ايزد مهرآفرين | وقتي بخش انيميشن از جشنواره فجر حذف شد، بيشتر انيماتورها اين قضيه را نگرانكننده نميدانستند، چراكه جشنوارهاي كه همچنان براي آنها اميدبخش بود و اصلاً جشنواره اصليشان را، جشنواره پويانمايي تهران ميدانستند. تنها جشنوارهاي كه انيميشن محوريت اصلي آن را شكل ميدهد و برخلاف ديگر جشنوارهها، در حاشيه قرار نميگيرد. هفته پيش اهالي انيميشن مهمان اين جشنواره بودند. جشنوارهاي كه هر دوره پر رونقتر از دورههاي پيش برگزار ميشود.جشنواره امسال ويتريني از برگزيدهها و بزرگان انيميشن را كنار هم قرار داده بود. علاقهمندان با طيف گسترده و متنوعي از انيميشنهاي ايراني و خارجي روبهرو شدند و همين مسئله ازدحام و استقبال از اين دوره از جشنواره را دو چندان كرده بود. بيشتر مخاطبان ترجيح ميدادند براي تماشاي انيميشنها وقت زيادي اختصاص بدهند تا كاري را از دست ندهند. اما آنچه در گفتوگو با برگزاركنندگان و حاضران در اين جشنواره حاصل شد نشان ميدهد كه بخشهايي مثل ناديدنيها و جشنواره جشنوارهها پرمخاطبترين بخشهاي اين جشنواره به حساب ميآيد علاوه بر اينكه بخش بينالمللي را نه تنها فرصتي براي تماشاي كارهاي خارجي و نيز برخي انيميشنهاي ايراني ميدانند كه امكاني براي آموزش و رشد انيميشن در كشور به حساب ميآيند.سيدصادق رضايي، مديرعامل كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان به عنوان متولي اصلي برگزاري اين جشنواره در خصوص اهميت انيميشن براي اين مركز ميگويد: اگر در طول يك سالي كه مدير عامل كانون بودم، دو تا فعاليت عمده در اين مركز صورت گرفته باشد، حتماً يكي از آنها بحث انيميشن است. در سال گذشته بيشترين تمركز و سياست كاريام روي هنرپويانمايي بوده است. اين را هم ميشود از كارهاي توليد شده در طول اين مدت متوجه شد. درحقيقت چون خودم چندين سال مدير استانها بودم به ضرورت بحث ساخت پويانمايي در كتابخانههاي كانون پي برده بودم. به نظرم با اين هنر يك رسانه جديد براي جذب مخاطب در كتابخانهها كشف شد. ما از طريق توليد پويانمايي مخاطبينمان را بيشتر در كتابخانهها جذب كرديم. همچنين در اين خصوص 30 كتاب فيلم را براساس خود كتابهاي منتخب منتشر شده در كانون كليد زديم و اين فيلمها خودش جريان جديدي را در جذب كودكان به مطالعه به وجود آورده است. در واقع ما از هنر پويانمايي داريم استفاده ميكنيم براي بيشتر كتاب خواندن كودكان و نوجوان. رضايي در خصوص اهداف و دستاوردهايي كه كانون در برگزاري دوسالانه انيميشن تهران دنبال ميكند و اينكه تا چه اندازه به اين اهداف رسيدهاند، ميگويد: در برگزاري اين جشنواره چندين هدف كاملا مشخص و روشن را دنبال ميكنيم كه عبارتند از: فراهمسازي بستري شايسته براي تبادل انديشهها و آموختهها با گردآوري و عرضه هدفمند آثار براي علاقهمندان انيميشن مخصوصاً كودكان و نوجوانان. كشف توانمنديها و تشويق نوآمدگان عرصه پويانمايي، به ابتكار و نوآفريني. گسترش تواناييها با طرح تكنيكها و نگرشي تازه براي دستيابي به كيفيتي افزونتر در هنر صنعت پويانمايي. ازآن طرف هم در سال آينده همه مراكز كانون را در سراسر كشور به امكانات ساخت پويانمايي تجهيز ميكنيم. در واقع ما با آموزش انيميشن به بچه ها، ايران را در آينده به يكي از قطبهاي توليد انيميشن دنيا تبديل خواهيم كرد. اينكه بگويم تا چه حد به اين اهداف در اين هفت دوره رسيدهايم كمي سخت است ولي فكر ميكنم به چيزي حدود 70 درصد از اهدافمان رسيدهايم.
آموزش اخلاق به كودكان با انيميشنانيميشن در عصر كنوني به يكي از هنرها و رسانههاي پرمخاطب و تأثيرگذار تبديل شده است. ولي با اينكه هفت دوره از اين جشنواره ميگذرد هنوز توليدات و آثار انيميشني ايران به سمت طرح اهداف و آرمانهاي انقلاب اسلامي سوق پيدا نكرده است و اين نكته در آثار انيماتورهاي ايراني زياد مشهود نيست و هنرمندان ايراني هنوز نتوانستهاند از اين هنر آنچنان كه بايد و شايد بهره ببرند. محمدرضا كريميصارمي بنيانگذار اين جشنواره و دبير هفت دوره جشنواره پويانمايي تهران درخصوص اين نقص و كمبود ميگويد: طي 17 سالي كه دبير اين جشنواره بودم، همواره توسعه هنر پويانمايي يكي از موضوعاتي بوده كه ذهنم را به خود مشغول كرده است. به همين منظور توسعه و ساخت اين آثار را همواره به عنوان يكي از اولويتهاي سياست كاريام ميديدم و تمام تلاشم در اين سالها تأمين بودجهاي در خور اين رسانه، هنر- صنعت بود، كه خوشبختانه با موافقت مديريت كانون و به لطف پروردگار و همت پويانمايان پيشكسوت و جوان در اين دوره نزديك به 30 فيلم پويانمايي در كانون توليد كرديم و سال 89 به عنوان پركارترين سال فعاليت امور سينمايي كانون طي نيم قرن گذشته ثبت شد و همزمان با برگزاري هفتمين جشنواره دوسالانه پويانمايي با مشاركت هنرمندان اين عرصه شرايط لازم را براي آموزش هنر پويانمايي به انيماتورها و هنرمندان اين عرصه فراهم كرديم.بدون شك جذابيتهاي بصري هنر پويانمايي اين امكان را ميدهد تا بتوانيم با اين رسانه محبوب مفاهيم اخلاقي، انساني و ارزشي را به كودكان و نوجوانان به خوبي انتقال دهيم، ولي اين امر مستلزم توليدات زياد و فراگير شدن اين هنر در بين علاقهمندان به انيميشن است.دبير جشنواره همچنين درخصوص تأثير برگزاري جشنواره دوسالانه پويانمايي تهران بر روند هنر صنعت انيميشن امروز ايران و همچنين درخصوص ويژگيهاي اين دوره جشنواره ميگويد: همه دستاندركاران و هنرمندان انيميشن معتقدند كه اين جشنواره تأثيرش آنقدر فوقالعاده بوده كه جريان جديدي را در حوزه توليد و كيفيت هنر پويانمايي ايران بهوجود آورده و همه تلاش ميكنند در اين جشنواره حضور داشته باشند. امروز جشنواره پويانمايي تهران تبديل به يك برند شده و كساني كه از اين جشنواره جايزه ميگيرند موقعيت خيلي خوبي در توليد پيدا ميكنند و مورد توجه قرار ميگيرند. فكر ميكنم چيزي كه در اين دوره بيش از هر چيزي مشهود و قابل توجه بود استقبالي است كه مخاطبان و هنرمندان داخلي و خارجي از اين جشنواره نسبت به دورههاي قبلي آن داشتند. همچنين كيفيت بالاي آثار حاضر در اين دوره يكي ديگر از امتيازات و ويژگيهاي قابل ذكر هفتمين دوسالانه به حساب ميآيد. نكته بعدي را هم بايد در جلسات و نشستهاي تخصصي كه در اين دوره برپا شد جستوجو كرد. همچنين دور هم جمع كردن خانواده بزرگ انيميشن ايران دستاورد ديگر اين جشنواره است. ايجاد فضاي نقد و بررسي و گفتوگو هم از بركات دور هم بودن بچههاي انيميشن است، كه خوشبختانه تا حد زيادي به آن رسيدهايم. چون در اين فضاي نقد و بررسي است كه هنر انيميشن به ارتقا و پويايي ميرسد.
ضعف فيلمنامه در آثار ايرانييكي از مشكلات و نقاط ضعفي كه در سينماي ايران بسيار مشهود است و همه به آن اذعان دارند، ضعف در فيلمنامهنويسي است. اين نقصان و كمبود در انيميشن به نوعي خود را بيشتر نشان ميدهد. در آثار اين دوره از جشنواره خصوصاً در بخش دانشجويي ميشد اين نقص را به خوبي ديد. حميدرضا شاهآبادي از اعضاي شوراي سياستگذاري جشنواره پويانمايي كه خود اهل ادبيات است درخصوص اين نقيصه كه چرا انيميشن ما در حوزه فيلمنامهنويسي با وجود منابع كهن و معاصر فراوان همچنان داراي ضعف و كمبود است، معتقد است: در كشور ما بهرغم توليدات زيادي كه در انيميشن وجود دارد، متأسفانه هنوز تعريف درستي از مديوم انيميشن ارائه نشده است. در واقع مواجهه ما با رسانه انيميشن تقريباً مشابه مواجههاي است كه با سينماي زنده انجام ميدهيم. بخش مهمي از توليداتي كه براي كودكان و نوجوانان، امروز به بازار عرضه ميشود در واقع تفاوت چنداني با سينماي زنده ما ندارد. شايد بشود گفت بنا به دلايل خاصي از جمله هزينههاي لوكيشن، بازيگران و جلوههاي ويژه تهيهكنندگان و سازندگاني كه نميخواهند در سينماي زنده هزينه كنند، به انيميشن رو ميآورند. در حالي كه انيميشن هنري است كه به خلاقيت و قدرت تخيل بسيار نيازمند است به همين دليل اگر رجوعي و اقتباسي هم صورت ميگيرد و فيالمثل سراغ ادبيات كهن ميروند معمولا يك رويكرد عبوس بدون خلاقيت و ابتر از آب در ميآيد. ضعف مطالعه و پژوهش در نوشتن فيلمنامه چه در سينماي زنده و چه در انيميشن ايران بيداد ميكند.
امكانات كم و هزينههاي شخصيبخش پرطرفدار و پر اثر اين دوره جشنواره بخش تازه تأسيس شده مسابقه دانشجويي بود، جايي كه ميشد چهرههاي جوان اين عرصه را در كنار هنرمندان شناخته شدهتر انيميشن ديد. آثار دانشجويي اين دوره از كيفيت بالايي برخوردار بود. عليرضا گلپايگاني عضو هيت انتخاب و داوري بخش دانشجويي درخصوص انيميشن دانشجويي، جايگاه و كيفيت آثار اين دوره جشنواره ميگويد: از آنجا كه مديريت گروه مقطع كارشناسي ارشد انيميشن دانشگاه هنر را بر عهده دارم هميشه جاي خالي بخشي را كه به آثار دانشجويي بپردازد در جشنواره خالي ميديدم، اما امسال خوشبختانه چنين اتفاقي به وجود آمد. گلپايگاني درخصوص انيميشن دانشجويي هم معتقد است: فيلمي كه با امكانات دانشجويي ساخته ميشود، تفاوت بسياري با فيلمهايي دارد كه با امكانات بسيار ساخته ميشود. اتفاقي كه در اين دوره افتاد، داوري و جوايز جدا در رابطه با اين بخش بود و همين مسئله موجب انگيزهاي قوي در دانشجوياني ميشود كه به صورت تخصصي در اين زمينه كار ميكنند. وي همچنين در مورد كيفيت و مقايسه آثار دانشجويي ايراني و خارجي حاضر در اين دوره اظهار كرد: ما در بخش بينالمللي شاهد آثاري در سطح دانشجويي بوديم كه كمپانيهاي بزرگ از آنها حمايت كرده بودند و همين مسئله موجب ارتقاي سطح كيفي اين آثار شده بود. از سوي ديگر اين قضيه با تصور ما از كارهاي دانشجويي كمهزينه تفاوت بسياري داشت اما با اين وجود در قياس ميان كارهاي دانشجويي خارجي و ايراني اين مسئله به خوبي آشكار بود كه كارهاي دانشجويي ايراني نيز در سطح بسيار پذيرفتني توليد شده بودند به طوري كه با كارهاي خارجي قابل رقابت بودند. البته برخي از كارهاي دانشجويي نيز توسط مراكزي مانند مركز گسترش سينماي مستند و تجربي خريداري شده و اين مراكز در توليد اين آثار سهيم بودند. اگرچه اين مسئله هم به چشم ميخورد كه بسياري از فيلمها در بخش مسابقه با هزينههاي شخصي ساخته شده بودند در حالي كه اين اتفاق در محصولات خارجي كمتر به چشم ميخورد.
راه طولاني براي رسيدن به مقصديكي از ويژگيهاي خوب و منحصربهفرد جشنواره پويانمايي حضور همه هنرمندان اين عرصه در اين جشنواره است. همه انيماتورها و سازندگان انيميشن ايران را در اين جشنواره ميشد ديد. يكي از اين افراد عبدالله عليمراد هنرمند شناخته شده و قديمي انيميشن ايران است. عليمراد كه با فيلم «كشاورز و روبات» توانست جايزه ويژه هيأت داوران جشنواره امسال را از آن خود كند، معتقد است: با ورود توليدات خارجي به ايران و در دسترس بودن آنها، توقع كودكان و نوجوانان ايراني بسيار بالا رفته و انيميشنهاي داخلي آنها را راضي نميكنند. فيلمهاي ايراني در تكنيك و به صورت كلي در كارگرداني ضعف دارند و نميتوانند توقع مخاطبان را برآورده كنند. در حالي كه براي ساخت انيميشن بايد راه درازي بپيماييم و صبور باشيم. در بسياري از جشنوارهها وقتي كسي برگزيده ميشود اعتبار بينالمللي كسب ميكند و كمتر جايزه نقدي از جشنواره ميگيرد در حالي كه برگزيده جشنواره پويانمايي تهران علاوه بر كسب اعتبار جايزه نقدي نيز دريافت ميكند هرچند كه اين جايزه مبلغ بسيار بالايي نيست، اما موجب دلگرمي براي برگزيدگان خواهد شد.به هر صورت جشنواره هفتم پويانمايي تمام شد و علاقهمندان اين هنر بايد دو سال ديگر منتظر بمانند تا جشنواره هشتم را ببيند، جشنوارهاي كه به نظر ميرسد ميتواند توليدات بسيار زياد و باكيفيتتري را ميزباني كند.
