود تا به روند زبالههاي الكترونيكي دركشور سامان دهد. در بريتانيا شركتهايي متولي جمع آوري تلفنهاي همراه مستعمل هستند.
اين شركتها در ازاي پرداخت وجه به دارنده، تلفن همراه او را گرفته و به طور مخصوصي به چرخه بازيافت خاص خود وارد ميكنند. براساس گزارشهاي منتشر شده در سال ۱۹۸۹ سازمان ملل متحد قانوني را تصويب كرد كه براساس آن كشورهايي كه عمدتاً قرباني واردات زبالههاي الكترونيكي هستند ميتوانند قراردادهاي خود را به صورت يكجانبه با كشورهاي صادركننده لغو كنند اما امريكا هرگز به اين چرخه نپيوست.
به گزارش كميسيون محيطزيست اروپا زبالههاي الكترونيكي يكي از بخشهاي مهم آلودگي محيط هستند كه بايد توجه ويژهاي را به آن معطوف كرد. در يكسال گذشته بيش از ۲۰ ميليون تلفن همراه بازيافت شدهاند كه اين مهم نشان از حجم بالاي زبالههاي الكترونيكي است.
بايد در نظر داشت كه سالانه ميان ۲۰ تا ۳۰ ميليون تن زباله الكترونيكي در جهان توليد ميشود كه اين مسئله نشان از خطرناك بودن آنها دارد. در عصر انقلابهاي الكترونيك اكنون آسيا زبالهدان اروپا است. اين قاره همانطور كه اشاره شد بيش از نيمي از زبالههاي جهان را در خود جاي ميدهد و در اين ميان هندوستان نيز نقش مهمي را ايفا ميكند.
براساس آمار موجود سالانه تنها در كشور انگليس بيش از يك ميليون تن وسايل الكترونيك بلامصرف نظير كامپيوترها، تلفنهاى همراه، مونيتورها، مدارهاى الكترونيك، تلويزيونها، استريوها و نظاير آن به دور ريخته مىشود. ايران نيز در اين امر استثنا نبوده و شايد روزي كشور ما به يك زبالهدان الكترونيك مبدل شود.
