جمهوری آذربایجان با مساحت 600/86 کیلومتر مربع یکی از سه جمهوری تشکیلدهنده قفقاز جنوبی است این کشور با جمهوری اسلامی ایران، ارمنستان، ترکیه، گرجستان و روسیه همسایه و دومین کشور شیعی بعد از جمهوری اسلامی ایران است که 96درصد مردم این کشور مسلمان 75 درصد آنان شیعه اثنی عشری هستند. جمعیت این کشور طبق اطلاعات اعلام شده از سوی کمیته دولتی آمار این کشور تا اواخر سال 2009 میلادی 9 میلیون نفر است که حدود 30 درصد از این تعداد در پایتخت آن یعنی شهر باکو ساکن هستند. مردم شیعه جمهوری آذربایجان در طول سالها، به دلیل روی کارآمدن نظامهای مختلف، شرایط فرهنگی، مذهبی و اجتماعی متفاوتی را تجربه کردهاند. اما اکنون و در حالی که گسترش گرایشات اسلامی در جمهوری آذربایجان آن چنان بالا گرفته است منابع غربی و صهیونیستی نیز ناگزیر به اعتراف این موضوع شدهاند ممنوعیت حجاب و نماز در ادارات دولتی، تخریب مساجد و مبارزه با نمادهای مذهبی با شدتی همانند ممنوعیتهای کمونیستها دنبال میشود. اگر کمونیستها و بلشویکها مساجد را به کتابخانه و انبار تبدیل کرده بودند در جمهوری آذربایجان مستقل، مأموران مساجد را تخریب کرده، با خاک یکسان کردند. پس از آنکه مسجد حضرت محمد(ص) در منطقه یاسامال شهر باکو و نیز مسجدی در منطقه «نفت داشلاری» تخریب شد، نوبت به مسجد حضرت فاطمه زهرا(س) در منطقه گونشلی شهر باکو رسید؛ اما پس از اعتراضات شدید مردم و موضعگیری مراجع عظام تقلید شیعه، دولت آذربایجان از این کار صرفنظر کرد. مأموران دولتی در پاسخ به سؤال مردم مؤمن و متدین که میپرسیدند:«دلیل تخریب مساجد ما چیست؟» پاسخهای مضحک مختلفی میدادند، از جمله اینکه: این مسجد به صورت غیرقانونی ساخته شده، موقع بنا کردن مسجد اشتباهات مهندسی رخ داده است.
در دو ماه اخیر و پس از فروکش کردن بحران مساجد تصویب و ابلاغ یک قانون هنجارشکن درباره حجاب از سوی وزارت آموزشوپرورش آذربایجان، چالش دینی و سیاسی جدیدی در کشور جمهوری آذربایجان ایجاد کرده است که همچنان ادامه دارد.
آغاز ماجراروز 22 نوامبر سال 2010 مقارن با اول آذر 1389 «میصیر مردانو Misir Mardanov» وزیر آموزش و پرورش آذربایجان با صدور بیانیهای رسمی اعلام کرد:«دانشآموزانی که در مدارس دولتی درس میخوانند باید یونیفرم بپوشند.»این دستور که اولین قدم دولت آذربایجان برای «ممنوعیت رسمی حجاب» در این کشور شیعه محسوب میشود واکنش شدید متدینان و شخصیتهای دینی و اجتماعی این کشور را برانگیخته است؛ زیرا مطابق اعلام، یونیفرم دخترها شامل «پیراهن سفید»، «جلیقه قرمز تیره»، «کاپشن آبی» و «دامن سیاه و سفید شطرنجی» و بدون روسری است؛ در همین حال و در حالی که شخص وزیر جرأت نکرد تا این قانون را فراتر از دانشآموزان ببرد، برخی منابع خبری وابسته به جریانهای مخالف هیئت حاکمه در باکو و نیز سایت خبری «لنت آذ (lentaz)» که وابسته به دولت است اعلام کردند:«این قانون، فراتر از دانشآموزان است و شامل معلمان خانم نیز میشود.»مردانو پس از این ابلاغ در گفتوگوی خبری با خبرنگاران گفت:صرفنظر از شخصیت و جایگاه خانوادگی دانشآموزان، همه باید در مدرسه یونیفرم بپوشند و در صورت لزوم، به دانشآموزان اجازه نمیدهیم بدون این لباس، سر کلاس حاضر شوند.» وزیر آموزش و پرورش آذربایجان تأکید کرد:«تصمیم ما در اینباره قاطع است. فقط یک نوع یونیفرم برای رفتن به مدرسه وجود دارد و همه دانشآموزان باید برای ورود به مدرسه، آن یونیفرم را بپوشند و دانشآموزانی که از این سرپیچی کنند حق ورود به مدرسه را نخواهند داشت.» پس از سخنان میصیره مردانو جزئیات بیشتر قوانین مربوط به حجاب را مسئولان رده پایین در پاسخ به اعتراضات عنوان کردند و دامنه بخشنامه فوق را به معلمان خانم نیز کشاندند.
اعتراضات مردمی در داخل آذربایجاندر پی اعلام این ابلاغ آموزش و پرورش، مردم و سازمانهای مختلف اعتراض شدید خود را نسبت به این تصمیم وزارت آموزش و پرورش ابراز نارضایتی کردند. ابتدا رؤسای احزاب و اوقاف آذربایجان با صدور بیانیههای جداگانه و پی در پی، از به وجود آمدن چالشی قریبالوقوع در آذربایجان خبر دادند. از جمله «سازمان وحدت ملی و معنوی آذربایجان MMDIB» که یکی از مهمترین تشکلهای اسلامی آذربایجان است در بیانیهاش نوشت:«این وزیر با اعلام ممنوعیت حجاب در مدارس آذربایجان به جنگ اسلام رفته است ولی باید بداند که هیچ قانونی بر قوانین الهی نمیتواند مقدم شود.»
23 نوامبر 2010(2 آذر 1389)«مرکز مدافع آزادی وجدان و اعتقادات دینی آذربایجان (devamm)» در همایشی که در مرکز رسانه آذربایجان برگزار کرد این مسئله را مورد بررسی قرار داد. سخنرانان در این کنفرانس گفتند:«مأموران دولتی سعی میکنند ممنوعیت حجاب را وارد قانون تحصیل جمهوری آذربایجان کنند، ولی هنوز چنین قانونی به این ماده وارد نشده است. قانون جدید یونیفرم نیز نمیتواند ممنوعیتی در مراکز تحصیلی برای حجاب ایجاد کند.»
25 نوامبر 2010 (4 آذر 1389)به ابتکار یکی از بانوان محجبه و با حمایت «حاج القار ابراهیم اغلو» همایشی با شرکت نزدیک به هزار نفر از بانوان، دانشآموزان و دانشجویان محجبه تشکیل شد و راهکارهای گوناگون برای حل این مسئله مورد مذاکره قرار گرفت. بعد از این مراسم، جمعیت شرکتکننده برای اعتراض با اتوبوس به مسجد «تازه پیر» رفتند و اعتراض خود را به رئیس اداره مسلمانان قفقاز، «حاج اللهشکور پاشازاده» اعلام کردند.
1 دسامبر 2010 (10 آذر 1389)پاشازاده ، رئیس ادره مسلمانان قفقاز، در مصاحبه با خبرگزاری توران با اعلام موضع رسمی خویش با ممنوعیت حجاب مخالفت کرده و خواستار لغو ممنوعیت و حمایت دولت از حجاب شد. وی برای حل مسئله پیشنهاد کرد که حجاب در یونیفرم پیشنهادی دختران دیده شود.
3 دسامبر 2010 (12 آذر 1389)«ناهید محمداف» از مسئولان کمیته دینی آذربایجان، موضع رسمی آن را اعلام کرد:«حجاب، حق فردی و قانونی هر کسی است و نمیتوان برای آن قانون ممنوعیت صادر کرد. حجاب را با قانون نمیشود تنظیم کرد».
6 دسامبر 2010 (15 آذر 1389)بیش از 2 هزار نفر از دینداران و بانوان محجبه شهر جلیل آباد در اقدامی خودجوش اقدام به امضای طوماری بزرگ کردند که از «الهام علی اف» رئیسجمهور خواستار رفع قانون ممنوعیت حجاب در مدارس و مؤسسات آموزشی شده بودند.
10 دسامبر 2010 (19 آذر 1389)تجمع اعتراضآمیز دینداران و زنان محجبه مقابل ساختمان وزارت علوم و آموزش و پرورش با دخالت پلیس و نیروهای امنیتی به درگیری میان آنها منجر شد. در این درگیری نزدیک به 35 نفر از دینداران دستگیر شدند. برای 11 نفر از دستگیر شدگان پرونده تشکیل شده و قرار است در دادگاه محاکمه شوند.
11دسامبر2010(20آذر 1389)وزیر در مصاحبه با مطبوعات با اشاره مستقیم به مسئله حجاب و ماده 14-10 قانون اساسی گفت:«قانون مسئله ممنوعیت حجاب مشکل من نیست بلکه این قانون در مجلس به تصویب رسیده است. وظیفه هر کس عمل به قانون کشور است».طی روزهای اخیر تجمعات مشابه در شهرهای باکو، ماسالی، جلیل آباد، گنجه و روستای مذهبی نارداران برگزار شده است که شرکتکنندگان در تجمعات به نشانه اعتراض به ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی جمهوری آذربایجان، تصاویر میصیر مردانو، وزیر آموزش و پرورش این کشور را که بخشنامه ممنوعیت حجاب را ابلاغ کرده است، به آتش کشیدهاند.
16 دسامبر2010(25 آذر 1389)همچنین در تجمع بزرگ عزاداران حسینی در روز عاشورا در محوطه اطراف امامزاده بیبی رحیمه (از نوادگان امام رضا علیه السلام) در روستای مذهبی «نارداران»، نوحهها و شعارهایی در حمایت از حقوق بانوان و دختران محجبه توسط مردم سرداده شد.
19 دسامبر 2010(28 آذر1389)- لنکرانتلاش شماری از شهروندان شهر «لنکران» در روز یکشنبه برای برگزاری تجمع اعتراضآمیز علیه ممنوعیت حجاب با ممانعت نیروهای پلیس این شهر مواجه شد. نیروهای پلیس لنکران با حمله به سوی تجمعکنندگان مدافع حجاب، آنان را پراکنده ساختند. این در حالی است که روز 18 دسامبر هم نیروهای دولتی برای ترساندن مردم با ماشین نفربر زرهی، ماشین آبپاش و نیز یک دستگاه کامیون سربازان تعلیمدیده و مسلح به باتوم، سپر و کاسکتهای ایمنی، در شهر لنکران رژه رفته بودند.
19دسامبر2010(28آذر 1389)- باکنوجمع کثیری از مسلمانان باکو که این هفته به منظور شرکت در مراسم عزاداری سیدالشهدا(ع) در روستایی در نزدیکی باکو گردهم جمع شده بودند به ممنوعیت پوشش حجاب در مدارس اعتراض کردند. شرکتکنندگان در مراسم عزاداری امام حسین(ع) شعارهایی علیه ممنوعیت حجاب برای دانشآموزان مقطع متوسطه سردادند.ساکنان روستای نارداران در نزدیکی باکو همچنین مقاماتی را که موجب محرومیت آنها از برق شده، مساجد را تخریب کرده و خواستار کم شدن صدای اذان میشوند را محکوم کردند. مسلمانان این روستا همچنین حمایت خود را از حزب الله لبنان اعلام کرده و خرابکاریهای امریکا در خاورمیانه، پاکستان و افغانستان را مورد انتقاد قرار دادند.
اعتراضات مردمی در خارج آذربایجانشهر «کیف» پایتخت اوکراین و شهر «تفلیس» پایتخت گرجستان نیز طی روزهای اخیر شاهد اعتراضات جمعیتهای مهاجر آذری در حمایت از حقوق بانوان محجبه جمهوری آذربایجان و اعتراض به ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی این کشور بود. برخی شرکتکنندگان و سخنرانان تجمعات اعتراضآمیز علیه ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی جمهوری آذربایجان خواهان اعلام حکم شرعی در این خصوص توسط مراجع و مجتهدان حوزههای علمیه قم و نجف اشرف شدهاند.
اگر دولت ممنوعیت حجاب را لغو نکند...«حاج محسن صمداف» رهبر حزب اسلامی جمهوری آذربایجان تأکید کرد: شواهد و تجمعات برگزار شده در مناطق مختلف جمهوری آذربایجان در اعتراض به ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی نشان میدهد که اکثریت مردم از اعمال محدودیت برای حجاب دختران دانشآموز و دانشجویان دختر و نیز اساتید و معلمهای زن ناراضی هستند. صمداف افزود: اگر دولت تصمیم خود را تصحیح نکند و با بیاعتنایی به اعتراضات مردمی، حیثیت ملی را لکه دار کند، موج اعتراضات مردمی گسترش خواهد یافت و کل کشور را فرا خواهد گرفت. رهبر حزب اسلامی جمهوری آذربایجان تأکید کرد: حل مسئله ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی این کشور صرفاً یک بخشنامه که لغو آن در اختیار وزیر آموزش باشد، نیست و باید در سطح عالی دولتی این مسئله حل شود.
زندان و جریمه برای حامیان بانوان محجبه در باکو 18 نفر از شرکتکنندگان در تظاهرات حمایت از بانوان محجبه جمهوری آذربایجان که در روز دهم دسامبر توسط نیروهای پلیس باکو دستگیر شده بودند، به پرداخت جریمه نقدی یا حبس محکوم شدند. این افراد در تظاهرات کم سابقهای که در اعتراض به ممنوعیت پوشش اسلامی در مراکز آموزشی جمهوری آذربایجان در باکو برگزار شد، توسط نیروهای پلیس دستگیر شده بودند. مدافعان حقوق بانوان محجبه جمهوری آذربایجان نیروی پلیس باکو را به ضرب و شتم و رفتار خشونتآمیز با دینداران مدافع حجاب اسلامی و دادگاههای جمهوری آذربایجان را نیز به بیاعتنایی به حقوق انسانی این قشر متهم کردهاند.
زندان برای حامی بانوان محجبهدر جلیلآباد همچنین یک نفر از اهالی شهر «جلیلآباد» در جنوب جمهوری آذربایجان که روز جمعه همزمان با عاشورای حسینی به علت شرکت در یک تجمع اعتراضی علیه ممنوعیت حجاب در مراکز آموزشی جمهوری آذربایجان دستگیر شده بود، توسط دادگاه جلیلآباد به 12 روز حبس محکوم شد. امید است دولت آذربایجان با اهمیت دادن به افکار عمومی و مردم متدین آذربایجان، همانطور که در غائله مسجد حضرت زهرا(س) عمل کرد، مانع از ادامه این اعتراضات شود.
یک سابقه تاریخی دیگر در مخالفت با حجاب در آذربایجان امام جماعت مسجد شهر یولاخ جمهوری آذربایجان که هجوم پلیس به زنان محجبه و دستگیری تعدادی از آنها را محکوم و از استاندار و مسئولان این شهر انتقاد کرده بود زندانی شد! در پی هجوم مأموران پلیس شهر «یولاخ» در جمهوری آذربایجان به زنان محجبهای که به مناسبت سالروز میلاد دختر گرامی حضرت رسول(ص) به همشهریان خود گل هدیه میدادند، «رامن قلیاف» امام جماعت این شهر در سخنانی با محکوم کردن هجوم پلیس به زنان محجبه و دستگیری تعدادی از آنها، از استاندار و مسئولان این شهر انتقاد کرد. در پی این اظهارات، استاندار یولاخ از امام جماعت این شهر را متهم به «توهین به مقامات جمهوری آذربایجان» نمود و از ایشان شکایت کرد.در پی این شکایت امام جماعت مسجد شهر یولاخ به دادگاه کشانده شد؛ اما وی با حضور در دادگاه، خود را بیگناه دانست و اعلام کرد که در سخنان خود در مسجد، از زنان محجبه و شیعیان شهر یولاخ دفاع کرده و سخنی علیه حکومت آذربایجان بر زبان نرانده است. وی همچنین اظهار داشت که در سخنرانی خود تنها فعالیتهای «المار ولیاف» استاندار یولاخ علیه زنان محجبه را به گوش مسلمانان کشور رسانده و از آنان درخواست کمک کرده است. با این حال، دادگاه این شهر، امام جماعت و سه نفر از هیئت امنای مسجد جامع یولاخ را به جرم تحریک مردم علیه حکومت آذربایجان به زندان محکوم کرد!شایان ذکر است که طبق یک سنت رسمی در کشورهای غربی، هشتم مارس هر سال مصادف با روز جهانی زن، به زنان گل و هدایای کوچک دیگر داده میشود. با این حال، شیعیان آذربایجان، سوم ژوئن هر سال را مصادف با سالروز میلاد حضرت زهرا(س) و روز زن دانسته و در این روز به زنان این کشور گل هدیه میدهند.
