علی رضا اكبری-دشت زنجان با توجه به شرایط اقلیمی خشک تا نیمه خشکی که دارد همواره با مشکل کمبود آب مواجه بوده و از این رو آ بهای زیرزمنی با سهم بیش از 65 درصد اصلی ترین منبع تامین آب منطقه می باشد . لذا لزوم حفاظت از منابع آب زیرزمینی در گام اول و تقویت آن در گام بعدی از اساسی ترین اقدامات مدیریتی برای بهره برداری از این منابع حیاتی می باشد . با توجه به نتایج بد ست آمده از این بررسی می توان گفت با وجود امکانات و تاسیسات زیربنایی و همچنین قرارگیری مرکز استان یعنی شهر زنجان در محدوده این دشت تراکم و تمرکز اصلی مراکز صنعتی در آن قرار دارد . از طرف دیگر مهمترین و گسترده ترین سفره آب زیرزمینی منطقه زنجان نیز در داخل این دشت و درست در زیر مراکز صنعتی قرارگرفته است و میزان تأثیر آلایندگی واحدهای صنعتی بر منابع آب زیرزمینی این دشت بسیار حیاتی و مهم می باشد.عدم مکان گزینی مناسب وبهره نبردن از آما یش سرزمین در ساخت این مراکز صنعتی وقتی دو چندان می شودکه بدانیم اکثر این واحدها فاقد سیستم تصفیه و دفع پسابها، فاضلابها و پسماندهای صنعتی می باشند . بیشتر صنایع موجود در منطقه دارای بار آلایندگی بالا و از عوامل مهم تهدید کننده کیفیت منابع آب زنجان ، چه در قسمت آبهای زیر زمینی و چه در مورد ورودی های آلوده به زنجان رود می باشند. وضعیت پسماندها و سیستم های تصفیه صنایع
میزان پسماندهای صنعتی شهرستان زنجان بر اساس آمار ارائه شده توسط اداره کل محیط زیست استان(سال 1385 ) با 159740 تن از نوع سمی و خطرناك بوده که مربوط به 25 واحد صنعتی در سطح این شهرستان می شود که بصورت پسماند در محل این واحدها نگهداری می شود. از تعداد 2000 واحد صنعتی دارای پروانه شهرستان زنجان تعداد 613 واحد به بهره برداری رسیده اند که از مجموع آنها 41 واحد صنعتی دارای سیستم تصفیه بیولوژیک شیمیایی بوده و نهایتاً از حدود 858 واحد صنعتی روزانه در حدود11081 مترمکعب پسآب صنعتی و انسانی تولید می شود که 42 درصد فاضلاب های حاصله تصفیه و 58 درصد بدون تصفیه لازم دفع می گردد. از مجموع تعداد مجتمع و نواحی صنعتی رقمی در حدود
4147 مترمکعب در روز فاضلاب انسانی و صنعتی تولید می گردد و هیچکدام از شهرك های صنعتی استان مجهز به سیستم تصفیه نیستند.وضعیت و پراکنش واحدهای صنعتی
موقیعت مناسب و وجود امکانات مساعد جهت رشد صنایع شهرستان زنجان را به قطب صنعتی استان تبدیل نموده است . پس از انتخاب شهر زنجان بعنوان مرکز استان در سال 1352 ، صنایع در این شهر رشد چشمگیری یافته اند. وجود معادن گوناگون و مواد اولیه مورد نیاز بعضی از واحدهای صنعتی در اطراف شهر زنجان و همچنین محدودیت ایجاد صنایع در شعاع 120 کیلومتری شهر تهران تأثیر بسزایی در جذب سرمایه گذاری در این منطقه و گسترش صنایع داشته است . استقرار واحدهای صنعتی در شهرستان زنجان تابع هیچ نظم خاصی نبوده و بطور معمول بر سر راه های عبوری و یا در کنار خیابان های اصلی شهر و حتی در محلات مسکونی احدا ث شده اند. بر اساس طرح جامع در شهر زنجان یک ناحیه صنعتی و دو ناحیه کارگاه های مزاحم در نظر گرفته شده است . بررسی موافقت های اصولی، پروانه تأسیس و بهره برداری صادره از اداره کل صنایع استان زنجان نشان دهنده احداث صنایع متنوع در این شهرستان است . در شهرستان زنجان بالغ بر 613
واحد صنعتی در 11 گروه از صنایع در حال فعالیت می باشد.صنایع غذایی و کشاورزی
گروه صنایع غذایی از مهم ترین صنایع این حوزه از نقطه نظر تعداد واحدهای صنعتی می باشد. این گروه صنایع شامل شیر پاستوریزه، واحدهای قندریزی، کشتارگاه های دام و طیور، رب گوجه، روغن نباتی و نوشابه سازی می باشند. قابل ذکر است که تعداد زیادی از واحدهای صنایع غذایی، در شهر زنجان مستقر شده اند و فاضلاب این واحدها یا وارد چاه جاذب می گردد و یا همراه فاضلاب شهری به رودخانه تخلیه می شود و در نتیجه امکان سنجش مستقیم بِده پسآب آنها نمی باشد. آلودگی صنایع غذایی شامل آلودگی بیولوژیک در فاضلاب، افزایش چربی و روغن، مواد معلق و کدورت آب می باشد . بخصوص کارخانه شیر پاستوریزه زنجان را می توان به علت وجود نیترات ها و چربی معلق در پسآب ، مهم ترین واحد صنعتی آلوده کننده منابع آب زنجان دانست. این واحد در شمال شرقی شهر زنجان واقع شده و آلودگی آن شامل مواد آلی، مواد معلق و چربی هستند. کشتارگاه های دام و طیور نیز در این حوزه طبقه بندی می شوند كه عبارتند از : کشتارگاه دام زنجان و کشتارگاه طیور. اهم آلودگی فاضلاب كشتارگاه را مواد آلی، مواد معلق، چربی و مواد نیتروژنی تشكیل می دهند.صنایع نساجی و پوشاك و چرم
مهم ترین واحدهای این گروه از صنایع شامل شرکت های لایی ساز و واحدهای تولیدی کیف و کفش فعال در سطح شهرستان زنجان بوده و اصولاً در این صنایع اگر چه دبی فاضلاب بسیار پایین می باشد ولی آلودگی های آنها معمولاً بالاست و باید تا حد امکان فاضلاب این صنایع وارد رودخانه نگردد . اهم آلودگی این صنایع شامل چربی و روغن، مواد معلق، مواد آلی و فلزات سمی می باشد . زنجان نیازمند توسعه در بخش صنعت
شاخص صنعت شهرستان زنجان 65 درصد و شهرستانهای ابهر و خرمدره 19 درصد است. نماینده مردم زنجان در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس با بیان این مطلب می گوید: استان زنجان نیازمند توسعه در بخش صنعت است.
احمد مهدوی ابهری در گفتگو با «جوان » می افزاید: اولویت توسعه ای استان زنجان توسعه صنعتی است و باید همه ابزار و امکانات برای تححق این امر به کار گرفته شود.
وی با اشاره به انتقال شرکت سرب و روی زنجان و واگذاری زمین آن به صنایع غیرآلاینده، ادامه می دهد : با استقرار صنایع غیر آلاینده، زمینه اشتغال بیش از 40 تا 50 هزار نفر فراهم می شود، نماینده مردم ابهر و خرمدره تصریح می کند: گسترش صنایع مرتبط با صنایع برق به خاطر وجود کارخانجات ترانسفو و پارس سوئیچ و احداث صنایع پایین دست پتروشیمی و معدنی با وجود تنوع معادن می تواند زمینه توسعه صنعتی استان زنجان را فراهم کند.
جابهجایی صنایع آلاینده دشوار است
کارشناس مسوول محیط انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان زنجان نیز با شاره به تداوم فعالیت صنایع مزاحم در زنجان مس گوید : با وجود تاکید قانون، فعالیت صنایع مزاحم در داخل شهر زنجان همچنان ادامه دارد که باید نسبت به رفع این مشکل، اقدام جدی صورت گیرد.
بهمن یوسفی راد با بیان اینکه صنایع مزاحم و آلاینده باید خارج از محدوده مسکونی شهرها مستقر شوند، تصریح می كند : متاسفانه با وجود تاکید فراوان، در حال حاضر بسیاری از این صنایع در داخل شهر فعالیت میکنند و شهرداری نیز تاکنون اقدام خاصی در خصوص جابهجایی آنها انجام نداده است.
وی خاطرنشان می كند: انتقال صنایع مزاحم به سایتهای کارگاهی، بهترین راهکار برای رهایی از مشکلات به وجود آمده از سوی صنایع مزاحم است، اما به خاطر واگذاری غیر اصولی برخی زمینهای موجود در سایت کارگاهی فعلی، بار دیگر شاهد فعالیت این بخشهای تولیدی و خدماتی در داخل شهر هستیم.
این کارشناس محیط انسانی، جابهجایی کامل صنایع مزاحم از داخل شهرها را منوط به توسعه فضای سایتهای کارگاهی عنوان کرده و یادآور می شود: جابهجایی صنایع آلاینده در شرایط کنونی از محل فعلی خود بسیار دشوار است؛ چرا که فضای مورد نیاز برای فعالیت این واحدها در خارج از شهر در نظر گرفته نشده است.
