ترجمه: وحید حاج سعیدی | بازی در فضای آزاد، در مهدهای کودک، پارکها و مدارس، همواره برای بچهها سرگرم کننده و مفرح است. استنشاق اکسیژن و رهایی از چهار دیواری خانه یا کلاس باعث ایجاد یک سرزندگی و نشاط زاید الوصف در کودکان میشود که اگر ساعتها در این فضاها بازی کنند، باز هم تمایل به ادامه بازی دارند و به عبارتی هیچگاه خسته نمیشوند.
از دیگر علل تمایل بچهها به بازی در فضاهای باز وجود یکسری وسایل و آلات بازی است که عمدتاً امکان تهیه آنها حتی برای خانوادههای متمول هم وجود ندارد. از دیگر مزایای این وسایل حرکت و پویایی در هوای آزاد است که باعث ایجاد طراوت و شادابی در بچهها میشوند.
اما استفاده از این وسایل گاهی اوقات خطراتی را نیز به همراه دارند. وسایل دارای ایراد، سطوح نامناسب برخی از آلات بازی و بی احتیاطی بچهها باعث میشود تا هر از گاهی بچهها در پارکها و مهدهای کودک دچار حادثه شوند و آسیب ببینند.
همه ساله در دنیا، بیش از 200 هزار کودک در اثر استفاده نامناسب از وسایل بازی، راهی بیمارستانها میشوند. بسیاری از این جراحتها با نظارت صحیح و استفاده از وسایل استاندارد و مناسب، قابل پیشگیری هستند. با کنترل وسایل بازی قبل از استفاده از آنها توسط والدین(در پارکها) و مربیان (در مهدهای کودک و آمادگیها) و آموزش چند نکته ساده، قطع به یقین این مکانها، مکانهایی شاد و مفرح برای بچهها خواهند بود. به علاوه آموزش نحوه استفاده صحیح از وسایل بازی به بچهها بسیار مهم است و مانع بروز حوادث ناگوار میشود. والدین و مربیان کودک برای جلوگیری از بروز حوادث، باید بچهها را از خطرات احتمالی آگاه سازند. اگر به بچهها اطمینان داده شود که نظارت وجود دارد، بچهها از انجام کارهای خطرناک طفره میروند. در ضمن این اطمینان باید حاصل شود که بچهها از وسایلی استفاده میکنند که با سن و فیزیک بدنی آنها متناسب باشد. علاوه بر این نظارت مربیان باعث میشود که بچهها از بروز رفتارهای خطرناک و نامناسب در هنگام بازی خودداری کنند. در ضمن مربیان باید با اصول ایمنی و کمکهای اولیه نیز آشنایی داشته باشند تا اگر خدای ناکرده حادثه ای رخ داد، مربیان بتوانند سریعتر اقدامات حمایتی و کمکهای اولیه را اجرا کنند. بچههای کوچک (حتی بچههای 5 یا 6 ساله) در اکثر مواقع نمیتوانند فاصلهها را درست اندازهگیری کنند و تخمین بزنند و قادر نیستند موقعیتهای خطرناک را پیشبینی کنند. وسایل بازی مهد کودک باید طوری طراحی شوند که مربیان قادر باشند به راحتی بچهها را کنترل و نظارت کنند. اصول ایمنی: مهمترین فاکتورهای ارزیابی ایمنی در مهدکودکها، سطح فضای بازی، طراحی وسایل، مراقبت و نگهداری از وسایل هستند.
سطح زمین بازی سطح زمین بازی یکی از مهمترین عوامل کاهش دهنده میزان جراحت هنگام افتادن از وسایل بازی است. سطح زیر وسایل بازی باید به اندازه کافی نرم و حجیم باشد تا هنگام سقوط بچهها مانع آسیب دیدگی شود. سیمان، آسفالت، بتن و سنگفرش به هیچ عنوان برای سطح زیر وسایل بازی مناسب نیستند و غیرایمن و غیرقابل قبول هستند، چمن، خاک و خاک فشرده نیز نامناسب هستند، چرا که آب و هوا و نوع پوشش بچهها باعث کم شدن قابلیت این مواد در محافظت از بچهها میشوند. سطح بازی باید عاری از آب و نخالههای مختلف نظیر صخره، شاخه، ریشه درخت و... باشد تا باعث زمین خوردن بچهها نشود. همچنین این سطح باید فاقد موادی نظیر چوب شکسته و آهن زنگ زده یا تکههای سیمان و سنگ شکسته باشد. سطح محوطه بازی باید از مواد نرمی مانند خاک اره، شن، ماسه نرم، کانوچوی نرم شده پر شده باشد. سنگفرش ساخته شده از مواد کائوچوئی که از نظر ایمنی تست شده باشد نیز مناسب است. سطح زیر وسایلی که کمتر از 5/2 متر ارتفاع دارند، باید حداقل 30 سانتی متر از مواد نرم ذکر شده پر شده باشد. در ضمن مواد نباید به صورت بستهبندی مورد استفاده قرار گیرند چون خاصیت نرم بودن و انعطاف پذیری آنها کم میشود. اگر ارتفاع بچهها و سطح (مثلاً پریدن از سکو) بالاتر از 7/3باشد، این سطح مناسب و ایمن نیست و باید از هرگونه پریدن خودداری شود.در مجموع استفاده از تجهیزات با ارتفاع بلند در مهدهای کودک جایز نیست.فضای پشت وسایل بازی نیز تا دو متر باید از مواد نرم پر شده باشد. با توجه به بلندی سرسره و تاب استفاده از مواد نرم در اطراف این وسایل بیش از سایر وسایل، ضروری مینماید. به خاطر داشته باشید استفاده از مواد نرم از بروز حوادث نمیکاهند، بلکه باعث رساندن جراحت به حداقل میشوند و رعایت ایمنی در هر حال ضروری و طبیعی است. همچنین هر قدر که ارتفاع تجهیزات بیشتر باشد خطر جراحت و سقوط از آن بیشتر است و مراقبت بیشتر از کودکان در این مکانها ضروری است.
طراحی و فضا تجهیزات مهد کودک باید برای دو گروه سنی متفاوت طراحی شوند. گروه سنی 2 الی 5 سال (پیش دبستانی) و 5 الی 12 سال (کودکان مدرسه ای). در مهد کودکهای استاندارد و ایمن فضای محیط بازی این در گروه سنی کاملاً متمایز از یکدیگر است. به منظور جلوگیری از ازدحام، بچههای کوچک نباید از تجهیزات بچههای بزرگتر استفاده کنند؛ چرا که ممکن است منجر به آسیب دیدگی آنها شود. به علاوه بچههای بزرگتر نیز نباید از وسایل بچههای کوچکتر استفاده کنند؛ چرا که وسایل کوچک و فضای اختصاص یافته به آنها ممکن است برای بزرگترها دردسر ایجاد کند. چند نکته که باید به آنها توجه کرد. برای وسایلی که در ارتفاع قرار دارند، نردههای ایمنی و حفاظ نصب شود. وسایل با ارتفاع بالاتر از 67 سانتی متر باید حداقل 70/2 متر از یکدیگر فاصله داشته باشند. تاب، الاکلنگ و دیگر تجهیزات دارای حرکت، باید در فضایی جدا از محل بازی سایر بچهها قرار داده شوند. تاب باید حداقل دو حفاظ داشته باشد. هر تاب باید حفاظ مخصوص به خود را داشته باشد. هر تاب باید حداقل 60 سانتی متر از دیگری فاصله داشته باشد و حداقل 67 سانتی متر از فضای سایر وسایل و نرده ایمنی فاصله داشته باشد. این وسایل نباید دارای قسمتی باشند که سر، دست، پا، عضو دیگر آنها داخل وسیله گیر کند. تمامی منافذ و جاهای باز (مثلاپلههای نردبان سرسره) نباید کمتر از 9سانتیمتر یا بیشتر از 32 سانتی متر باشند. وسایلی با قسمتهای متحرک نظیر تاب، الاکلنگ نباید دارای قسمتی باشند که دست یا سایر قسمتهای بدن بچهها در آن گیر کند. سطح این وسایل نباید دارای خوردگی یا زنگ زدگی باشد و باعث به وجود آمدن جراحت در اندام بچهها شوند.
نگهداری و مراقبت فرقی نمیکند که بچه در خانه بازی کند یا در یک مهدکودک یا پارک، تمیز بودن و ایمن بودن وسایل جزو نکات ضروری میباشند. هیچ وسیله ای نباید شکسته یا خراب باشد. وسایل فلزی نباید زنگار داشته باشند، وسایل چوبی نباید ترک داشته باشند، یا تراشه ریز داشته باشند. حصار اطراف محوطه وسایل بازی باید کامل و به اندازه باشد تا مبادا بچهها به طور ناگهانی از آن خارج یا وارد آن شوند. (با حالت دو) مواد پوشاننده سطح محیط بازی علی الخصوص اطراف تاب، سرسره، چرخ وفلک، باید به طور مرتب کنترل شوند تا حالت نرمی خود را حفظ کنند. تجهیزات مهد کودک باید از مواد بادوام ساخته شده باشند که از هم جدا نشوند و در اثر تغییرات آب و هوا خراب نشوند. بخشهایی نظیر قسمتهای سفت، قسمتهای قلاب مانند، پیچها یا لبههای تیز و انتهایی را باید به طور مرتب بازدید کرد. اگر در مهد کودک جعبه ماسه بادی وجود دارد، باید دائماً جعبه را از نظر وجود اشیای خارجی نظیر وسایل تیز، شیشه شکسته، سنگ ریزه و کنترل کرد. هنگام شب روی جعبه شن با یک لایه محافظ پوشیده شود تا مانع نفوذ حیوانات و حشرات به داخل آن شود. فضای داخل و خارج مهد را باید همیشه تمیز نگه داشت. تجهیزات را از نظر سالم بودن چک کرد و مشکلات را بلافاصله به مسئول فنی مهد گزارش کرد. اگر بخشی از تجهیزات خراب یا ناقص هستند یا بد کار میکنند، باید بچهها را از استفاده از آن منع کرد و بلافاصله به مسئول خدمات یا تأسیسات مهد اطلاع داد.
آموزش به بچهها هنگام استفاده از وسایل بازی تجهیزات ایمن و نظارت بزرگترها در مکانهایی نظیر مهد کودک و پارکها خیلی مهم است. اما این یک طرف قضیه است و خود بچهها نیز باید آگاه باشند که چگونه از خود مراقبت کنند و در قبال خود و دیگران احساس مسئولیت کنند. در اینجا چند نکته است که باید به بچهها آموزش داد. 1- هنگام بازی با تاب، سرسره، الاکلنگ، همدیگر را هل ندهند و بازیهای خشن نکنند. 2- از وسایل درست استفاده کنند. از قسمت پلههای سرسره بالا بروند و روی تاب نایستند. 3- هنگام بازی وسیلههای خود را نظیر اسباب بازی، کیف، سطل را اطراف تاب، سرسره و سایر وسایل نگذارند؛ چرا که ممکن است پای سایر بچهها به آنها گیر کند و زمین بخورند. 4- اگر هوا نامساعد است یا قبلاً باران آمده است از وسایل خیس و لغزنده استفاده نکنند؛ چرا که لغزنده بودن سطح وسایل باعث افتادن و صدمه دیدن آنها میشود. 5- در طول تابستان، برخی از وسایل بازی علی الخصوص وسایل بازی نظیر سرسره و الا کلنگ به شدت داغ و خطرناک میشوند. حالاخودتان قضاوت کنید وسیلهای که آنقدر داغ شده که حتی قابل لمس نیست میتواند مناسب برای تفریح سالم باشد؟ 6- سعی کنید بچهها هنگام بازی لباسهای بنددار نپوشند و گردنبند نیز به همراه نداشته باشند؛ چرا که احتمال گیر کردن به وسیله بازی یا کشیده شده تصادفی توسط سایر بچهها وجود دارد. ایمنی هنگام بازی الاکلنگ، سرسره و وسایلی که نیاز به بالارفتن دارند خیلی مهم است؛ چرا که این وسایل با یکدیگر فرق دارند و استفاده از هر کدام از آنها احتیاط و مهارت خاص خود را لازم دارد. در واقع برخی از آنها طوری طراحی شده اند که کودکان هر قدر محتاط باشند باز هم خطر در پیش آنهاست. اما چه کنیم که ضریب خطر و جراحت در هنگام استفاده از این وسایل کاهش یابد.
ایمنی هنگام تاب خوردن بیشترین جراحت در مهدکودکها، هنگام استفاده از تاب صورت میگیرد، اما رعایت چند نکته ساده احتمال خطر را هنگام استفاده از این وسیله کاهش میدهد. 1- تاب باید از او وسایلی نظیر کانوچو و پلاستیک ساخته شود نه فلز و چوب. 2- بچهها همواره باید روی تاب بنشینند و ایستادن روی پا یا زانو هنگام تاب بازی خطرناک است آنها باید با دو دست درست تاب را محکم نگه دارند و تا ایستادن کامل تاب پیاده نشوند. 3- سایر بچهها نیز باید از تاب فاصله بگیرند از راه رفتن و دویدن اطراف تاب خودداری کنند. 4- استفاده همزمان از تاب توسط دو نفر غیر مجاز است. مگر این که تاب برای دو یا چند نفر طراحی شده باشد.
ایمنی هنگام استفاده از الاکلنگ از آنجا که این وسیله حداقل نیاز به در برای دو نفر دارد و هر دفعه بخشی از آن با شدت به زمین برخورد میکند، استفاده از آن در مهدهای کودک توصیه نمیشود مگر اینکه دارای فنر محافظ و ضربهگیر باشند. برای استفاده از این وسیله موارد زیر توصیه میشود: 1- الاکلنگ دو صندلی دارد و هر صندلی برای یک بچه. اگر کودکی چاق است نباید در طرف دیگر دو نفر را نشاند بلکه باید کودکی هم وزن او را پیدا کنیم. 2- هنگام بازی بچهها باید روبهروی هم بنشیند و نباید به هم پشت کنند. 3- بچهها باید وسیله محافظ را محکم نگه دارند و از لمس کردن زمین خودداری کنند. 4- سایر بچهها نیز نباید پشت یا کنار الاکلنگ هم بازی کنند.
ایمنی در هنگام سرسره سواری سرسره میتواند یک وسیله ایمن باشد اگر درست استفاده شود. 1- بچهها باید هنگام بالارفتن از نردبان سرسره میلههای دو طرف را محکم نگه دارند و هر بار پا روی یک پله بگذارند. 2- نباید از خود سطح سرسره برای بالارفتن استفاده کنند. 3- پایین آمدن با سر یا شکم کاری بس خطرناک و غیرمنطقی است. 4- هر بار باید یک نفر روی سطح سرسره باشد و استفاده گروهی از سطح سرسره خطرناک است. 5- خود بچهها باید سطح سرسره و قسمت سر خوردن را کنترل کنند تا کثیف، خیس یا نامناسب نباشد. 6- بعد از اینکه در هر مرحله سر خوردن تمام شد و عمل فرود انجام شد، بچهها باید بلافاصله از جایشان بلند شوند تا نفر بعدی به آنها اصابت نکند. وسایلی که استفاده از آنها در مهدکودک جایز نیست: 1- تابهای زنجیری 2- تاب با ارتفاع بالا 3- حلقههای آموزش ژیمناستیک 4- وسایلی که امکان سقوط دارد مانند جانگل جیم و چرخ وفلک بلند
نکته آخر بازی بخشی از پیشرفت فیزیکی، اجتماعی، ذهنی و عاطفی کودک را تشکیل میدهد اگر ایمنی در مهدکودکها و پارکها لحاظ شوند شما مطمئن شوید که بازی نقش مؤثری در شکلگیری شخصیت بچهها خواهد داشت. بنابراین با رعایت نکاتی ساده، میتوان مهدهای کودک را به مکانی امن و آرمانی برای رشد فیزیکی، اجتماعی، ذهنی و عاطفی کودکان تبدیل کرد.
