نقشه جامع علمي کشور سرانجام به تصويب رسيد

پيشرفت دانش ايران از روي نقشه

پرويز احمدي درگاهي | بررسي نهايي نقشه جامع علمي كشور پس از جلسات طولاني و مفصل در شوراي عالي انقلاب فرهنگي، سرانجام در جلسه 14 دي ماه اين شورا به تصويب رسيد‌. اين نقشه كه يك سند راهبردي در حوزه علم و فناوري است، به زودي مراحل نهايي براي ابلاغ و اجرا را طي خواهد كرد‌. رهبر فرزانه انقلاب اسلامي در 23 مرداد 85 در ديدار رؤساى دانشگاه ها، مؤسسات آموزش عالى و مراكز تحقيقاتي با اشاره به لزوم طراحي نقشه جامع علمي کشور، طي سخناني فرمودند: «در كشور به نقشه جامع علمى احتياج داريم‌. ما بايد بدانيم كه براى رسيدن به هدف چشم‏انداز 20 ساله - كه نام آن مكرر برده مي شود - نقشه جامع علمى ما چيست؟ اين را بايد ترسيم كنيم‌. بعد، اين نقشه را طبق راهبردهاى عملياتى و برنامه‏ريزي هاى زماندار و منظم، مثل يك پازل، به تدريج بايد پُر و كامل كنيم‌.‌ اين كار انجام نگرفته و ما آن را نياز داريم و بايد انجام بگيرد‌.‌ اين كار با زبدگان و نخبگان و صاحبان‌انديشه كشور در حوزه دانشگاه‌‌ها و آموزش و پرورش و حوزه‏هاى ذى‏ربط عملى است و بايستى تحقق پيدا كند‌.»ايشان همچنين در فراز ديگري از بيانات خود در اين ديدار گفتند: «يك نكته ديگر كه اين هم در واقع‌ دنباله همان سخن نقشه جامع است، اينكه رشد علمى كشور يك فرايند است‌.‌ دانشگاه يك جزيره جدا از قبل و بعد خود نيست‌.‌ براى اينكه ما بتوانيم رشد علمى كشور را به معناى حقيقى كلمه تأمين بكنيم، اين فرايند را بايستى تضمين بكنيم؛ يعنى از دبستان تا بعد از مقاطع عالى دانشگاهى‌.‌ بعد از مقاطع عالى دانشگاهى، مراكز تحقيقاتى و پيشرفت هاى تحقيقاتى و ارتباط با صنعت و پيشبرد فناورى در كشور و پديد آوردن جهش هاى فناورى در بخش هاى مختلف كشور است كه اينها به بعد از مقاطع بالاى دانشگاهى مربوط مي‌شود؛ اما بايد از دبستان شروع بشود‌.‌ اين كار، تنها كار وزارت آموزش عالى و وزارت بهداشت هم نيست؛ اين كار، كار دولت است؛ كار شوراى عالى انقلاب فرهنگى است؛ كار مجامع تصميم‏گير و سياست‏ساز است‌.» در واقع در اين ديدار مهم، رهبر معظم انقلاب بنيان بناي رفيعي را پايه ريزي کردند که شکل گيري آن راه دستيابي ايران اسلامي به قله علم و دانش و پيشرفت همه جانبه را تسريع مي‌کند‌.‌ امروز - گرچه دير هنگام- اين کار به نتيجه رسيده و کشور ما به يک نقشه جامع علمي دست يافته است که مي‌تواند چراغ راهي فراروي نخبگان و دانشمندان کشور در رشته‌هاي متنوع و گوناگون علمي باشد‌. پس از طرح اين ايده از سوي مقام معظم رهبري دستگاه‌هاي فعال در حوزه علم و فناوري از اواخر سال 85 همايش‌ها، گردهمايي‌ها و نشست‌هاي مختلفي را با موضوع نقشه جامع علمي كشور برگزار كردند و هر‌ دستگاه به صورت جزيره‌اي جداگانه فعاليت خود را آغاز كرد و هر دستگاه خود را متولي اصلي تهيه اين نقشه مي‌دانست‌. براي نظم دادن به فعاليت‌هاي انجام شده حدود يكسال بعد از مطرح شدن تهيه نقشه جامع علمي كشور، شوراي تخصصي نقشه جامع علمي كشور با حضور معاون علمي و فناوري رئيس جمهور، وزير علوم و بهداشت، رئيس دانشگاه آزاد، رئيس جهاد دانشگاهي و برخي از فعالان عرصه علم و فناوري ذيل شوراي عالي انقلاب فرهنگي تشكيل شد و اين شورا نخستين جلسه خود را در روز 19 تير سال 86 برگزار كرد كه در اين جلسه شوراي عالي انقلاب فرهنگي به عنوان مرجعي براي تصويب نقشه جامع علمي كشور تعيين شد و همچنين تأكيد شد كه بايد از همه مراجع علمي و اجرايي و متخصصان و صاحبنظران در تهيه نقشه جامع علمي كشور استفاده شود و اين شورا نقش هماهنگي و تصميم‌گيري داشته باشد و مطالعات قبلي بايد مورد استفاده قرار گيرند‌.‌ جلسه اول و دوم اين شورا به بررسي و تبادل نظر در خصوص چگونگي و نحوه تدوين نقشه جامع علمي كشور اختصاص پيدا كرد و زمان مناسب براي تهيه اين نقشه شش ماه در نظر گرفته شد و در جلسه بعدي گزارش‌ فعاليت وزارت‌هاي علوم و بهداشت براي تهيه نقشه جامع علمي كشور ارائه و بررسي شد و اين شورا جلسات خود را به صورت هفتگي به طور مداوم برگزار كرد‌. شوراي تخصصي نقشه جامع علمي كشور 38 جلسه برگزار كرد و نهايتاً 22 صفحه از اين نقشه 35 هزارصفحه‌اي را در آبان 87 به صحن شوراي عالي انقلاب فرهنگي، ارائه كرد‌. مقام معظم رهبري در تاريخ 9 مهر 86 بار ديگر بر لزوم تهيه نقشه جامع علمي كشور تأكيد كردند و فرمودند نبايد كار تهيه اين نقشه يك يا دو سال طول بكشد‌. نقشه جامع علمي كشور يك سند بالادستي و مهم است كه نبايد در صف انتظار تصويب در شوراي عالي انقلاب فرهنگي قرار مي‌گرفت، بعد از گذشت سه ماه از ارائه پيش‌نويس نقشه جامع علمي كشور، بررسي اين نقشه در 29 بهمن دو سال قبل در شوراي عالي انقلاب فرهنگي آغاز شد و تا جلسه 14 دي ماه 89 شوراي‌عالي انقلاب فرهنگي ادامه داشت‌. بر اساس راهبردهاي ملي اين نقشه بايد فرهنگ کسب و کار دانش‌بنيان و فرهنگ کارآفريني و ارتقاي توانايي علمي، فناوري و مهارتي افراد با تأکيد بر نيازهاي جامعه و ايجاد آمادگي جهت پذيرش مسئوليت شغلي، ترويج شود‌. همچنين بايد نقشعلم و فناوري در توانمندسازي بخش‌هاي توليدي و صنعتي و خدمات تخصصي و عمومي و ارتقاي بهره‌وري افزايش يابد‌.‌ ايجاد ساز و کار تسهيل‌کننده فرايند توليد، انتقال، جذب، نشر و عرضه تقاضاي علم و فناوري کشور و توسعه زيرساخت‌هاي رقابت‌پذيري توليدات فناوري و خدمات و محصولات مربوطه از ديگر راهبردهاي نقشه جامع علمي است‌. تسريع در فرآيندهاي اسلامي شدن نهادهاي آموزشي و پژوهشي و نيز تحول و نوسازي نظام تعليم و تربيت اعم از آموزش و پرورش و آموزش عالي به منظور انطباق با مباني تعليم و تربيت اسلامي و تحقق اهداف کلان نقشه در اين نقشه مورد تأکيد قرار گرفته است‌.‌ نقش آفريني مؤثر چرخه علم، فناوري و نوآوري در حوزه علوم پزشکي و سلامت، نقش آفريني مؤثرتر چرخه علم، فناوري و نوآوري در حوزه فني و مهندسي و توسعه، تعميق و تقويت آموزش و پژوهش در حوزه علوم پايه از راهبردهاي اين نقشه است‌. همچنين متناسب با راهبردهاي ذکر شده اقدامات ملي متناظري طراحي شده است که بخشي از آنها به قرار زير است: ساماندهي و رتبه‌بندي انجمن‌هاي علمي و شرکت‌هاي دانش‌بنيان خصوصي، توسعه آموزش مهارت‌هاي پيشرفته با مشارکت بخش خصوصي، فرهنگ‌سازي کسب و کار متقن و دانش‌بنيان‌.‌ حمايت از سرمايه‌گذاري بنگاه‌هاي اقتصادي و تجاري‌سازي علم و فناوري، الزام دستگاه‌ها به بهره‌گيري از دستاوردهاي علمي و فناوري، حمايت از بازارسازي براي محصولات نوآورانه‌.‌ تسهيل راه‌اندازي شرکت‌هاي دانش‌بنيان و رفع موانع استقرار آنها در شهرها، ساماندهي فن بازارهاي تخصصي، حمايت از مراکز ارائه خدمات پشتيبان «ايده تا بازار»، حمايت همه جانبه از شرکت‌هاي دانش‌بنيان و پارک‌هاي علم و فناوري، تدوين ساز وکارهاي تشويق دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها براي ايجاد انتفاع براي دانشگاه‌ها و محققان‌. نقشه جامع علمي کشور که هم‌ اکنون به تصويب نهايي رسيده است به ‌عنوان يک سند بالادستي از‌ افتخارات کشور است که با تأکيدات و حمايت‌هاي مقام معظم رهبري اين موفقيت بزرگ حاصل شده است‌.