گفت‌وگو با دبير ستاد همکاري‌هاي حوزه و آموزش‌و‌پرورش

ايفاي نقش حوزه در مدارس بدون نقشه كلان نمي‌شود

سجاد عسگري | يکي از بهترين موضوعاتي که درچهارمين سفر پر خير و برکت رهبر معظم انقلاب اسلامي به شهر مقدس قم مطرح شد، مسئوليت خطيرحوزه‌هاي علميه در عرصه فرهنگي و تربيتي کشور و خصوصاً در زمينه آموزش و پرورش است که طرح آن توسط ايشان موجب ايجاد دلگرمي و نشاط در سطوح مختلف حوزه‌هاي علميه و آموزش و پرورش سراسر کشور شد و در عين حال از سال 1385 ( سال پيامبر اعظم (ص) ) ستادي تحت عنوان ستاد همکاري‌هاي آموزش و پرورش و حوزه‌هاي علميه ايجاد شده است تا با تشکيل کميته‌هاي تخصصي، ستادي و صفي و تقويت تشکل‌هاي خود جوش حوزوي براي تعميم‌، تعميق و ساماندهي اين همکاري‌ها قدم در ميدان عمل بگذارد و زمينه حضور مؤثر و فعال فضلا و طلاب جوان‌، علاقه‌مند و مجرب را با حداقل امکانات به مثابه يک تکليف الهي‌، رسالت انقلابي و وظيفه ملي در راستاي ارتقاي تربيت همه جانبه ديني و اخلاقي نسل آينده فراهم سازد. براي آگاهي بيشتر از ديدگاه‌هاي مقام معظم رهبري و نقشي که اين ستاد مي‌‌تواند ايفا کند، پاي صحبت «حجت الاسلام والمسلمين علي ذوعلم»دبير اين ستاد نشسته‌ايم.مقام معظم رهبري بر ضرورت تحرک بيشتر حوزه در عرصه آموزش و پرورش تأکيد فرمودند‌، علل اين ضرورت را جنابعالي چگونه تحليل مي‌‌کنيد؟ دستگاه تعليم وتربيت در هر کشوري ترسيم‌کننده وضعيت فرهنگي و تربيتي و منابع انساني آن جامعه در آينده است. در واقع هر نوع آرمان و هدف کلاني که براي آينده کشور داشته باشيم بايد در وضعيت امروز تعليم و تربيت‌، آن را پيش بيني کرده و با اهتمام و برنامه‌ريزي و تدبير تلاش کنيم که اهداف آينده‌مان بتواند از اين بستر تحقق پيدا کند‌. در جامعه ما آرمان‌هاي بزرگي که انقلاب اسلامي بعد از سه دهه ترسيم کرده، تا حدي محقق شده است ولي تحقق کامل آنها قطعاً مشروط به تحول در دستگاه تعليم و تربيت کشور و توجه اين دستگاه، به آرمان‌هاي مورد نظر است. بنابراين اين دستگاه براي مجموع? کشور از يک اهميت راهبردي و بي بديل برخوردار است. در عرصه‌هاي اقتصادي‌، حقوقي‌، اجتماعي و فرهنگي اگر اهدافمان بخواهد تحقق يابدحتماً منوط به پشتيباني و حمايت دستگاه تعليم و تربيت است به همين جهت نقش محوري آموزش و پرورش و دستگاه تعليم و تربيت اقتضا مي‌‌کند که سرمايه گذاري همه جانبه‌اي را براي ارتقا و توانمندسازي اين دستگاه داشته باشيم‌؛ تأکيد معظم له بر ضرورت توجه روحانيت و حوزه‌هاي علميه به دستگاه عظيم آموزش و پرورش، برهمين مبنا قابل فهم است.پس از تاکيدات ايشان در يک هم انديشي که با حضور دبيران کميته‌هاي ستادي و دبيران مناطق کشوري برگزار شد اين رهنمود را مورد بحث و گفت‌‌وگو قرار داديم و هم? دوستاني که در اين زمينه حضور فعال دارند، اين مورد را دلسوزانه و مشتاق دنبال مي‌‌کنند تا ان شاءالله تحرک بيشتري که مورد نياز و مورد تأکيد مقام معظم رهبري است‌، ايجاد شود. مدير محترم حوزه‌هاي علميه ( آيت‌الله‌مقتدايي) و وزير آموزش و پرورش در اين زمينه نيز تلاش‌هايي را شروع کردند‌؛ نشست مشترکي بين مسئولان عالي حوزه و آموزش و پرورش در اوايل آذرماه برگزار و طرح‌هاي کارشناسي شده‌اي براي آن جلسه آماده و ارائه شد‌. مهم ترين قدمي که بايد در اين راستا برداشته شود‌، در حقيقت تثبيت مجموع? تلاش‌ها در يک ساختار نهادينه شده مي‌‌باشد که بايد‌، از يک پشتوان? قانوني برخوردار باشد و بتواند با استفاده از منابع انساني و مالي مناسب کار را گسترش دهد همچنين نياز داريم در تدابيري که حوزه‌هاي علميه براي برنامه‌هاي ميان مدت و چشم انداز دنبال مي‌‌کنند‌، مجموعه‌اي تمام وقت و با يک نگاه کارشناسي‌، دائماً اين تحرک حوزه را در عرصه آموزش و پرورش رصد کند و زمينه‌هاي حضور فعال آن را نيز فراهم آورد.حوزه‌هاي علميه در چه زمينه‌هايي مي‌‌توانند در عرصه آموزش و پرورش حضور پيدا کنند؟ محوري ترين نقش حوزه علميه و روحانيت نقش تربيتي‌، اخلاقي و معنوي است که در راستاي ارتقاي جامعه به صحنه آمده و ايفاي نقش مي‌‌کند طبعاً در هم? اين ابعاد آموزش و پرورش مي‌‌تواند از توانمندي‌هاي حوزه استفاده کند‌؛ تا کنون در چهار عرصه اساسي طرح‌هايي قابل قبول در ستاد همکاري‌هاي حوزه و آموزش و پرورش پيش‌بيني شده که تحقق پيدا کرده است:يکي در عرصه آموزش و نيروي انساني؛ دوم در عرصه کارهاي پژوهشي و تحقيقاتي و همچنين تأليف کتاب‌هاي درسي و توليد رسانه‌هاي آموزشي؛ سوم در عرصه فعاليت‌هاي تبليغي و پرورشي که عموماً مخاطبش دانش آموزان هستند و بالاخره حضور مراکز حوزوي و يا روحانيون علاقه‌مند يا حوزه‌هاي علميه در تأسيس مدرسه غيردولتي و حضور در متن تعليم و تربيت. هر چهارعرصه‌ گسترده است و براي هر کدام 22عنوان برنام? کلان اجرايي پيش‌بيني شده است‌، هر کدام از اينها مي‌‌تواند توانمندي زيادي را در آموزش و پرورش ايجاد کند‌؛ البته نياز به سرمايه گذاري‌، طراحي و تدبير عميق و بلند مدتي در حوزه‌هاي علميه دارد .اگر حوزه علميه و روحانيت و دستگاه‌هاي حوزوي بخواهند در عرصه تأليف کتاب‌هاي درسي حضور پيدا کنند به دوره‌هاي آموزشي و کارگاه‌هاي توجيهي در اين زمينه نياز دارد‌. در سال‌هاي گذشته يک الي دو دوره در کارگاه‌هاي آموزشي در رشته برنامه ريزي درسي و تأليف کتاب درسي براي بعضي از فضلاي علاقه‌مند برگزار شد تا تجربه‌هاي کارشناسي آموزش و پرورش بتواند به حوزه‌ها منتقل بشود.روشن است که کسب مهارت‌هاي تأليف کتاب درسي با تعريفي که از آن موجود است‌، علاوه بر تخصص موضوعي‌، نياز به ترکيبي از تخصص‌هاي تعليم و تربيتي‌، جامعه شناختي‌، ادبي و هنري دارد که بايد تأمين شوند‌؛ خوشبختانه در حال حاضر حوزه‌هاي علميه با توجه به ورود تخصصي و کارشناسي که در حوزه‌هاي مختلف اجتماعي‌، فرهنگي دارند اين زمينه را بالقوه آماده کرده‌اند اما براي به فعليت رسيدن آن بايد تلاش‌هايي توسط اين ارگان و آموزش و پرورش صورت پذيرد. در اين مورد اگر فقط بخواهيم روي شاخه‌هاي مختلف تخصصي که با توانمندي‌ها و تخصص حوزه‌هاي علميه هم سو است تأمل کنيم‌، مي‌‌بينيم در تأليف کتاب‌هاي ديني‌، قرآن‌، عربي و مجموع? کتاب‌هاي علوم انساني اين زمينه فراهم است. در حقيقت روي اين نکته مي‌‌خواهم تأکيد کنم که‌ تحقق همکاري حوزه و آموزش و پرورش و حضور روحانيت و حوز? علميه و ايفاي وظيف? مهم و حساسي که در اين زمينه دارند‌، هر کدام نياز به تدابير و تمهيدات قبلي دارد. تا حد زيادي مي‌‌توان گفت اين تمهيدات در زمينه‌هايي فراهم شده ولي ما به يک نقش? کلان ِ ايفاي وظيف? حوزه و روحانيت در شبکه عظيم فرهنگي و تربيتي آموزش و پرورش نياز داريم‌. اميدوارم فرمايشات مقام معظم رهبري مقدمه‌اي براي شروع اين کار توسط کارشناسان هر دو مجموع? حوزه و آموزش و پرورش باشد و به تدريج ما شاهد عملي شدنش باشيم‌. ستاد همکاري حوزه و آموزش و پرورش از چه سالي ايجاد شد و چه فعاليت‌هايي داشته است ؟اين ستاد به طور رسمي در سال 1385 (‌سال پيامبر اعظم‌(ص)‌) تأسيس شد و اقداماتي که تا کنون انجام داده در سه نگاه کوتاه مدت‌، ميان مدت و بلند مدت صورت پذيرفته است‌؛ در نگاه کوتاه مدت همکاري بين حوزه و آموزش و پرورش، ورود توليدات حوزه به آموزش و پرورش و برنامه‌هايي براي تقويت توانمندي‌هاي ائم? جماعت مدارس در نظر گرفته شد براي آشنايي دبيران علاقه‌مند با مباني فلسفي علوم در تخصص خودشان دوره‌هايي داير شد همچنين در زمين? تأليف کتاب‌هاي درسي و همکاري در تقويت مجلات و توليدات آموزش و پرورش اقداماتي انجام داده شد .در نگاه ميان مدت‌، ساختار تشکيلاتي گسترده و منسجمي پايه‌ريزي شد که توانمندي‌هاي استان‌ها و شهرستان‌ها و درواقع توانمندي‌هاي بدنه آموزش و پرورش را به خدمت بگيرد .در حال حاضر کميته‌هاي همکاري آموزش‌و‌پرورش و حوز? علميه در هم? استان‌ها تشکيل شده و مسئوليت اين کميته‌ها بر عهد? امام جمع? مرکز استان و نمايند? ولي فقيه در استان است و مديران کل آموزش‌و‌پرورش استان‌ها به عنوان نايب رئيس اين کميته‌ها فعال هستند و حضور جدي دارند‌، معاونان مؤثر آموزش‌و‌پرورش و همچنين شخصيت‌هاي برجست? حوزوي در هر استان‌، مسئولان حوز? علميه (خواهران و برادران) در استان مسئول سازمان تبليغات استان‌ها‌، اعضاي اين کميته محسوب مي‌‌شوند. همچنين در طرحي که آموزش و پرورش دارد يعني تأسيس مدارس قرآني؛ در بخشي از پشتيباني‌هاي اين مدارس‌، طلبه‌هاي جوان توانمند را در قالب نيرو برگزيديم.اما در نگاه درازمدت‌، بحث نهادينه سازي اين حرکت مطرح بود که الگوهاي مختلفش را تدوين و به مجموعه تصميم‌گيران و سياست‌گذاران هر دو مجموعه تقديم کرده‌ايم. پيشنهاد تأسيس رشته تخصصي تعليم و تربيت اسلامي درحوزه مطرح شده و در حال پيگيري است و به خصوص بعد از بيانات رهبر معظم انقلاب‌، تحرک قابل قبولي از طرف مديران محترم بخش‌هاي مختلف حوزه‌هاي علميه مشاهده مي‌‌شود.در راستاي تحقق رهنمود مقام معظم رهبري در يکي ديگر از ديدارها‌يشان‌، ضمن تأکيد بر وظيفه مهم و حساس حوزه و روحانيت در عرصه آموزش و پرورش‌، تربيت نيروهاي توانمند براي تأثيرگذاري و جهت دهي صحيح فرهنگي در آموزش و پرورش را ضروري دانستند، اين تأثيرگذاري و جهت دهي در چه زمينه‌هايي و چگونه قابل انجام است؟ عرصه‌ها بسيار متنوع و وسيع است. در فعاليت‌هاي پرورشي آموزش و پرورش‌، در فعاليت‌هاي آموزشي به خصوص در تدريس دروس ديني و علوم انساني‌، در افزايش مهارت و بينش دبيران و آموزگاران‌، در ارتقاي مديريت اسلامي در سطح مدارس و تأليف کتاب‌هاي درسي‌، توليد مواد رسانه‌هاي آموزشي و کمک آموزشي‌؛ در همه اين زمينه‌ها اين نيروها بايد تربيت شوند و هر کدام نياز به طرح کلاني دارد که در نشست‌هاي آيند? ستاد همکاري، بايد به ترتيب مطرح و تصويب شود و بعد منابع مالي آن‌، مسئوليت اجرايي آن‌، مديريت عملياتي‌اش مشخص و به اجرا گذاشته شود‌، اين نکته مهم است که به علت عمق کار و گستردگي آن هر مقدار که حوزه‌هاي علميه و روحانيت در اين مورد سرمايه‌گذاري کنند سرمايه‌گذاريشان قابليت استفاده و بهره‌برداري خواهد داشت و ما تا ده‌ها سال آينده نياز داريم به اينکه دائماً سرمايه‌گذاري‌ها افزايش پيدا کند و محدود به يک معاونت در يک دستگاه معين نشود‌. خوشبختانه امروز شوراي سياست‌گذاري ائم? جمعه سراسر کشوردر اين زمينه فعال است و دستگاه‌هاي منتسب به حوزه علميه از قبيل مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني‌(ره)‌، دفترسازمان تبليغات اسلامي‌، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه حوز? علمي? خواهران و برادران در اين همکاري حضور دارند‌؛ مهم اين است که با يک مديريت جامع و آينده‌نگر توانمندي هم? اين دستگاه‌ها در تحقق رهنمود مقام معظم رهبري به کار گرفته شود‌. ما امروز از تشکل‌هاي خود جوش حوزوي بسيار کارآمدي برخوردارهستيم و طلبه‌هاي جوان و علاقه‌مند و دغدغه‌مند در اين عرصه وارد و مشغول به کار شده‌اند‌. مجموع? نمايندگان طلاب در قم را داريم که هر کدام منطق? خود را خوب مي‌‌شناسند و مي‌توانند بسترساز اين ارتباط و تعامل باشند، بنابراين در حوز? علميه مجموعه عظيمي هستند که بايد سازماندهي شوند در مورد آموزش‌وپرورش هم اين امر صدق مي‌‌کند‌، مانند : معاونت‌هاي ستادي‌، سازمان‌هاي وابسته‌، کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان‌، سازمان انجمن اوليا و مربيان و ادارات کل در استان‌ها و ادارات شهرستاني و ناحيه‌اي و مديريت مدارس. طرح‌هايي هم در حال آمادگي است تا بتواند همکاري‌ها را در سطح مدارس تسريع بخشد و با محوريت مدير مدرسه و روحاني محله و منطقه اين همکاري‌ها متناسب با نياز آن مدرسه شکل بگيرد اين همکاري‌ها عرصه وسيعي است‌، به عنوان نمونه ارتباط بين مساجد و مدرسه مسئل? بسيار مهمي است که مقام معظم رهبري در پيام خويش به نوزدهمين اجلاس سراسري نماز به اين نکته اشاره داشتند‌. دبيرخان? ستاد همکاري‌ها با کارشناسي‌هاي اوليه‌اي که انجام داده طرح جامع پيوند مسجد و مدرسه را آماده کرده است و بنا دارد که با به کار‌گيري توان کارشناسي دستگاه‌هاي ذي‌ربط مثل مرکز رسيدگي به امور مساجد‌، سازمان اوقاف و امور خيريه و معاونت تبليغ حوز? علميه و دفتر سازمان تبليغات اسلامي و معاونان آموزشي و پرورشي آموزش و پرورش اين طرح را در واقع کامل و آن را پيگيري بکند‌، اين طرح جامع خدمت مقام معظم رهبري‌، مديران آموزش و پرورش و مديران حوز? علميه تقديم شده است و اميدوارم يکي از طرح‌هايي که در نشست مشترک مديرحوزه و وزير آموزش و پرورش يا معاونينشان مطرح مي‌‌شود همين طرح باشد و سريع‌تر تصويب و اجرايي شود.