گزارش «جوان» از رؤیای هوای پاک در شهر خاکستری

قانون جامع کاهش آلودگی هوا مجری ندارد!

ایران در حالی فردا به استقبال روز هوای پاک می‌رود که تهران در ماه گذشته حتی یک روز هوای پاک نداشته است و براساس آماری که به تازگی از سوی دولت عنوان شده است، امسال حداقل چهار هزار نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست داده‌اند، البته هر چند آمار چهار هزار نفر کشته برای آلودگی هوا در 9 ماه بسیار زیاد است، ولی در سال 88، تعداد این فوت‌شده‌ها 16هزار و 250 نفر بوده است. هر ساله با به نیمه رسیدن فصل پاییز موضوع آلودگی هوای تهران وارد فاز جدیدی شده و اغلب سازمان هواشناسی و سایر ارگان‌های دولتی مرتبط حضور سالمندان و کودکان را در فضای آزاد ممنوع می‌کنند، ولی امسال اوضاع به مراتب وخیم‌تر از سال‌های گذشته و نزدیک به یک هفته از روزهای کاری در تهران تعطیل اعلام شد. اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود و براساس اطلاعاتی که به تازگی منتشر شده است، نمونه‌برداری از آب رودخانه دربند نشان می‌دهد که حتی برف‌هایی هم که بر روی دامنه کوه البرز می‌نشینند، حاوی آلاینده‌های مونواکسیدکربن هستند، به این ترتیب آب‌هایی که از رودخانه دربند جاری می‌شوند هم آلوده هستند. سال گذشته گروهی از کارشناسان محیط زیست برای بررسی عوارض ناشی از آلودگی هوای تهران تحقیقاتی را روی دامنه کوه‌های البرز انجام دادند، نتیجه تحقیقات این فرضیه را که آب‌های تهران از همان سرمنشأ آلوده هستند و آلاینده‌هایی همچون مونواکسید کربن و فلزات سنگین در آنها به وضوح مشاهده می‌شود را تأیید کرد. نمونه برف ایستگاه‌هایی که هیچ تأسیساتی در آن محدوده به کار گرفته نشده بود، نشان می‌داد که آب رودخانه دربند تا نقاطی که وارد منطقه دو تهران می‌شود حاوی آلاینده‌های زیست محیطی است. اهمال در اجرای طرح جامع کاهش آلودگی هواکارشناسان معتقدند که اهمال در اجرای طرح جامع کاهش آلودگی هوا، تهران را به این روز انداخته است. بهرام صناعی، رئیس سازمان هواشناسی کشور در این مورد با اشاره به اهمال در اجرای صحیح برنامه جامع کاهش آلودگی هوای تهران گفت: اگر این برنامه‌های هفتگانه به خوبی مدیریت می‌شد، وضعیت هوای تهران به این روز نمی‌افتاد. اما طرح جامع کاهش آلودگی هوای پایتخت چیست که سستی در اجرای آن حداقل چهار هزار کشته روی دست تهرانی‌ها گذاشته است؟برنامه جامع کاهش آلودگی هوای شهر تهران در سال 1379 در هیئت دولت به تصویب رسید، در این برنامه قرار بود، طی یک دوره ده ساله میزان آلودگی هوا به حد استانداردهای ملی تقلیل یابد. به‌رغم شروع مناسب این برنامه و دستیابی آن به برخی اهداف تعیین شده از جمله حذف سرب از بنزین مصرفی کشور، استقرار و ارتقای استانداردهای زیست‌محیطی در خودروهای سواری، احداث هشت مرکز مکانیزه معاینه فنی خودروهای سواری توسط شهرداری، متأسفانه روند ادامه اجرای این برنامه در سال‌های اخیر نگران‌کننده بود و حتی در بعضی موارد آن اهداف به فراموشی سپرده شد. برنامه جامع کاهش آلودگی هوای شهر تهران در راستای اصول پایداری کیفیت هوا و راهبردهای مرتبط تبیین شد و اجرای آن به کمیته اجرایی کاهش آلودگی‌هوا سپرده شد، ولی متأسفانه در سال‌های اخیر این برنامه برای کنترل کاهش آلودگی هوا در اولویت قرار نگرفت. طبق طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران ۷ محور ‌استاندارد ‌سازی خودروهای نو، از رده خارج کردن خودروهای فرسوده، ارتقای حمل و نقل عمومی، بهبود کیفیت سوخت، معاینه فنی خودروها، مدیریت ترافیک و آموزش همگانی برای مسائل مرتبط با ترافیک و محیط‌زیست برای این منظور در نظر گرفته شده بود. بازنگری طرح جامع کاهش آلودگی هوای پاکبرنامه جامع کاهش آلودگی هوای شهر تهران چنان به دست فراموشی سپرده شده بود که مدیریت شهری برای احیای آن دست به کار شد، در آخرین روز پاییز امسال مصوبه بازنگری طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران در شورای شهر به تصویب رسید. چمران، رئیس شورای شهر نیز قول داد تا با رایزنی‌هایی که با دولت انجام می‌دهد، زمینه بررسی و تصویب این برنامه در هیئت دولت را فراهم آورد تا برنامه در سطح کلان در شهر تهران قابلیت اجرایی پیدا کند. تنظیم برنامه زمان‌بندی پنج ساله هماهنگ با برنامه توسعه پنجمدر این بازنگری محورهایی از جمله تنظیم برنامه زمان‌بندی پنج ساله هماهنگ با برنامه توسعه پنجم با تعریف تکالیف و اعتبارات سالانه دستگاه‌ها، تدوین و اجرای برنامه کاهش و کنترل میزان آلاینده‌ها به ترتیب اولویت، ایجاد ساختار مدیریتی مناسب و کارآمد در بالا‌ترین سطح ممکن، پایش و نظارت عالی بر حسن اجرای برنامه‌ها و مسئولیت‌ها، تعیین شاخص‌های هدف و همچنین پایش جامع آلاینده‌ها و ترسیم روند کاهشی یا افزایشی آنها در شهر، ارائه گزارشات مستمر به مردم و مسئولان طبق زمان‌بندی مشخص و همچنین اصلاح و رفع اشکال مستمر در مراحل عملیاتی و اجرایی و راهبردهایی از جمله کاهش انتشار آلاینده‌ها از منابع ثابت و متحرک، توسعه و اجرای برنامه‌های مدیریت کیفیت و گسترش اطلاعات کیفی هوا و آگاهی عمومی به منظور اشاعه الگوهای دوستدار محیط‌زیست و آموزش به منظور اصلاح شیوه‌های زندگی مورد توجه قرار داده شده است. دولت نیز به فکر بازنگری استاز سوی دیگر گویا دولتی‌ها هم به فکر بازنگری در طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران ‌هستند؛ چراکه مدیر کل حفاظت محیط‌زیست و دبیر کمیته کاهش آلودگی هوای استان تهران چندی پیش خبر داده بود که کمیته‌ای ویژه، مأمور بازنگری طرح جامع کاهش آلودگی هوای پایتخت می‌شود. رسول علی اشرفی پور با اشاره به برگزاری نخستین جلسه این کمیته در سال جاری و گذشت 10 سال از تدوین طرح جامع کاهش آلودگی هوای تهران تأکید کرده بود که امسال سال بازنگری این طرح است و باید عالی‌ترین مقام اجرایی دستگاه‌های عضو در این کمیته حضور داشته باشند. وی خاطرنشان کرده بود: دوره 10 ساله اجرای این طرح تمام شده و هم‌اکنون زمان بازنگری است؛ چراکه مردم منتظر ارائه نتایج این طرح هستند و می‌خواهند بدانند مسئولان استان در این مدت چگونه نقش و وظیفه خود را انجام داده‌اند. روز اعلام مطالبات شهروندی در مورد هوای پاکشهرداری تهران از آبان ماه شورای سیاستگذاری هوای پاک شهرداری با حضور ارگان‌ها و سازمان‌های زیرمجموعه شهرداری تهران تشکیل داده و محوریت برنامه‌های روز هوای پاک سال‌جاری «قانون و هوای پاک» نامگذاری شده است. رئیس ستاد محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران در این زمینه به خبرنگار جوان گفت: با توجه به نقش قانون در ضمانت اجرایی برنامه‌ها و همچنین اهمیت آشنایی شهروندان با حقوق شهروندی در زمینه آلودگی هوا برنامه‌های هوای پاک سال‌جاری شهرداری تهران با این محوریت برگزار می‌شود. محمد هادی حیدرزاده با بیان اینکه امسال تهران شرایط آب و هوای تهران شرایط خاصی داشت، افزود: به نظر می‌رسد که روز هوای پاک می‌تواند روزی در زمینه اعلام مطالبات شهروندان در زمینه آلودگی هوا باشد. مشاور شهردار تهران در امور محیط زیست با اشاره به اهم برنامه‌های اجرایی که در هفته منتهی به روز هفته هوای پاک برگزار می‌شود، گفت: این برنامه‌ها شامل، بهره‌برداری از 11 ایستگاه سنجش آلودگی صوتی، انجام تست معاینه فنی تاکسی‌های شهر تهران، از رده خارج کردن تعدادی از تاکسی‌های ناوگان حمل و نقل عمومی، ‌بهره‌برداری آزمایشی از تعدادی خطوط جدید و در حال احداث سامانه اتوبوس‌های تندرو، رونمایی از تاکسی‌های جدید و دارای استانداردهای زیست محیطی است. برنامه جامع کاهش آلودگی و بهبود کیفیت هوا در یک دوره پنج سالهاز سوی دیگر، وحید نوروزی، مدیرعامل ستاد مرکزی معاینه فنی خودرو، در گفت و گو با جوان اعلام کرد: براساس ماده 62 قانون برنامه چهارم توسعه، دولت مکلف بود که هوای کلانشهر تهران و سایر کلانشهرهای کشور را به حد استاندارد برساند، برنامه چهارم به پایان رسید و هنوز تهران با مشکل آلاینده‌های هوا سر می‌کند. در برنامه پنج ساله دوم و سوم عیناً این تکالیف برای دولت در مصوبه مجلس شورای اسلامی قید شده بود؛ ولی ما هنوز در شرایط مطلوبی نیستیم. وی معتقد است، نیازمند تدوین برنامه جامعی هستیم که در یک دوره زمانی پنج ساله بتواند کیفیت هوای تهران را بهبود بخشد. نوروزی ادامه داد: منابع متحرک که شامل خودروها هستند، 80 درصد آلودگی هوای تهران را به خود اختصاص داده‌اند که در این ارتباط سه مؤلفه استاندارد خودرو، خروج خودروهای فرسوده و کیفیت سوختی که در اختیار خودروها قرار می‌گیرد، در این ارتباط مهم است. نوروزی در این ارتباط خاطرنشان کرد: ما اعتقاد داریم تردد خودروهای پایین‌تر از مدل 82 در سطح کلانشهر تهران باید محدود شده یا از رده خارج شود. به اعتقاد من باید در مصوبه مربوط به سن فرسودگی خودرو تجدید نظر صورت بگیرد تا شاهد تردد خودروهای به شدت آلاینده در شهر نباشیم. نوروزی معتقد است: کلیه خودروهایی که سال تولیدشان به قبل از سال 82 باز می‌گردد، به دلیل استفاده از فناوری عقب افتاده در سیستم سوخت‌رسانی، چندین برابر خودروهای امروز سوخت مصرف کرده و ده‌ها برابر نیز آلودگی تولید می‌کنند. نوروزی ادامه داد: در حال حاضر روزی حدود 1500 خودرو و همین مقدار موتورسیکلت در تهران شماره می‌شود. آیا به ازای این تعداد خودرو نیز، خودروی فرسوده از تهران خارج می‌شود؟وی تأکید کرد: باید جاذبه استفاده از حمل ونقل عمومی به قدری در تهران افزایش یابد که مردم خود به این سمت حرکت کنند. اینکه خودروسازان را متهم آلودگی هوای تهران اعلام کنیم، مشکلی را حل نمی‌کند. اجرای قانون در اولویت اول نوروزی افزود: به نظر من قانون باید دیکته شود و پایش هم سفت ایستاد؛ اگر نقشه راهی که برای رفع آلودگی هوای تهران تدوین می‌کنیم به تصویب مجلس برسد و تغییر هم نکند، به راحتی مشکل تهران تا پنج سال دیگر حل می‌شود. وی توسعه حمل و نقل عمومی را شاه کلید رفع آلودگی هوای تهران دانست و افزود: اگر حمل و نقل عمومی توسعه یابد و بودجه کافی برای این امر اختصاص یابد، وضعیت تهران بهبود می‌یابد. سالانه 3 میلیون نفر در جهان جان خود را در اثر آلودگی هوا از دست می‌دهند که 90 درصد آنان در کشورهای توسعه یافته هستند. تهران در این بین سهم وسیع از فوت شدگان در اثر آلودگی هوا را دارد، به راستی باید چه کرد؟