هدفمندی یارانهها بعد از گذشت حدوداً سه هفته همچنان با آرامش بازار رو بهرواست. برخی از کارشناسان که قبل از آغاز این طرح ملی برآوردی از آشفتگی کسب و کار در زمان اجرای این طرح ارائه میکردند امروز روندی را به نظاره نشستهاند که نشان از تسلط دولتمردان در مهار قیمتها و همچنین ایجاد توازن در نظام تولید، توزیع و مصرف دارد. این آرامش که در نگاه برخی از کارشناسان سکوت قبل از توفان است در شرایطی جریان بازار و میزان مبادلات را در مسیر هر روزه خود به جریان انداخته که هیچ اثری از شوک اقتصادی یا زمینگیر شدن بازار ندارد و همچنان اقتصاد بازار بر پاشنه خود میچرخد. آرامش بازار و جوش و خروش مردم برای تهیه کالا بخشی از واقعیتی است که این روزها در مراکز اصلی خرید و فروش شهر میتوان آن را به نظاره نشست. یقیناً روند حاکم در بازار و تداوم جریان خرید و فروش نویدبخش مناسبی برای آینده اقتصادی کشور به حساب خواهد آمد که میتوان با توجه به آن برنامههای آتی اقتصادی را تدوین و مردم را برای بهبود شرایط یاری رساند.
زندگی در بازار جریان دارد
قبل از آغاز طرح تحول اقتصادی موجی از التهاب و سؤالات بیپاسخ، جامعه را فراگرفت که در برابر آن سکوت دولتمردان این ابهامات را افزایش داد تا اینکه همزمان با آغاز جراحی اقتصادی و روند حاکم در جریان بازار به طور نسبی پاسخهایی برای علامتهای سؤال ایجاد شده به دست آمد.
برخلاف جریانهای منفی ساز که تماماً حکایت از کاسبی کساد و عدم توفیق بازاریان در جلب مشتری داشتند حضور چشمگیر مردم برای تهیه مایحتاج روزانه نمایانگر جریانی است که نمیتوان در آن نشانی از رکود یافت.
یکی از فروشندگان لوازم آشپزخانه با اشاره به اینکه بازار همچنان به جریان خود ادامه میدهد در گفتوگو با «جوان» میگوید: میزان خرید و فروش اجناس نسبت به قبل از هدفمندی یارانهها کاهش نیافته و ما هیچگونه افتی را در این زمینه شاهد نبودهایم.
وی در ادامه میافزاید: متأسفانه پول در دست مردم نیست یا مقدار آن بسیاراندک است بنابراین نمیتوانند هزینه بیشتری را برای خرید صرف کنند که این قصه قبل از آغاز طرح هدفمندی یارانهها هم وجود داشت و هم اکنون نیز به چشم میخورد.
این کاسب بازار ناصر خسرو بیان میدارد: برای اینکه بازار زمین نخورد هم دولت هم مردم و هم کاسبها باید دست به دست هم بدهند تا این طرح بزرگ اقتصادی به ثمر بنشیند. ما به عنوان کاسب این وظیفه را برای خود تعریف کردهایم که سود کمتری را دریافت کنیم تا توان خرید مردم کاهش نیابد و مردم بتوانند مایحتاج خود را به راحتی تهیه کنند.
اجناس هنوز گران نشدهاند
با وجود آنکه اولین افزایش قیمت در حاملهای انرژی و
قوت لایموت مردم به نحو چشمگیری مشاهده شد اما شواهد از این سخن میگویند که دیگر اقلام همچنان با میانگین قیمت قبل در بازار عرضه میشوند و قابل دسترس برای مشتریان است.
اخباری که در زمان شروع هدفمندی یارانهها به گوش رسیده بود حاکی از افزایش دو برابری قیمت پارچه بود که به نوبه خود ضربه سنگینی بر پیکره تولیدکنندگان و عرضهکنندگان این محصول به حساب میآمد این در حالی است که در بررسیهای میدانی صورت گرفته قیمت پارچه رشد چندانی نداشته و همچنان مشتریان با خیال آسوده به خریدهای خود میپردازند هر چند که به گفته برخی از صاحبان کسب در این بخش میزان تقاضای خرید نسبت به قبل از شروع طرح هدفمندی یارانهها با کاهش نه چندان محسوسی
روبهرو شده است.
در همین رابطه یکی از بزازهای ناصر خسرو به «جوان» میگوید: ما جنس تازهای را از زمان شروع هدفمندی یارانهها تا کنون خریداری نکردیم ولی هم صنفان ما از قیمتها راضی هستند و مردم هنوز گرایش بالایی برای خرید کالا از خود نشان میدهند.
وی در ادامه با اشاره به اینکه با نزدیک شدن به سال جدید حجم کار نیز افزایش مییابد بیان میدارد: هدفمند کردن یارانهها در حمل و نقل که یکی از معیارهای اصلی هر کسب و کاری است تأثیر منفی گذاشته به نحوی که حمل کنندگان بار حاضر نیستند بارها را با رقمهای قبلی جا به جا کنند و توقع افزایش دستمزد را دارند. اگر بر این منظر چشمپوشی کنیم به نظر نمیرسد طرح تحول تأثیر منفی در حجم مبادلات داشته باشد بلکه مردم با شروع فصل خرید به صورت سازمان یافته به دنبال مایحتاج خود میروند و از خریدهای بیمورد صرفنظر میکنند.
نظارتی که شبانهروزی است
آمارها و سخنان کسبه نمایانگر مدیریت صحیح دولتی بر بازار است؛ چندی پیش وزیر بازرگانی در گفتوگویی اعلام کرد که روند نظارت بر بازار به صورت شبانه روزی تا ایام عید ادامه خواهد یافت.
وی اذعان داشت که با همکاری خوب مردم، اصناف و فعالان اقتصادی در مسیر اجرای قانون هدفمندی یارانهها با چالش جدی مواجه نشدیم و برخی نوسانات طبیعی بازار که همواره از گذشته تاکنون وجود داشته است در زمان حاضر مدیریت میشود.
غضنفری با ابراز امیدواری مبنی براینکه آهنگ همکاری در مراقبت و پایش بازار ادامه پیدا میکند تا مردم با مشکلی مواجه نشوند، افزود: هر گونه تعبیرمبنی براینکه قیمتها در زمان حاضر مناسب است و در آینده تغییر میکند درست نیست و اجازه طرح اینگونه مسائل را نمیدهیم.
برخی از کارشناسان بر این باورند که با هدفمندی یارانهها زندگی بر مردم سخت و پر رنج خواهد شد این در شرایطی است که دیگر کارشناسان بر این نکته تأکید میکنند که این طرح تضمین کننده رشد پایدار کشور در آینده خواهد بود چنانکه پیش بینی شده این طرح بیش از 20 میلیارد دلار از هزینههای بودجه دولت را کاهش خواهد داد.
طرح تأمین؛ دروازه کنترل قیمتها
طرح تأمین به عنوان یکی از طرحهای حمایتی که همزمان با جراحی بزرگ اقتصادی به اجرا درآمد یقیناً بخشی از باری را که میتوانست بر دوش دولت سنگینی کند را بر عهده گرفت تا با ارائه وسایل خانگی مورد نیاز مردم بدون سود و در اقساط چند ماهه تورم در این بخش را به خوبی کنترل کند و به زعم برخی از کارشناسان نمودار قیمتها را به سمت کاهش سوق دهد. در همین رابطه یکی از فروشندگان لوازم الکترونیکی بازار تهران در شرایطی که اجناس مختلف خود را به نمایش میگذاشت تا علت تفاوت قیمت در کالاها را بیان کند، اذعان میدارد: لوازم خانگی به ویژه لوازم برقی از جمله اتو، سرخ کن و... از ملزومات امروز کسانی است که زندگی را به تازگی میخواهند شروع کنند برای همین با اینکه هدفمندی یارانهها شروع شده برای تقاضای مردم نمیتوان پایانی را متصور شد و هر روز مشتریهای بسیاری برای خرید به بازار مراجعه میکنند و به دنبال مارکها و برندهای مورد نظرشان هستند.
وی در ادامه در پاسخ به این سؤال که آیا طرح تأمین عاملی بر بالا نرفتن قیمت کالاها شده یا خیر، میافزاید: تا کنون اسم این طرح را نشنیدهام ولی از آنجا که توازن در بازار از بین نرفته و میزان عرضه با تقاضا همچنان برابر باقی مانده بنابراین به جرأت میتوان گفت که یکی از علل اصلی در بالا نرفتن قیمتها همین موضوع است.
این فروشنده بیان میدارد: آن خبرهایی که در برخی از اخبار میآید با آنچه که ما هر روز در بازار شاهد آن هستیم تفاوتی فاحش دارد به نحوی که در اخبار بی بی سی هر روز در تحلیلهایشان از افزایش نرخ اجناس و مواد اولیه سخن به میان میآید در حالی که ما هنوز این افزایش را لمس نکردهایم. البته اگر نخواهیم از واقعیت فرار کنیم کرایه حمل خیلی بالا رفته و به یکی از مشکلات ما مبدل شده است.
آمارهایی که حکایت از موفقیت دارند
در بررسی تبعات هدفمندی یارانه بر بازار مصرف پر بیراه نیست اگر گریزی بر میزان مصرف بنزین داشته باشیم چرا که یکی از شاخصههای تعیین قیمت تمام شده کالا هزینه حمل و نقل است.
از آنجایی که یکی از مهمترین بخشهای متأثر از هدفمندی یارانهها بنزین و سایر فرآوردههای نفتی است، آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران نشانگر این موضوع است که با گذشت چیزی حدود سه هفته از عمر هدفمندی یارانهها متوسط مصرف روزانه بنزین به عنوان استراتژیکترین کالای مصرفی کشور نزدیک به سه میلیون لیتر (7/4 درصد) نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته است که این نشانگر رشد فرهنگ مصرف با ابزاری به نام قانون هدفمندی یارانههاست.
اما از آنجایی که خودروهای حمل بار نیز شامل این طرح شدهاند و به اجبار باید بخشی از درآمد خود را که تنها از این راه به دست میآید به تأمین بنزین اختصاص دهند خود به خود و بر اساس تورم انتظار مبلغ بالاتری را برای حمل کالا مطالبه میکنند تا به عبارتی دخل خود را با خرجشان برابر کنند لذا در این رابطه ضروری است دولتمردان برای کاهش هزینهها در این بخش تدبیری بیندیشند و موجهای قیمتی را بیش از پیش کنترل کنند.
و اما...
در پایان بررسی وضعیت بازار بر خلاف آنچه که برخی از رسانهها در اذهان عمومی به دنبال تثبیت آن هستند هفته سوم مهمترین طرح اقتصادی کشور همچنان در موج آرامش به سر میبرد تا کم کم دلهای مردم با این طرح صاف شود و کمتر به دنبال بهانهگیری و یافتن سؤالهای بیجواب باشند.
شاید این روزها در کاریکاتورها و جوکهای مردم کسی که چند نان سنگک به دست گرفته به عنوان فردی ثروتمند شناخته میشود اما یقین باید دانست در کنار این داستانها آیندهای دلچسب در انتظار مردمان این مرز و بوم خواهد بود و کمتر کسی را میتوان یافت که با مفهوم مصرف بهینه آشنا نباشد و برای آینده برنامهای اقتصادی در دست نداشته باشد، بر خلاف آنچه که امروز شاهد آن هستیم. شرایطی که در آن ضایعات بسیار فراتر از سودی است که مردم از آن بهره میبرند.
