علی شیرین | نامگذاری 12 اردیبهشتماه به نام روز عقیدتی سیاسی که به مناسبت سالروز شهادت استاد مرتضی مطهری بزرگ فیلسوف و اندیشمند معاصر، به مدد و همت تلاشگران این عرصه توانسته بستری مناسب را برای طرح مباحث و اندیشههای نو به ویژه ارتقای سطح معرفت و بینش سیاسی، اعتقادی و دینی نسل حاضر فراهم ساخته و زمینههای رشد و تعالی اندیشهها و پاسخگویی به سؤالات و شبهات را هموار سازد. امروزه نسل جوان با انواع گرایشات سیاسی، اعتقادی، مکاتب مادی و عرفانهای کاذب و شبه عرفانهای نوپدید روبهرو است که هر فکر و اندیشهای را با انبوهی از سؤال و پرسش بیجواب روبهرو میسازد. جذابیت این شبه عرفانها و روحیه حقیقتجویی فضایی را فراهم میسازد که این نگرشهای انحرافی در جامعه رشد نمایند. بسیج به عنوان نهادی اعتقادی که دل در گرو ولایت دارد بر خود تکلیف میداند که با برپایی حلقههای اندیشه و دورههای آموزشی پاسخگوی سؤالها، شبههها و انتقادها باشد و مسائل و مباحث جدید را به شیوههایی جذاب و نو پاسخ بگوید. معاونت تربیت و آموزش عقیدتی سیاسی یکی از اصلیترین وظایفش همین است. در گفتوگوی جوان با حجتالاسلام علی رضایی، معاون تربیت و آموزش عقیدتی سیاسی سازمان بسیج مستضعفین به بررسی دستاوردها و ابعاد این آموزشها و میزان موقعیتهای حاصله پرداختهایم.
در مطلع سخن بفرمایید انسانی که مدنظر آموزشهای شماست چه کسی و دارای چه ویژگیهایی باید باشد؟در ابتدا یاد و خاطره امام (ره) و شهدای انقلاب اسلامی را گرامی میدارم و لازم می دانم از همه کسانی که در ارتقای سطح معرفت و آگاهی پاسداران و بسیجیان تلاش میکنند تشکر کنم. در دین اسلام برتری از آن انسان هایی است که ویژگیهای خاصی دارند. از جمله این ویژگیها، تقوا، صبر، توکل، رعایت اخلاق اسلامی، معاشرت صحیح با مردم و احترام به حقوق اجتماعی است. همچنین فرد باید ارتباطش را با خدا، قرآن و اهل بیت استوار و محکم کند. علاوه بر این تقید به مسائل شرعی داشته باشد. با دوستان خدا دوست و دشمنان خدا دشمن باشد. این از جمله ویژگیهای مثبت است و از آن سو باید از هر چیزی که باعث زایل شدن شخصیت انسان و کاهش عزت انسان در محضر خدا و اهل بیت میشود پرهیز کند. صفات رذیلهای چون بداخلاقی با مردم، دوستی با دشمنان خدا، ورود به گناه و معصیت الهی و معاصی، خصومت با مردم که اسباب ذلت انسان است و در واقع جزو نواهی است. کسب ویژگیها و خصائل مثبت و زمینهسازی برای دریافت و ایجاد شناخت نسبت به آن اهدافی است که عقیدتی سیاسی به دنبال آن است.
لزوم طرح اندیشهها، افکار و آثار شهید مطهری را چگونه ارزیابی میکنید و امسال برای ترویج اندیشههای آن شهید به چه محورهایی توجه خواهد شد؟انقلاب اسلامی که در کشور ما به وقوع پیوست، به نام اسلام بود و همه مردمی که در این انقلاب نقش داشتند، حافظان آن هستند، اما اقشاری از جمله بسیجیان وظیفه مضاعف در دفاع از آرمان های این انقلاب دارند. بسیجیان وظیفه دارند تا از دستاوردهای نظام پاسداری کنند و باید نسبت به معارف و اندیشههای دینی شناخت و معرفت داشته باشند تا بتوانند به خوبی از عهده این مسئولیت برآیند.اگر اندیشههای اسلام و انقلاب بخواهد در سپاه و بسیج انتشار یابد، باید به آثار و اندیشههای شهید مطهری رجوع کرد که در این راستا اندیشههای شهید مطهری در 4 هزار حوزه مقاومت بسیج تبیین و ترویج میشود.برنامههای بزرگداشت شهادت استاد مطهری و هفته عقیدتی سیاسی در بسیج با عناوین «شهید مطهری و ولایت فقیه»، «شهید مطهری و بصیرت دینی»، «شهید مطهری و اندیشه مطهر»، «شهید مطهری و زن مسلمان»، «شهید مطهری و بیداری اسلامی»، «شهید مطهری و جهاد و شهادت» و «شهید مطهری و مهدویت و انتظار» برگزار میشود.
چه اهداف و رویکردهایی برای آموزشهای عقیدتی سیاسی تعریف شده است؟اهداف آموزش ما این است که میخواهیم مخاطبان ما به قلههای عزت برسند، به معرفت برسند و از اسباب ذلت و خواری دور شوند.هدف بعدی ارتقای بصیرت است. بسیجیان ما باید دوست را از دشمن تشخیص داده و با شناخت شاخصهای حق از باطل، افراد را با این شاخصها تطبیق بدهند. در زمان فتنه اگر بصیرت باشد جوانان و بسیجیان ما با داشتن این معیارها دچار شبهه و تردید نخواهند شد و در مسیر ارزشها و اصول گام برخواهند داشت؛ چراکه معرفت بخش عمدهای از بصیرت را فراهم میکند.اگر انسان رابطهاش را با خدا برقرار کند زودتر به بصیرت میرسند و اهل بصیرت میشود. هدف سوم تقویت و ارتقای ولایتمداری جوانان بسیجی است. در دوران غیبت ولی فقیه به عنوان نایب امام زمان (عج)، از طریق مجلس خبرگان به مردم معرفی شده است، لذا بخشی از اهداف ما این است که ولایتمداری و ولایتپذیری را در میان جوانان تقویت کنیم. ما باید این باور را ایجاد کنیم که ولی امر و ولی فقیه هر چه گفت بپذیرند و اطاعت کنند؛ چراکه اسلام ناب از همین عدم ولایتپذیریها آسیبهای زیادی دیده است.بنابراین یکی از اهداف اصلی ما تقویت روحیه ولایتپذیری در میان مخاطبان و پذیرفتن سخنان ولایت با عشق و محبت است. تجربه هم ثابت کرده هر جا تابع ولایت بودهایم عزتمند شدهایم و هر جا نپذیرفتهایم دچار ذلت شدهایم.
برای اثربخشی این برنامهها چه فکری شده است؟ما در بدو شروع آموزش به اثربخشی آموزشها توجه داریم؛ چراکه در فتنه اخیر اثربخشیهای این آموزشها را دیدیم. یکی از تأکیدات روزآمدی و پویایی آموزشها است که نقش مستقیم و مؤثری در اثربخشیهای برنامهها دارد.
در تدوین مباحث آموزشی چه مبانی و مباحثی مورد توجه و تأمین قرار گرفته است؟مهمترین مبانی آموزشها قرآن، احادیث، به ویژه نهجالبلاغه، بیانات امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی است که در متن آموزشها و مباحث و مطالب به آن پرداخته شده است. همچنین از اندیشهها و دستاوردهای فکری استاد مطهری در بحث محتوا و ارتقای مباحث دینی و سیاسی بهرههای فراوانی بردهایم. همچنین به آثار علمای شیعه همواره پرداخته شده است، از آثار آیتالله مصباح یزدی هم در مجموعه برنامهها و متون استفاده میکنیم.
یکی از مباحث و نکاتی که برخی از گروههای سیاسی و جریانات فعال سیاسی بعضاً مطرح میکنند وجود گرایش سیاسی به جریان خاص دراین آموزشهاست، برداشت و ارزیابی شما از این مطالب و مباحث چیست؟ما در مباحث آموزشهای سیاسی عدول از فرمایشات امام(ره) و حضرت آقا نداریم؛ چراکه عدول از این فرمایشات نقطه اضمحلال نیروهای مسلح است. بنابراین مدار حرکت ما در مباحث سیاسی و نقطه ثقل و اتکای این مباحث مبتنی به منویات و فرمایشات امام (ره) و رهبری و در چارچوب نظام فکری و سیاسی ایشان است.
مخاطبان آموزشها چه اقشار و گروههایی هستند و دایره و گستره این آموزشها تا کجاست؟ما سه گروه مخاطب داریم، بسیجیان، پاسداران رسمی و پاسدار وظیفهها که در این دورهها در خدمتشان هستیم.اما غالب مخاطبان ما بسیجیان هستند که شامل اعضای گردانهای عاشورا و الزهرا (س)، فرماندهان حوزه و پایگاهها، اعضای شورای پایگاهها، حوزهها و کانونهای متخصصان و تمامی اقشار بسیج را در برمیگیرد. علاوه بر این، 30 هزار مربی، 7 هزار هادی سیاسی و تعداد زیادی اهل قلم و خبرنگاران افتخاری جزو مخاطبان ما هستند.
آیا دنبال مخاطبان جدید هم هستید؟قطعاً سازمان هر چقدر گسترش یابد مخاطبان جدیدی هم وارد دایره آموزشهای ما میشوند. بنابراین ما باید همپای سازماندهی و گسترش سازمانی، آموزشهایمان را هم گسترش بدهیم.
برای روز آمد شدن این آموزشها،تأثیرگذاری آن و ارتقای کیفی چه خواهید کرد؟در این زمینه نیازمند چند کار مهم و اقدام اساسی هستیم یکی شناسایی و ساماندهی مربیان مجرب و کارآمد و توانمند است. هم اکنون بالای 30 هزار مربی شناسنامه دار در رشتههای اخلاق، قرآن، سیاسی و احکام اعتقادات با مجموعه ما همکاری دارند. نکته مهم بعدی به روز نگهداشتن اطلاعات و دانش مربیان با برپایی کارگاههای آموزشی و بهرهگیری از فناوری روز است. بیان محتوا و مضامین به بهترین شیوه و رساترین نوع یکی از اساسیترین رویکردهای ما در ارتقای کیفی مباحث است. علاوه بر این همت و تلاش خودمان را گذاشتهایم تا به سؤالها، شبهها و انتقادها پاسخ بگوییم و در قالب جزوه در اختیار بسیجیان قرار بدهیم.
برای پاسخگویی به شبهات به یک برنامهریزی منسجم نیازمندیم و لازم است جوانان بسیجی پاسخ سؤالات و شبهات خود را بیابند شما به عنوان اصلیترین مرجع در این زمینه چه کردهاید؟یکی از وظایف اصلی همانگونه که بیان شد پاسخگویی به شبهات و سؤالات است. در این زمینه ما مربیانی را به عنوان راهنما شناسایی کردهایم و با تشکیل مجمع علمی و بیان سؤالات پاسخ این سؤالات تهیه و ارائه میشود. مجموع مربیان راهنما در کل کشور به 600 نفر میرسد، اینها آموزشهای لازم را طی کردهاند تا بتوانند پاسخگوی مربیان ما در استانها و روزآمد سازی اطلاعات و دادههای آنها باشند بیشتر مباحث مطرح در این مجمع پاسخگویی به شبهات و سؤالات است. علاوه بر این نشریه «شمیم معرفت» یکی از کانالهای ارتباطی ما با بسیجیان محلی برای طرح اینگونه مباحث و غنیسازی فکری و اندیشهای این عزیزان است.
روشهای آموزشی یکی از مهمترین ابزارها برای القای مفاهیم و کارآمد سازی آموزش در دنیای امروز است، چقدر به این موضوع توجه داشتهاید؟روشهای ما به چند دسته تقسیم میشود یکی از این روشها بهرهگیری از مدل نشست و گروههای چند نفره و تعللات گروهی است. جمعهای 15 نفره در پایگاهها و مساجد با عنوان «حلقههای ابرار» با همراهی استاد راهنما ابعاد گوناگون فضیلت و معرفت و معنویت را در بسیج رشد داده است.
این طرح، با طرح صالحین شباهتهایی دارد؟این طرح، با طرح صالحین مشترکاتی دارد. این حلقهها توسط تعدادی از مربیان تربیت شده هدایت میشوند. البته باید تأکید کنم سطح مخاطبان در فراگیری آموزش بسیار مؤثر است، مخاطبان ما سطوح بالای نیروهای بسیج را شامل میشوند مثل فرماندهان و مدیران اما در طرح صالحین آحاد بسیجیان مخاطبان طرح هستند.
یکی از نکات مهم در آموزشهای عقیدتی سیاسی فناوریهای نوین است. به نظر میآید شما به این موضوع توجه لازم را نداشتهاید و از آن غفلت شده است؟متأسفانه ما در این زمینه کار عمدهای نداشتهایم. اما بنا داریم در شش ماهه اول سال سایت اینترانتی این مجموعه را راهاندازی کنیم تا همه مربیان را تحت پوشش مباحث و مطالب آموزشی و معارفی قرار بدهیم. ما هم اکنون سایت اینترنتی هم نداریم. با راهاندازی این سایت میتوانیم نیروهای تحت پوشش را از فرمانده حوزه تا پایگاه تحت پوشش قرار بدهیم.
نگاه شما در پرداختن به مسائل و مباحث سیاسی به گروهها،احزاب و جریانات چگونه است و چه جایگاهی در آموزشهای شما دارند؟دین اسلام به عنوان جامعترین ادیان آسمانی به همه ابعاد زندگی و مسائل توجه دارد و نگاهش صرفاً در یک موضوع و محور نیست. مسائل اعتقادی و ارتباط با خداوند،مسائل سیاسی و حکومتداری،رابطه مردم با حکومت وظایف حاکمان اسلامی،مسائل اخلاقی و معاشرت همه از جمله موضوعات مورد توجه اسلام بوده است. نگاه و توجه پیامبر اکرم (ص) و حضرت امیر (ع) به مبحث حکومت به نحوی بود که با تشکیل حکومت تابلوی تمام نمایی از مباحث سیاسی اسلام را به نمایش گذاشتند. ما هم در آموزشها مباحثی از جمله جریانشناسی، تحلیل مسائل سیاسی تاریخ، شناخت حق با همه ابعاد و ویژگیهای آن، باطل و شاخصههای آن، عبرت از تاریخ و ... در آموزشهای ما جا دارد. ما روایات متعددی از اهل بیت (ع) داریم که توصیه به بصیرت شده است. حضرت امیرالمؤمنین در نامهاش به مالک اشتر در نحوه حکومت کردن و برخورد با مردم و بیان شیرازه حکومتداری مباحث گرانسنگی را بیان داشتهاند که ما تلاش کردهایم از آن غافل نباشیم. بیتردید شناخت جریان سیاسی حق مسلم همه کسانی است که به این انقلاب علاقهمندند تا بتوانند به خوبی حق را از باطل تشخیص بدهند و کسانی که در مسیر حق قرار دارند مورد حمایت قرار گیرند و از کسانی که راه باطل میروند دوری گزینیم. بنابراین شناخت جریانات سیاسی از وظایف همه بسیجیان است که نگهبانی و پاسداری از این نظام را با همه وجودشان به عهده گرفتهاند.
در این زمینه شبهاتی در خصوص ورود بسیجیان به جریانات سیاسی یا حمایت از آنها مطرح میشود پاسخ شما در اینباره چیست؟نباید اشتباه شود. بسیجیان هیچگاه در جریانات سیاسی وارد نمیشوند. در مسائل و تحلیلهایشان پیرو ولایت و رهبرشان هستند و این ملاک برای امور سیاسی بسیجیان است و طبعاً حرکتشان باید در مسیر ولایت باشد. بسیجیان باید موظف باشند که گروههای سیاسی از آنها سوءاستفاده نکنند. بنابراین گروهها و افرادی که از مسیر سیاسی انقلاب و رهبری فاصله بگیرند جایی برای حضور در بسیج ندارند. بسیجیان همواره هوشیارانه مراقب اوضاع و احوال سیاسی کشور هستند و چون همیشه طبق فرمایش رهبر عزیزمان عمل میکنند که بسیجی همیشه وسط میدان است و اگر سیاسیون منحرف و خودخواه بخواهند به این نظام و رهبری آن کوچکترین بیاعتنایی انجام دهند با عکسالعمل جدی بسیجیان روبهرو خواهند شد. رویکرد اصلی ما در آموزشهای سیاسی توجه به تدابیر و فرمایشات رهبر انقلاب و عمل به آن است. بسیجیان مثل برخی تنها ادعای ولایتمداری ندارند و سخنان و فرمایشات و نوشتههای رهبر عزیز انقلاب را به مولوی و ارشادی تقسیم نمیکنند و همواره سرباز پاکباخته ولایت باقی خواهند ماند. بنابراین تأکید میکنم در این آموزشها ما به شخصیتهای سیاسی و غیر سیاسی کاری نداریم و رضایت افراد و گروهها برای ما ملاک نیست.
میزان استقبال جوانان و نوجوانان از آموزشها و مباحث مطرح در دورههای آموزشی چگونه است و چقدر علاقهمندی نشان میدهند؟قطعاً مخاطبان به اسلام و تعالیم اسلامی علاقه زیادی دارند و اگر مجریان و مربیان بتوانند به خوبی از عهده تعلیم و تربیت و آموزش معارف قرآن برآیند استقبال در حد عالی خواهد بود. ما بر این باوریم میزان استقبال از این آموزشها بسیار عالی است؛ چرا که حضور چشمگیر در آموزشها به صورت منظم، تکمیل فرمها و جمع بندی بسیار خوب بوده است. علاوه بر این حضور جدی در دورههای آموزشی حتی در خارج از استانها و شهرستانها و درخواست برای تکرار دورهها و آموزشها از متصدیان آموزش بهرغم اینکه عزیزان بسیجی حقوق بگیر سپاه و بسیج نیستند، خود نشان دهنده استقبال بسیجیان و نسل جوان از این دورههاست.
در جلسات عقیدتی سیاسی سؤالات و شبهات جوانان حول چه مباحث و محورهایی مطرح میشود و آیا جوانان از مباحث قانع میشوند؟یکی از سؤالات پرتکرار این است که اگر احکام شرعی و عقیدتی را رعایت کنیم چه آثاری در زندگی فردی و اجتماعی ما ظاهر میشود، این سؤال بیشتر ناشی از پذیرش این موضوع مهم است که پذیرفتهاند دین پاسخگوی زندگی فردی و اجتماعی انسان است یا میپرسند چه کار کنیم که براضطراب و استرس غلبه کنیم؟ یا در زندگی آرامش داشته باشیم؟ یا چرایی تقلید از مراجع عظام بسیار مطرح میشود؟ همچنین مطرح میکنند چرا در جامعه به جوانان به چشم تهدید نگریسته میشود نه فرصت یا موضوع ولایت فقیه و قانون اساسی بسیار مطرح میشود که ما بر اساس اصول و مبانی دینی به آنها پاسخ میدهیم. شاید ما نتوانیم همه واقعیتها و جوانب آن را مطرح کنیم اما در جلسات جوانان اظهار میدارند قانع شدهاند. البته ما هم واقف شدهایم سؤالات جوانان چیست. تلاش میکنیم خود جوانان به سؤالات هم نسلیهای خود، پاسخ بدهند و تنها مربیها میداندار نباشند بنابراین تلاش میکنیم این فرصت را به سایر همکلاسیها و هم دورهایها میدهیم که خود آنها به سؤالات پاسخ بدهند. این شیوه نوین و مؤثر بوده است.
برای مقابله با ترویج اندیشههای الحادی، گروههای انحرافی و مکاتب شیطانی و عرفانهای کاذب چه فعالیتهایی صورت گرفته و بسیج تا چه اندازه به این موضوعات پرداخته است؟به نظر من یکی از خصوصیات بارز جوانان روحیه کنکاش و حقیقتیابی و جستوجوگری در زندگی با هر سختی و مشقتی است. اما چون مربیان و مرشدان حقیقی جامعه نمیتوانند به خوبی از عهده سؤالات و پاسخگویی به حقیقت مطلوب جوانان بر بیایند آنها به ناچار منحرف میشوند. بنابراین اگر نتوانیم پاسخگوی سؤالات جوانان باشیم آنها از راههای دیگری دنبال میکنند. مباحث عرفانی جاذب و جالب است. این را دشمن فهمیده و با جلو انداختن گروههای شبه عرفانی و با طرح کارهای غیرمعمول و سختیهای جسمی القا میکند که میتوانند به مدارج بالا دست یابند. اما اسلام تنها راه دستیابی به عرفان حقیقی را ترک گناه و انجام واجبات میداند که در واقع پلکان حقیقی معرفت هستند. عرفانهای نوپدید ریشههای وارداتی دارند برخی از این گروهها و شبه عرفانها را نظامیهای بازنشسته امریکایی برای تسلط بر جوانان طالب حقیقت به راه انداختهاند. این عرفانها پاسخگوی حقیقتجویی جوانان نیست. فقط درصدد تخطئه روحیه و عقیده جوانان است. بنابراین تأکید رهبری انقلاب بر طرح عرفان حقیقی و ابزار و نیکان حقیقی و چهرههای برجسته شیعه به عنوان الگوهای واقعی عرفان است مثل مرحوم نخودکی اصفهانی، مرحوم میرزا جواد آقا تبریزی و ...
ولایتپذیری و ولایتمداری یکی از مباحث مهم است، آموزشهای شما چقدر به این مباحث میپردازد؟ ولایت، مدار حق و باطل است. اگر کسی پذیرفت در مدار حق قرار گرفته است. اگر کسی یک عمر زندگیاش را در مسیر خدمت به مردم بگذراند ولی در جایی و موقعیتی قرار بگیرد که در برابر ولایت قرار بگیرد، عمرش را به فنا داده بنابراین اگر ولایت را پذیرفت در مدار حق و در غیر این صورت باطل است. ولایتپذیری نتیجه ولایتمداری است. اگر کسی ادعا میکند باید نتیجه و عمل او را دید. بنابراین ملاک عمل به سخن در این مسیر است. در این مسیر کسی که ولایت را پذیرفت به تکلیف عمل میکند. وجدانش راحت است. فلاح و رستگاری برایش به ارمغان میآورد. یأس دشمن در پذیرش ولایت است. اگر کسی ولایت را پذیرفت ایمانش تقویت میشود؛ چرا که در دایره دین بنیان ولایتمداری است. ما در بحث ولایت پذیری این مباحث را در آموزشهای عقیدتی سیاسی مطرح میکنیم.
