اواخرهفته گذشته در پی مشورتهای چهارجانبه نجیب میقاتی با گروههای سیاسی مطرح در لبنان، موج خوشبینی نسبت به حل شدن گره وزارت کشور، محافل سیاسی را فراگرفت و منابع نزدیک به جناحهای سیاسی رقیب از قریبالوقوع بودن تشکیل دولت میقاتی خبر دادند. طبق خبر این منابع طی دیدارهای نجیب میقاتی با میشل سلیمان موضوع انتخاب مروان شربل به عنوان وزیر کشور قطعی شده است. پیش از این اختلافات میان میشل عون رهبر جریان آزاد مسیحی و از همپیمانان جناح 8 مارس و میشل سلیمان رئیس جمهوری لبنان بر سر نامزدی وزارت کشور مانع اصلی تشکیل دولت میقاتی بود، اما از آنجا که دخالتهای خارجی به ویژه از ناحیه کشورهای غربی درباره مسائل مربوط به دادگاه ترور حریری عامل اصلی در آغاز و ادامه بحران سیاسی ناشی از سقوط دولت حریری بوده، از اینرو این سؤال مطرح است که آیا میتوان به حل این بحران در سایه توافقهای صورتگرفته امیدوار شد؟
دولت 14 ماهه سعد حریری در اواخر دی ماه 1389پس از اینکه حزبالله و متحدانش 10 وزیر خود را از کابینه خارج کردند، سقوط کرد. یازدهمین وزیر نیز که به میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان نزدیک بود نیز از کابینه 30 عضوی حریری کنار کشید و بدین ترتیب حداقل استعفای لازم برای سقوط دولت فراهم آمد. این اقدام به دلیل مناقشه بر سر دادگاه ویژه تحت حمایت سازمان ملل لبنان(STL) بود که در حال تحقیق روی ترور رفیق حریری نخستوزیر سابق لبنان است.پیش از این گروههای مخالف دولت در دیدار با میشل سلیمان رئیسجمهوری لبنان با تأکید بر ضرورت بازگشت سریع سعد حریری نخستوزیر از امریکا تهدید کرده بودند در صورتی که دولت حریری تمام همکاریها را با دادگاه بینالمللی بررسی ترور رفیق حریری نخستوزیر اسبق لبنان متوقف نکند و حمایتهای مالی از آن متوقف نشود و قضات لبنانی از این دادگاه فرا خوانده نشوند از دولت کنارهگیری خواهند کرد.
با توجه به بیاعتنایی سعد حریری به خواستههای مخالفان و پیوستن وی به جبهه امریکا و فرانسه و در نتیجه شکست تلاشهای عربستان و سوریه در حل بحران، 11 وزیر استعفا کردند که این امر به سقوط کابینه حریری منجر شد.
چرخش ولید جنبلاط رهبر دروزیهای لبنان با هشت کرسی در پارلمان به سمت جناح 8 مارس موقعیت این جناح را تقویت کرد و موجب شد نجیب میقاتی نامزد جناح 8 مارس با کسب 68 کرسی در برابر سعد حریری نامزد جناح 14 مارس برای احراز پست نخستوزیری پیروز شود. البته پیش از این اعلام شده بود که عمر کرامی از طرف جناح 8 مارس برای احراز این پست معرفی خواهد شد اما به گفته سید حسن نصرالله وی به علت کهولت سن از پذیرش این درخواست خودداری کرده بود.به هر حال معرفی نجیب میقاتی برای احراز پست نخستوزیری یا پذیرش این پست از سوی وی با توجه به عواملی که موجب سقوط دولت حریری شد بیانگر این موضوع بود که وی با خط قرمز جناح، 8 مارس درخصوص دادگاه ترور حریری کنار آمده است و نباید همانند دولت سعد حریری یا سنیوره دادگاه را در اولویت کاری خود قرار دهد.
دلایل طولانی شدن تشکیل دولت در لبنان
درخصوص طولانی شدن تشکیل دولت میقاتی سه دسته از عوامل را میتوان مؤثر دانست. دسته اول به متغیرهای داخلی مربوط میشود که در این زمینه دستکم دو عامل نقشآفرین است. نخست پیچیدگیهای مربوط به تنوع طوایف سیاسی و قومیتی این کشور است که امکان تقسیم پستهای وزارتی را میان آنها با مشکل مواجه میسازد و همین امر در تطویل تشکیل دولتهای قبلی نیز مؤثر بوده است.دوم کارشکنیها و سنگاندازیهای بقایای جناح 14 مارس به رهبری سعد حریری در این زمینه است که در ابتدای معرفی میقاتی برای احراز پست نخستوزیری به شکل برگزاری اغتشاش از سوی هواداران حریری تجلی یافت و سپس به صورت تحریم شرکت در انتخابات نمایان شده است.
دسته دوم به متغیرهای منطقهای مربوط میشود که در پرتو خیزشهای مردمی در خاورمیانه و شمال افریقا قابل بررسی و تحلیل است. فضای حاصل از این خیزشها در برخی موارد از جمله ناکام ماندن سناریویی که برای رأی اولیه دادگاه ترور حریری طراحی شده بود،به نفع جناح 8 مارس بود و به تبع آن میتوانست در راستای تشکیل دولت میقاتی باشد.چنانکه روزنامه لبنانی السفیر در مطلبی نوشت: «ارائه پیشنویس کیفرخواست توسط دانیال بلمار دادستان به دانیال فرانسین قاضی مقدماتی دادگاه حریری در ماه اول سال جاری میلادی مقدمهای برای صدور قریبالوقوع کیفرخواست بنابر تمایل امریکاییها و برخی از سران اصلی گروه ۱۴ مارس بوده است که سران این گروه در دیدار با برخی از سفرای کشورهای غربی در لبنان این موضع را صراحتاً اتخاذ کرده بودند.السفیر تأکید کرد: ولی رویدادهای کشورهای عربی به خصوص مصر و سقوط دولت حسنی مبارک رئیسجمهور مخلوع این کشور باعث از بین رفتن نقشه صدور کیفرخواست به عنوان مقدمهای برای دگرگون کردن معادله قوای سیاسی در لبنان و متهم کردن حزبالله شد.»
اما از برخی جهات دیگر به خصوص از زاویه تلاشی که برای کشاندن موج خیزشها و اعتراضات به سوریه به عنوان حلقه مرکزی محور مقاومت صورت میگیرد، به عامل و مانع بازدارنده بر سر راه تشکیل دولت میقاتی تبدیل شده است و بر همین اساس بود که گفته میشد جناح 14 مارس و شخص سعد حریری در ناآرامیهای سوریه نقش دارند و حتی برخی نیز معتقدند خود میقاتی نیز منتظر تحولات سوریه است. از اینرو به نوشته برخی از مطبوعات لبنانی از جمله روزنامه الدیار گشایش جدید در تشکیل دولت میقاتی که موجی از خوشبینی را در اواخر هفته گذشته ایجاد کرد،بنا به درخواست سوریه صورت گرفته است.
اما دسته سوم از عوامل و متغیرهای تطویل تشکیل دولت میقاتی به فضای بینالمللی و به خصوص مداخلات کشورهای غربی درگیر در پرونده دادگاه ترور حریری مربوط میشود. چنانکه میشل عون رئیس بزرگترین فراکسیون مجلس لبنان با اشاره به اینکه عوامل خارجی عامل تأخیر تشکیل دولت جدید لبنان هستند، گفت: امریکا عامل تأخیر در تشکیل دولت است، در غیر این صورت سفر مسئولان لبنانی به امریکا و دیدار با مسئولان امریکایی چه معنایی دارد. وی تصریح کرد: میشل سلیمان، رئیسجمهور لبنان به صراحت از مشکل تشکیل دولت با من سخنی نگفته، ولی من میدانم که عوامل خارجی و کارکنان سیاسی سفارت امریکا در بیروت در این مسئله دخالت دارند، آنها قبل از تشکیل دولت به امریکاییها و دیگران وعده دادهاند که دولت طبق میل اکثریت پارلمانی جدید تشکیل نخواهد داد. رئیس پارلمان لبنان نیز در موضعگیری مشابهی گفت: «در ماههای اول نجیب میقاتی تلاش زیادی برای تشکیل دولت انجام داد، اما پس از مدتی با مخالفتهایی که صورت گرفت، اوضاع به بنبست رسید.»
از آنچه گفته شد مشخص میشود که تطویل تشکیل دولت میقاتی نتیجه مجموعهای از متغیرهای داخلی، منطقهای و بینالمللی است و بر همین اساس زمانی میتوان به تشکیل دولت میقاتی ومیزان دوام و استقرار آن اطمینان یافت که موانع موجود در هر سه سطح داخلی،منطقهای و بینالمللی برطرف شده باشد، اما از آنجا که تحول ایجاد شده در اواخر هفته گذشته تنها به سطح داخلی مربوط میشد، بنابراین به سرعت رنگ باخت.
