نورالله حيدري*
عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي
امروز نقشه جامع علمي كشور پس از سالها با حضور رئيس جمهور رونمايي ميشود. ضمن تقدير از شوراي عالي انقلاب فرهنگي براي تهيه نقشه علمي كشور در راستاي فرمايشات مقام معظم رهبري، قابل ذكر است اين نقشه بنابر نامي كه رهبر معظم براي آن برگزيدهاند، طرحي براي حصول مقاصد مترقي است. همان گونه كه براي اجراي هر اقدامي نياز به نقشهاي است كه جوانب مختلف در آن اتخاذ شده باشد، ساحت علمي كشور نيز براي حصول اهداف مترقي خود نياز به نقشهاي جامع و كامل دارد. يكي از دلايلي كه مقام معظم رهبري در مرداد ماه سال 85 اين موضوع را مطرح كردند، توجه به آسيبهاي ساختاري و محتوايي تعليم و تربيت در كشور، عقبماندگي آموزش و پرورش و وابستگي بنيانهاي آموزشي به نظام سلطه بوده است. در بيان مولفههاي عقب ماندگي آموزشي در كشور ميتوان به جزيرهاي عمل كردن نهادها و نبود يكپارچگي و افق مشترك در ابعاد علمي و فرهنگي كشور اشاره كرد. وقتي مسير و هدف مشترك در اركان علمي و آموزشي كشور وجود نداشته باشد، حصول هدف بسيار مشكل ميشود. از اين رو، نقشه جامع علمي سعي در درمان محتوا و ساختار علمي كشور و جلوگيري از جزيرهاي عمل كردن نهادهاي مسئول دارد.
اين در حالي است كه نقشه جامع علمي كشور داراي دو بعد نظري و ايدهآلگونه از يك سو و نگاه واقعبينانه از سوي ديگر است. حال مسئله قابل بررسي اين است كه اين نقشه به چه اندازه توانسته در قامت يك نقشه كامل، جامع و فراگير، به روز عمل كرده و جهتگيري صحيحي را براي آموزشهاي علمي كشور پديد آورد؟
يكي از اهداف نقشه جامع علمي كشور اين است كه براي هر فردي يك مسير مشخص آموزشي بر اساس آموزههاي اسلامي، از كودكي تا مقطع دكتراي تخصصي در نظر گرفته شده كه بسيار فراگيرتر از مدرسه و دانشگاه است و تمام ابعاد آموزشي را در بر ميگيرد. جهتگيري بر پايه اصالت و دانش بومي يكي ديگر از اهداف پيش روي اين نقشه به شمار ميرود. البته در اين راستا نبايد مرزهاي كشور به روي دانش و انديشههاي خارجي مسدود شود. از سوي ديگر، راهكار رودررويي در مقابل علوم وارداتي هم بايد به گونهاي باشد كه پس از حذف انديشههاي ناصحيح، عقايد زلال و ناب آن با بوميسازي فرهنگي در جامعه عملياتي شود.
لازم به توجه است كه در راستاي اين طرح، نظام آموزشي بايد به يك چرخه هدفمند تبديل شود. تا به امروز، دانشآموزان تنها در مقطع متوسطه قادر به انتخاب رشته بودند، اما با اجرايي شدن اين طرح جديد، آموزشهاي كودكان از ابتدا تخصصي شده و هر فردي در جهت شكوفايي استعدادها و توانايي خاص خود، آموزش ميبيند. در حال حاضر، مقطع دانشگاه، زمان تعيين شغل و تخصص براي افراد است كه اگر نقشه جامع به درستي اجرا شود، اين موضوع به مقطع ابتدايي انتقال داده ميشود. در اين صورت تمام آموزشهاي تخصصي خاص از ابتدا و در راستاي استعدادهاي افراد صورت گرفته و آموزشهاي عمومي لازم براي زندگي در كنار آنها ارائه ميشود. از اين طريق هر فرد از كودكي در راستاي ستاره شدن در براساس تواناييهايش تربيت ميشود.
از ديگر اهداف نقشه جامع علمي كشور ميتوان به همسويي همه نهادها در مسير ارتقاي علمي كشور اشاره كرد. از اين طريق، برآيند فعاليت دستگاههاي مربوطه در جهت اعتلاي كشور در ابعاد مختلف علمي صورت ميگيرد.
با اجراي اين راهبرد مشترك و مشخص همچنين كيفيت نظارت از سوي مجلس و ساير نهادهاي مسئول بر دستگاههاي اجرايي بيشتر شده و از سليقهمحوري جلوگيري ميشود.
از سوي ديگر اين نقشه ميتواند باعث رشد فزاينده، چندوجهي و جهشي دانش بومي در مقابل انديشههاي وارداتي از طريق متون ترجمهاي شود. ارتقاي كشور در علوم انساني، حمايت از دستاوردهاي علمي و پژوهشي بومي و مرجعيت علمي كشور در بسياري از رشتهها مانند علوم پايه، نانوتكنولوژي، دانش هستهاي، پزشكي و حتي دستاوردهاي علوم هوا و فضا، از ديگر رهاوردهاي اجراي صحيح اين نقشه است.
نكتهاي كه در پايان قابل بيان است، جاي خالي توليت مشخص براي نظارت بر اجراي اين طرح در مقاطع زماني مقرر است. براي اجرايي صحيح نقشه جامع علمي كشور و نتيجه بخش بودن آن بايد نهادي متولي رصد عملكرد دستگاهها در مقاطع زماني مشخص باشد؛ در غير اين صورت امكان اينكه اين طرح به كتابخانهها سپرده شده و وضعيت به حالت قبل بازگردد، بسيار است.
