نگاهي به نقش والدين در ايام امتحانات فرزندان

غول شب امتحان را با آرامش شكست دهيد

آزاده غلامي | داشتن اعتماد به نفس، آرامش، تغذيه مناسب، خواب کافي و تفريح از مواردي است که مي‌تواند دانش‌آموزان را در ايام امتحان نسبت به گذران بهتر آزمونشان ياري کند. توجه والدين به ايجاد فضايي آرام در منزل، کنار گذاشتن تنش‌هاي موجود ميان همسران و ... از مواردي است که مي‌تواند سبب توفيق بيشتر دانش آموز در جلسه امتحان و مطالعه و آرامش او شود. در اين‌باره با دکتر سعيد خراساني گفت‌و‌گويي داشته‌ايم که از نظرتان مي‌گذرانيم.دکتر سعيد خراساني، در‌اين‌باره مي‌گويد: دوران تحصيل خود را که به ياد بياوريم، مي‌بينيم که همه ما به نوعي با مشکلات و استرس‌هاي شب امتحان دست و پنجه نرم کرده‌ايم. اضطراب‌هاي شب امتحان را مي‌توان شامل عواملي چون واکنش فيزيولوژيک خودکار مثل تپش قلب، سردرد، تعريق، لرزش دست و اندام‌ها، آشفتگي معده، رنگ‌پريدگي، حالت تهوع و استفراغ و ... دانست.وي با بيان اينکه حتي با هوش‌ترين شاگردان نيز ممکن است دچار اين حالت شوند، مي‌افزايد: از سوي ديگر دلواپسي ناشي از چيستي پايان کار، دلواپسي راجع به شکست و ناکامي، افکار مرتبط با تحقير و سرزنش خود، مقايسه خود با ديگران، انتظارات منفي از خود، مشکل تمرکز و توجه، فراموش کردن مطالب خوانده شده، گفت و گوي منفي با خود و ... همگي مانع انجام تکليف و حل مشکل مي‌شود.دکتر خراساني در ادامه سخنانش و در پاسخ به رفتارهايي که والدين بايد علاوه بر ايجاد فضايي ساکت براي فرزندشان مراعات کنند، مي‌گويد: بسياري از والدين کنش‌ها و واکنش‌هايي را که پيش از اين نيز نسبت به رفتارهاي ناخوشايند همسرشان بروز مي‌دادند، در ايام امتحانات فرزندان نيز دنبال مي‌کنند و بدون اينکه متوجه تأثيرات نامناسب اين رفتار روي آنها باشند، به کار خود ادامه مي‌دهند، فارغ از اينکه افکار کودک را علاوه بر پريشاني ناشي از استرس شب امتحان، به مشکلات خود نيز معطوف مي‌کنند و زمينه دلهره و استرس بيشتر آنان را فراهم مي‌کنند. بسياري از فرزندان در چنين شرايطي نمي‌توانند به مطالعه بپردازند و جز درگيري ذهني که تمام ذهن آنها را پر مي‌کند، کار ديگري از دستشان برنمي‌آيد. وجود تنش در منزل سبب بحران روحي فرزند و ترس از اين مي‌شود که اگر فرزند نمرات پاييني گرفت چطور مي‌توان آن را جبران کرد يا در اوضاع نابساماني که در منزل وجود دارد به اطلاع والدين برساند. همين افکار سبب افزايش ميزان استرس کودک مي‌شود. به گفته دکتر خراساني، کودکاني که عزت نفس پاييني دارند، برخلاف کودکان ديگر که عاري از چنين مشکلي هستند و با امتحان خود نسبتاً خونسرد و آرام برخورد مي‌کنند، شب امتحان دچار بي‌خوابي و بي‌قراري مي‌شوند، تمرکز خود را از دست مي‌دهند، درس مي‌خوانند اما در حافظه‌شان نمي‌ماند. اين کارشناس با تأكيد بر اينکه والدين بايد نسبت به رفتار همسرشان که ناخوشايند آنهاست در اين ايام چشمپوشي کنند، مي‌افزايد: والدين بايد توجه داشته باشند که چنين رفتاري علاوه بر اينکه نبايد در ايام امتحانات بروز پيدا کند‌، در اوقات ديگر هم سبب بروز مشکلات روحي و تأثيرگذاري بر آينده آنها مي‌شود. از اين رو والدين نه تنها در ايام شب امتحان فرزندشان بلکه در همه اوقات بايد نسبت به اين موضوع توجه داشته باشند. وي اظهار مي‌کند: ارائه الگوهاي خشک و غيرقابل انعطاف، انتظارات بيش از حد والدين و تفکر کمال‌طلبانه آنها، تنبيه و سرزنش، عدم ارائه تشويق و تقويت مناسب، جزء عوامل خانوادگي محسوب مي‌شوند که به اضطراب کودک در ايام پيش از امتحان لطمه وارد مي‌کنند. اين روانشناس در ادامه سخنانش مي‌گويد: گاهي معلمان از کودک انتظار نابجايي دارند که اين خود به تنهايي سبب بروز استرس مي‌شود. درس و امتحان دشوار، نا آشنا بودن با مراقبان امتحان، محدوديت‌هاي زماني، محيط نامناسب امتحان، وجود عوامل مزاحم مثل سر و صدا، نور نامناسب و گرماي محيط، از ديگر عواملي است که روي آرامش دانش‌آموزان تأثير مي‌گذارد و آنها را دچار استرس مي‌کند. وي ادامه مي‌دهد: شايد شما هم اين موضوع را تجربه کرده باشيد که در زمان امتحان دچار استرس و اضطراب، علائم بدني مثل سفتي و انقباض عضلات، رنگ‌پريدگي، احساس خفگي، تندي تنفس، لرزش اندام‌ها و ... شويد. حال اگر بياموزيم به طريقي بدن خود را آرام کنيم، نشانه‌هاي اضطراب نيز کاهش مي‌يابد و ما احساس آرامش بيشتري مي‌کنيم. تکنيک‌هاي آرام‌سازي يا کشيدن نفس عميق يکي از اين راه‌هاست. دکتر خراساني معتقد است که والدين مي‌توانند با توجه به اينکه گفت‌وگوهاي منفي را متوقف مي‌کنند و مانع از بيان آنها مي‌شوند، به فرزندشان آرامش بدهند. بسياري از اوقات ما در زمان استرس و اضطراب شروع به صحبت با خود يا ديگران مي‌کنيم. صحبت‌هايي که همه بار منفي دارد و ذهن و جسم ما را خسته مي‌کند. بايد به فرزندان خود کمک کنيم که اين گفت‌و‌گوهاي منفي ذهني را شناخته و آنها را متوقف و با گفت‌و‌گوي مثبت جايگزين کنند. براي مثال جملاتي مانند اينکه «چرا هيچ چيزي ياد نمي‌گيرم، همه چيز از ذهنم رفته، اگه نمره‌ام کم بشود مامان و بابا چه مي‌گويند؟ معلمم راجع به من چه فکر مي‌کند». وي تأكيد مي‌کند: والدين علاوه بر توجه به چنين مسائلي بايد نسبت به خواب و نوع تغذيه فرزندشان نيز توجه کنند. تهيه غذاهاي چرب و سنگين براي اين ايام مناسب نيست و بهتر است دانش‌آموزان در اين ايام از غذاي سبک استفاده کنند. اهميت اين موضوع در شب امتحان روشن مي‌شود. به طوري که بهتر است از غذاهاي سبک براي ايام شب امتحان استفاده شود تا مشکلات هضم و ناراحتي گوارشي را علاوه بر استرس به جسم کودک تحميل نکند. به عقيده دکتر خراساني، خواب کافي سبب شادي و سر حال شدن دانش‌آموز مي‌شود. از اين رو بهتر است که والدين نسبت به اين موضوع نيز توجه داشته باشند. دانش‌آموزي که شب را به خوبي سپري نکند و استرس داشته باشد و به دليل همين استرس نتواند از خواب مناسبي برخوردار شود، قطعاً در جلسه آزمون نيز استرس بيشتري را تجربه خواهد کرد‌. از اين رو والدين بهتر است نسبت به خواب فرزندشان نيز توجه بيشتري داشته باشند. دکتر خراساني تأكيد مي‌کند: والدين بايد انتظارات غيرواقعي و کمال‌طلبانه خود را تعديل کنند و بر اساس توانايي فرزندشان از او انتظار داشته باشند. همچنين بهتر است کودک را تشويق کنند تا راجع به احساسات و نگراني‌هاي خود با والدين و معلم شان صحبت کند.اين کارشناس در ادامه اين مطلب اظهار مي‌کند: گاهي والدين با نوشتن برنامه‌اي از فعاليت روزانه و ساده کردن جدول برنامه‌‌ها، گاه آنقدر برنامه درسي کودک را پيچيده مي‌کنند که فرزند به طور کلي از انجام آن کار پشيمان مي‌شود. نظم و سازمان‌دهي کردن زماني که در اختيار داريم موضوع مهمي است. فضاي کار، مطالعه و درس کودک بايد منظم و مرتب باشد، بداند چه چيزي کجاست و کجا بايد دنبال وسيله مورد نظر خود بگردد. محيط‌هاي شلوغ و نامنظم ما را آشفته و سر در گم مي‌کنند.دکتر خراساني مي‌گويد: کودک بايد به طور دوره‌اي و هر چند وقت يک‌بار زماني را براي آرامش، قدم زدن، استراحت يا خوردن در اختيار داشته باشد. رفتن به رختخواب و بيدار شدن در زمان‌هاي ثابت باعث خواب سالم‌تر و در نهايت توجه و تمرکز بهتر و کارايي مفيدتر در طول روز مي‌شود. تغذيه خوب، مناسب و کافي مثل خوردن صبحانه، غذاي فيبردار و ويتامين‌دار، از راه‌هاي ديگري است که به آرامش کودک کمک مي‌کند. وي ادامه مي‌دهد: البته همه اين نکات در صورتي مثمرثمر خواهند بود که کودک و والدين او به آماده شدن او پيش از فرارسيدن ايام امتحان توجه داشته باشند. در غير اين صورت هر چه تلاش کنيد که فرزندتان را آرام کنيد نخواهيد توانست به اين خواسته دست پيدا کنيد. دکتر خراساني مي‌افزايد: از اين رو والدين بايد توجه کنند که کمال طلب نباشند و براي کوچک‌ترين تلاش و موقعيت کودک ارزش قائل شوند. آنها به جاي سختگيري بهتر است با کودکان مدارا کنند و ضعف‌هاي ناچيز آنها را با خوشرويي يادآور شوند. کودکان و نوجوانان هم بايد بدانند که امتحانات فقط براي ثبت دانسته‌هايشان صورت مي‌گيرد. بايد مطمئن شوند کسي نمي‌خواهد به موقعيت آنها صدمه بزند. والدين هم بايد توجه کنند که از ايجاد ترس و اضطراب در فرزند‌شان اجتناب کنند. وي اظهار مي‌کند: انتظارات غير واقع‌بينانه فرزند خود را تعديل کنيد و خطاهاي شناختي او را اصلاح کنيد. سعي کنيد فرزندتان را در وضعيتي قرار ندهيد که فقط يک راه‌حل داشته باشد بلکه به احتمالات ديگر هم فکر و براي آن برنامه‌ريزي کنيد. به کودک بياموزيد تا اشتباهات خودش را ببخشد. نگراني بچه‌ها ممکن است پنهان باشد و آنها با شکايات جسمي، متمرکز کردن خودشان روي يک کار و برنامه ديگر، اتلاف وقت بکنند و همين مسئله آنها را ناراحت‌تر مي‌کند و يک چرخه معيوب ايجاد مي‌کند. نگراني ممکن است بخش مهمي از زندگي بچه‌ها باشد. با شناختن علايم اضطراب و تلاش در کاهش و رفع آنها مي‌توانيم به فرزندانمان کمک کنيم.دکتر خراساني همچنين مي‌گويد: فرزندان را تشويق کنيد راجع به نگراني‌ها، ترس‌ها و ضعف‌هاي خود صحبت کنند. اين موضوع باعث آگاهي کودک نسبت به خودش و تلاش براي تغيير و تعديل آنها مي‌شود. کمک کنيد تا کودک براي خواندن دروسش برنامه‌ريزي کند. برنامه را بنويسيد و از پيچيده کردن آن پرهيز کنيد.