فروپاشی دولت حریری با خروج 11 وزیر مخالف از کابینه به دلیل اعمال نفوذ امریکا بر سعد حریری نخستوزیر لبنان با واکنشهای گوناگونی در رسانهها روبهرو شد. برخی گمانهها از احتمال ماجراجویی رژیم صهیونیستی در جریان اختلافات داخلی لبنان میگویند و برخی دیگر از گمانهها درخصوص گزینههای جایگزین سعد حریری و ائتلافهای آینده احتمالی در لبنان مطرح شد.
در این خصوص مصاحبهای با ناصر قندیل عضو سابق پارلمان لبنان و رئیس خبرگزاری الشرقالجدید بیروت انجام دادهایم که از نظر میگذرد.
1- چرا وزرای معارضه استعفا کردند؟ چه روندی تا سقوط دولت طی شد؟
رویکرد معارضان از ابتدا باز کردن عرصه در برابر تفاهم سوری- سعودی برای رسیدن به اهداف مورد توافق همه گروهها در لبنان بود. یکی از این اهداف به بنبست رساندن فعالیت دادگاه بینالمللی بود که قرار است مقاومت را هدف قرار دهد. حتی سعد حریری تصریح کرده بود که این تفاهم به نتیجه رسیده است و ادعا کرد که عدم اجرای این تفاهم صرفاً به دلیل وجود برخی اختلافات در «دیگران» است. ملک عبدالله پادشاه عربستان سعودی به این نتیجه رسید که باید بشار اسد رئیسجمهور سوریه را متقاعد کند که تلاشهای سوری- سعودی به نتیجه نخواهد رسید و باید کار را به خود لبنانیها واگذار کرد تا در قالب یک تفاهم لبنانی- لبنانی مسائل فیمابین را حل کنند. بشار اسد مضمون این پیام را به گروههای مخالف داخلی منتقل کرد. معارضان باز هم با این طرح موافقت کردند و به میشل سلیمان رئیسجمهور لبنان گفتند درخواستهای سعد حریری را درخصوص آنچه از مخالفان برای اجرای توافق لبنانی- لبنانی میخواهد، اعلام کند و در این خصوص تشکیل جلسه دهد. سعد حریری نخست وزیر لبنان با برگزاری این نشست برای حل اختلافات در قالب لبنانی- لبنانی نیز مخالفت کرد زیرا واقعیت این بود که اساساً بحث التزام معارضان به این توافق مطرح نبود، بلکه فشاری امریکایی در جریان بود که تفاهم سوری- سعودی را از اساس باطل کند. در این وضعیت مخالفان چارهای نداشتند جز اینکه فضایی را ایجاد کنند تا دولت جدید تشکیل شود و این دولت قادر باشد تفاهم مذکور را اجرایی کند. چه از طریق خود حریری با بازگشت از موضع هماهنگ خود با امریکاییها و چه با فرد دیگری به عنوان نخستوزیر که بتواند این تفاهم را به اجرا بگذارد.
2- یعنی احتمال دارد که سعد حریری مجدداً برای نخستوزیری معرفی شود؟
اینجا دیگر بحث شخص نیست، بلکه ویژگی آن شخص مهم است. ویژگی و شاخص در واقع اجرای تفاهم سوری- سعودی است. با این ویژگی و شاخص اولویت طبعاً به سعد حریری داده خواهد شد اما اگر زیر بار این توافق نرود همانگونه که پیش از استعفای وزرای مخالف حاضر به اجرای این توافق نشد، مجدداً برای تشکیل کابینه معرفی نخواهد شد. فرد دیگری که بتواند با توافق میشل سلیمان، رئیسجمهور لبنان و ولید جنبلاط نماینده دروزیهای حائز کرسیهای تعیینکننده در پارلمان این تفاهم را اجرا کند تا فرد مذکور مورد توافق همه گروهها نیز باشد.
3- آینده لبنان را در سایه تحولات اخیر چگونه میبینید؟ چه تهدیدهایی مورد انتظار است؟
من بر این باورم که طرح امریکایی- اسرائیلی که همزمان با سازماندهی خروج نیروهای امریکایی از عراق و در همین حال ضربه زدن به مقاومت و تضعیف آن برای کم کردن نفوذ مقاومت در منطقه با خروج این نیروهاست و از دروازه دادگاه بینالمللی در حال انجام است در ماههای گذشته با شکست شدیدی روبهرو شده است. ابتدا عنصر تعیینکننده موسوم به «سورپرایز» [یا حکم ناگهانی که اوضاع داخلی لبنان را به شدت ناامن کند] تأثیر خود را باخت و از سوی دیگر سیاسی کردن روند دادگاه و افشاگریهای مرتبط با آن، حکم دادگاه را بیرنگ و رمق کرد و در نهایت مضمون تفاهمی که بین سوریه و عربستان سعودی برای بیاثر کردن رأی سیاسی این دادگاه مطرح شد که این تفاهم شامل عدم حمایت عربستان از دادگاه بینالمللی و لزوم خروج حریری از روند پیگیری رأی دادگاه بود و این بهانه را هم که طرفهای منطقهای بر سر دادگاه اختلاف دارند گرفت ضربههایی کاری به طرح امریکایی بود. اما آنچه حریری میخواست توافق امریکا در این خصوص بود. در نتیجه اکنون ابزار اجرایی که دادگاه به وسیله آن میتوانست حکم خود را محقق کند یعنی دولت حریری سقوط کرده، بنابراین با این وضعیت و تا زمانی که دولت مطلوب امریکا در لبنان بر سر کار نیاید دادگاه هم ابزاری برای اجرای حکم مذکور نخواهد داشت.
4- نیروهای اسرائیلی به حالت آمادهباش در مرزهای لبنان ایستادهاند. آیا احتمال دارد که اسرائیل فرصت اختلافات داخلی در لبنان را برای ماجراجویی جدیدی مغتنم بشمارد؟
معتقدم که اسرائیل ضعیفتر از آن است که به جنگ جدید بیندیشد و تمام این حرکتها برای بازگرداندن روحیه از دست رفته داخلی است پس از آنکه شکستهایی را از مقاومت متحمل شده و دیگر نتوانسته هیچ پیروزی به دست آورد. اگر اسرائیل میتوانست جنگی را راه بیندازد دیگر نیازی به دادگاه بینالمللی برای برهم زدن امنیت داخل لبنان نداشت تا در پشت آن پنهان شود.
5- در سطح منطقهای تحولات جاری لبنان چه تأثیراتی خواهد داشت؟
واضح است که تصمیم امریکا بر اخراج عربستان سعودی از فضای منطقهای و بیاثر کردن تحرکات سیاسی این کشور است. پیشتر در معاهده «عکا» که بین گروههای فلسطینی امضا شد امریکا دخالت و اعلام کرد که عربستان سعودی نمیتواند ناظر بر تفاهمات گروههای فلسطینی باشد، سپس حتی در عراق هم امریکاییها مشارکت عربستان را مختل کردند و اکنون تلاش میکنند تفاهم سوری- سعودی را در لبنان خنثی کنند و در همین حال سفیر خود را به سوریه میفرستند تا پیامی واضح داده باشند که میخواهند عربستان سعودی را از معادلات قدرت شرقی خارج کنند و به سعودیها این هشدار را بدهند که امریکا این کشور را یک بازیگر در معادلات منطقه نمیداند.
