اسلام‌آباد در آغوش پکن جای می‌گیرد

دهن کجی پاکستان به باج‌خواهی امریکا

سید رحیم لاری | از ابتدای انتشار خبر قتل اسامه بن‌لادن در ابیت‌آباد معلوم بود که تنش شدیدی بین امریکا و پاکستان در راه خواهد بود. سکونت چندین ساله بن‌لادن در شهری کوچک در 60 کیلومتری اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، موضوعی ساده نیست به خصوص آنکه این شهر یکی از مراکز مهم نظامی پاکستان و سکونتگاه برخی از مقامات ارشد نظامی آن کشور است. چگونه بن‌لادن توانست چندین سال در این شهر کوچک ساکن شود؟ این پرسشی بود که نمایندگان کنگره امریکا درست چند ساعت پس از انتشار خبر کشته شدن بن‌لادن مطرح کردند و انگشت اتهام را به سوی ارتش پاکستان و سازمان اطلاعات آن، آی‌اس‌آی، نشانه گرفتند. سناتور کارل لوین، رئیس کمیته خدمات نظامی سنا، در این زمینه گفت. «او به مدت پنج سال آنجا بود. این بسیار دشوار است که تصور کنیم که نیروهای نظامی حداقل نمی‌دانستند در داخل آن خانه چه می‌گذرد» و سناتور جو لیبرمن، رئیس کمیته امنیت داخلی امریکا، از یک فشار واقعی بر اسلام‌آباد خبر داد.پس از نمایندگان کنگره، نوبت به دیگر مقامات ارشد امریکا از جمله لئون پانتا رسید تا به صورت مستقیم یا غیر‌مستقیم جناحی در پاکستان را متهم به حمایت از بن‌لادن بکنند. اوج این اتهام‌زنی‌ها در مصاحبه باراک اوباما، رئیس‌جمهور امریکا، با شبکه سی‌بی‌اس امریکا در 8 می ‌بود که به صراحت برخی از مقامات دولت پاکستان را متهم به حمایت از بن‌لادن کرد.اتهام و فشار امریکا بر پاکستانمجموعه ادعاهای نمایندگان کنگره و دولتمردان امریکایی علیه پاکستان حاکی از یک سناریوی مشخص است که امریکا بعد از قتل بن‌لادن و با توجه به فضای تبلیغاتی به وجود آمده، سعی در اجرای آن دارد. در این سناریو، اقامت چندین ساله بن‌لادن در ابیت‌آباد بهانه اصلی تبلیغاتی است تا آن که به وسیله آن امریکا یک سری اتهامات دیگر را علیه پاکستان مطرح کند. جاوشری بایوریا، تحلیلگر ارشد شورای روابط خارجی امریکا، در مقاله مفصل «نسل جدید ‌تروریست‌های پاکستان» فهرستی از اتهامات امریکا علیه پاکستان را ذکر کرده است. او با برشمردن گروه‌های‌ تروریستی و شبه نظامی در حوزه مناطق فدرالی قبیله‌ای پاکستان، FATA، برخی از این گروه‌ها از جمله گروه‌های ضدهندی همانند لشکر طیبه، جیش‌المحمد و حرکت‌المجاهدین و طالبان افغانی بر محور ملامحمد عمر را تحت حمایت پاکستان و آی‌اس‌آی برشمرده و همچنین گروه‌های دیگری را نیز ذکر کرده که در این منطقه مشغول فعالیت هستند. با توجه به فهرست بلند بالای گروه‌های ‌تروریستی در این مقاله معلوم می‌شود که در نظر امریکا، پاکستان به صورت مستقیم یا غیر‌مستقیم از گروه‌های ‌تروریستی متعددی حمایت می‌کند. امریکا در فضای تبلیغاتی فعلی که به دنبال قتل بن‌لادن به وجود آمده، فرصت را غنیمت شمرده تا با استفاده از این وضعیت پاکستان را مجبور کند این فهرست را از منطقه قبیله‌ای شمال کشور خود پاک کند. به بیان دیگر، موضوع سکونت چندساله بن‌لادن در ابیت‌آباد تنها بهانه‌ای است تا آن که امریکا با استفاده از آن و فشار بر پاکستان بتواند به پاکسازی گسترده در منطقه قبیله‌ای آن کشور اقدام کند. البته به نظر می‌رسد که امریکایی‌ها متوجه هستند که آی‌اس‌آی در حمایت از این گروه‌ها منافع خاصی را برای خود تعریف کرده است همچنان که کاندیس پوتنام، دیگر تحلیلگر شورای روابط خارجی، در این مورد دلایل استراتژیک خارجی خاص برای پاکستان در ارتباط با افغانستان و هند را متذکر شده است. با وجود این، امریکا بر پاکستان فشار می‌آورد تا حمایت خود از این گروه‌ها را به طور کامل قطع کند یا آنکه عواقب آن را بپذیرد.تهدیدهای مالی امریکاامریکا برای تسلیم پاکستان در برابر خواسته‌های خود از ابزار تهدیدهای مالی استفاده می‌کند. سناتور جان کری، رئیس کمیته روابط خارجی سنا، به پاکستان سفر کرد تا به صورت مشخص پیام تهدید‌آمیز نمایندگان کنگره و دولتمردان امریکایی را به اسلام‌آباد ابلاغ کند. پیام او هشدار به پاکستان در مورد قطع کمک‌های مالی با این کشور است و قبل از عزیمت به اسلام‌آباد گفت: «بعضی از اعضای کنگره امریکا‌ آشکارا خواستار ایجاد تغییراتی در برنامه کمک‌ امریکا به پاکستان شده‌اند». ‌اشاره او به اظهارات کسانی همچون سناتور کارل لوین، رئیس کمیته خدمات نظامی سنا، و سناتور جو لیبرمن، رئیس کمیته امنیت داخلی سنا و برخی دیگر از نمایندگان کنگره است که خواهان تجدید نظر در کمک‌های مالی امریکا به پاکستان هستند. این نمایندگان تجدید نظر در این کمک‌ها را به مثابه «فشار واقعی» بر پاکستان قلمداد کرده‌اند که می‌تواند این کشور را به تسلیم در برابر خواست‌های امریکا وادار کند. باید توجه داشت که امریکا طی 9 سال گذشته، از 2002 تا‌کنون، بالغ بر 20 میلیارد دلار کمک به پاکستان کرده که دو سوم این کمک‌ها در زمینه‌های نظامی بوده است و علاوه بر این، کنگره امریکا در سال 2009 کمک مالی بالغ بر 7 میلیارد و 500 میلیون دلار به پاکستان را تصویب کرد. بنابر تصویب کنگره، قرار است این کمک در ظرف پنج سال و برای کمک به بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی پاکستان هزینه شود. گذشته از این کمک‌ها باید به کمک‌های محرمانه‌ای ‌اشاره کرد که گفته می‌شود امریکا در جهت امنیت تأسیسات هسته‌ای به پاکستان می‌کند. امریکا در حال حاضر از این کمک‌ها به عنوان اهرم فشار بر پاکستان استفاده می‌کند تا با تهدید قطع این کمک‌ها پاکستان را در جنگ با گروه‌های مستقر در منطقه قبیله‌ای به همکاری تام و تمام ملزم کند.پاکستان در پی حامیان جدیدمجلس پاکستان در برابر فشار امریکا واکنش نشان داد و در نشست 10 ساعته خود با صدور قطعنامه‌ای نقض حاکمیت کشور خود را توسط امریکا محکوم کرد. مجلس علاوه بر این از حملات هواپیماهای بدون سرنشین امریکا انتقاد شدید کرد و به اتفاق آرا ممنوعیت عبور کامیون‌های ناتو از پاکستان به افغانستان در صورت تداوم حملات این هواپیماها را تصویب کرد. یوسف‌رضا گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان، نیز در مجلس با سخنرانی تند و آتشین امریکا را به باد انتقاد گرفت. این واکنش مجلس و نخست‌وزیر حاکی از آن است که اسلام‌آباد در برابر فشارهای واشنگتن حاضر به تسلیم نیست و حتی در این راه آماده است تا در همکاری فعلی خود با نیروهای ائتلاف در افغانستان نیز تجدید نظر کند. در واقع، قطعنامه مجلس به امریکا نشان داد که آن کشور تا چه میزان به کمک‌های پاکستان در جنگ افغانستان نیاز دارد و نمی‌تواند بدون کامیون‌های تدارکاتی که از پاکستان عازم افغانستان هستند به این جنگ ادامه دهد.راه دیگر اسلام‌آباد در برابر واشنگتن یافتن حامیان جدیدی است تا به امریکا نشان دهد که چندان هم احتیاجی به آن کشور به عنوان یک متحد ندارد. دیمیتری مدودف و آصف علی زرداری، رؤسای‌جمهور روسیه و پاکستان، 12 می ‌و در بیانیه مشترکی از حمایت روسیه برای عضویت کامل پاکستان در سازمان همکاری‌های شانگهای خبر دادند. پاکستان اکنون عضو ناظر در این سازمان است و بیانیه مذکور این پیام را به امریکا می‌دهد که در صورت تداوم فشارها، پاکستان جایی محکم در گروه روسیه و چین دارد. لازم به ذکر است که رؤسای جمهور پاکستان در گذشته به ندرت مهمان کرملین بوده‌اند به گونه‌ای که آخرین سفر مربوط به سفر پرویز مشرف به مسکو در سال 2003 می‌شود. از این جهت، سفر زرداری به مسکو در وضعیت تنش با امریکا به خودی خود گویای قصد او از این سفر نیز هست.سفر گیلانی به چین آن هم درست یک روز بعد از ورود جان کری به اسلام‌آباد پیام دیگری از سوی پاکستان به امریکاست که نشان می‌دهد پاکستان می‌تواند از حمایت چین برخوردار باشد. این پیام آن قدر‌ آشکار است که دیمین گراماتیکاس، گزارشگر بی‌بی‌سی در پکن، نیز در مورد سفر گیلانی به چین گفت: «اگر امریکا دولت پاکستان را بیش از‌ اندازه تحت فشار بگذارد، پاکستان می‌تواند پشتیبانی چین را جایگزین حمایت‌های امریکا کند». اسلام‌آباد با این پیام عدم تمایل خود را به تمکین در برابر خواست‌های امریکا نشان داده است چرا که حاضر نیست از ابزار استراتژیک خود در مناطق قبیله‌ای دست بکشد چون این موضوع را به جهت امنیت ملی از جمله امور استراتژیک و اساسی می‌داند.