یادداشت

هیزم کم‌کاری صداسیما در آتش ماهواره

سپیده آماده- آمارهای افزایش روزافزون شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان و غیرفارسی زبان، نشان از جنگ نرم رسانه‌ای است که سال‌هاست از سوی کشورهای غربی آغاز شده است و هر روز بیشتر از دیروز تلاش دارد سیطره خود را بر فکر و اعتقاد مردم بگستراند. گرایش به برنامه‌های ماهواره‌ای تا بدانجا پیش رفته است که بنابر اعلام دفتر مطالعات سینما و تلویزیون پژوهشگاه فرهنگ و ارتباطات، 60 درصد مردم مخاطب شبکه‌های فارسی زبان ماهواره هستند! تلاش‌های سال‌های اخیر کشورهای غربی در افزایش قارچ‌گونه شبکه‌های فارسی زبان نیز در این امر بی‌تاثیر نبوده است. بر پایه این تلاش‌ها، شبکه‌های «ام.بی.سی»، «بی‌بی‌سی فارسی»، در سال 87، «فارسی‌وان» در سال 88، «پی‌ام‌سی خانواده»، «جم کلاسیک» و «من و تو» در سال 89 تأسیس شده‌اند که پرمخاطب‌ترین شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان هستند. در این میان در حالی هر روز به مخاطبین ماهواره‌ها افزوده می‌شود که کارشناسان مهم‌ترین علت رویگردان شدن مردم از تلویزیون و گرایش به برنامه‌های ماهواره را پخش سریال‌های ضعیف و دارای محتوای تکراری در شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیما می‌دانند. در مقابل، شبکه‌های ماهواره‌ای با پخش سریال‌های متنوع، سعی در جذب مخاطب دارند. این سریال‌ها که از لحاظ فرهنگی با باورهای اسلامی ما هماهنگی ندارد، با القای مفاهیم متضاد با هنجارهای شرعی، اعتقادات اسلامی مردم را نشانه گرفته است. این تولیدات با قبح‌زدایی از رفتارهایی نابهنجاری مانند خیانت، دروغ و روابط نامشروع، به دنبال نابودی اصول اخلاقی و خانوادگی و تبلیغ سبک زندگی غربی هستند. در این میان، صدا و سیما نیز با تولید نکردن سریال‌ها و برنامه‌های پر مخاطب، هیزم در آتش شبکه‌های خارجی می‌ریزد. کم‌کاری تلویزیون ملی در تولید سریال‌های باکیفیت و عامه پسند زمانی بارزتر می‌شود که به آمارهای کاهش چشمگیر مخاطبان ماهواره هنگام پخش سریال‌های محبوبی مانند مختارنامه یا سریال‌های ماه مبارک رمضان و تعطیلات نوروز نگاهی بیندازیم. این آمارها نشانگر این است که مردم کشور ما همواره به تولیدات و سریال‌های قوی و جذاب داخلی به دلیل تطابق فرهنگی و همذات‌پنداری با فیلمنامه و شخصیت‌های آن، گرایش بیشتریی دارند و در این میان، صدا و سیما با ساخت حجم بالایی از سریال‌های پرمخاطب و محبوب، به راحتی می‌تواند مردم را از تماشای سریال‌های ماهواره‌ای باز داشته و پای تماشای سریال‌های ایرانی ساخت داخل که از لحاظ فرهنگی منطبق با فرهنگ بومی ماست، بنشاند. علاوه بر این، پخش چندباره سریال‌های محبوب داخلی از سوی شبکه‌های فارسی نیز موید علاقه وافر مخاطبان به تماشای سریال‌های محبوب ساخت داخل است.
به هر رو مسئولان صداو سیما باید بدانند که راه چاره، تغییر نگرش‎‎ نسبت به برنامه‎سازی رسانه ملی، رو آوردن به ژانرهای نو، تمرکز برخواسته‌های مخاطبان و تغییرات ساختاری در این نهاد است، به این ترتیب که مسئولان صداوسیما باید با گشودن این عرصه به روی هنرمندان، کارگردانان و فیلمسازان موفق، زمینه را برای ساخت و تولید برنامه‌هایی مطابق سلیقه مردم بگشایند. افزون بر این، ایجاد شبکه‌های شبانه روزی فیلم و سریال با استفاده از آرشیو غنی صدا و سیما، دیگر راهکار مقابله با شبیخون فرهنگی ماهواره است. به این ترتیب مردم با وجود حجم عظیمی از سریال‌های خانوادگی با کیفیت و متنوع تلویزیون ملی، دیگر پای سریال‌های مبتذل و سطح پایین شبکه‌های فارسی نمی‌نشینند و جامعه نیز از پیامدهای این تهاجم نرم فرهنگی در امان می‌ماند.