مریم گرابیان- خبرنگار اجتماعی «جوان» به عنوان نخستین شاكی از آلودگی هوا به دادسرا مراجعه و این شكایت را به ثبت رساند اما شواهد پیداست كه فراخوان دستگاه قضایی برای شكایت از آلودگی هوا بیشتر تشریفاتی است.
به گزارش «جوان»، اگر بگویند مقابل هر كلمه احساس خود را بنویسید، قطعاً در مقابل تهران خواهیم نوشت «آلودگی». سالهاست كه مردم تهران با دیوی به نام آلودگی هوا دست و پنجه نرم میكنند. نیازی نیست به سایتها، روزنامهها و آمار و ارقام مراجعه كنی؛ هر روز صبح كه برمیخیزی پایش را بر خرخرهات حس میكنی. كارشناسان و پزشكان پیوسته عوارض آلودگی هوا را اعلام و به مردم توصیه میكنند كه از منزل خارج نشوند. واقعاً روشن نیست كه عمل به این توصیه برای چند نفر در تهران امكانپذیر است. بسیاری از زنان باردار حتی تا یك روز قبل از زایمان مجبورند سر كار خود حاضر باشند؛ پیرمردان بازنشستهمجبورند برای گذران زندگی كار كنند و پدر و مادران شاغل هم مجبورند كودك خود را به مهد كودك بسپارند. معلوم نیست كه این وضع چقدر ادامه داشته باشد، یك هفته، یك ماه یا بیشتر؟ مگر میشود كار و زندگی را تعطیل كرد؟ كافی است سری به اینترنت بزنیم تا ببینیم چه خبر از آلودگی هوا:«سالانه 5 هزار نفر تهرانی در اثر آلودگی هوا كشته میشوند»، « فوت 3641 نفر بر اثر آلودگی هوای تهران»، « خسارت مالی هر روز آلودگی هوای تهران 100 میلیارد تومان است»، «آلودگی امسال هوای تهران 38 برابر استاندارد جهانی است»، « تكرار فاجعه 1952 لندن در تهران»، « آلودگی هوا عامل باخت تیم پرسپولیس به سپاهان»، «سلامتی شهر و شهروندان قربانی اختلافات شهرداری و دولت بر سر اختصاص بودجه مترو شده است»، «بخاری و آبگرمكنهای گازی عامل اصلی افزایش آلودگی هواست»، « آبپاشی هواپیماهای سمپاش وزارت جهاد كشاورزی بر فراز تهران» و« شهروندان میتوانند از آلودگی هوا شكایت كنند.» خبر آخر توجهمان را جلب میكند. عباس جعفری دولتآبادی در پی درخواست سخنگوی شورای شهر تهران برای بررسی پرونده آلودگی هوا به عنوان نماینده مدعیالعموم اظهار داشت:« مردم میتوانند در صورت بروز هرگونه نقض حقوق شهروندی از جمله آلودگی هوا به دادسراها شكایت كنند.» به میدان پانزدهم خرداد میرویم؛ دادستانی كل كشور. همان ساختمان قدیمی با ستونهای برافراشته كه ابهت خاصی به آن میبخشد. در سمت راست تصویری كندهكاری شده بر سنگ از انوشیروان است و مردمی كه برای دادخواهی به بارگاه او آمدهاند و سمت چپ زنی با ترازویی در دست بر زمینهای سنگی خودنمایی میكند و ستمدیدگان و مظلومانی به سویش دست یاری دراز كردهاند؛ هر دو نماد عدالت هستند در دو فرهنگ متفاوت. درون ساختمان هم دستكمی از نمای آن ندارد؛ قدیمی و با شكوه. ما را به دفتر نماینده دادستان هدایت میكنند. میگوییم برای شكایت از آلودگی هوا آمدهایم. به دقت به حرفهایمان گوش میكنند و میگویند:«این حرف را دادستان تهران زده است، شما باید به دادسرای تهران مراجعه كنید.»
دادسرای تهران حدود 300 متر پایینتر است با تدابیر امنیتی شدیدتر؛ موبایلها را تحویل میدهیم و از گیت بازرسی عبور میكنیم. مستقیم به دفتر دادستان تهران میرویم. درخواستمان را عنوان میكنیم. چند دقیقه بعد برمیگردد:« دادستان فرمودند به اتاق آقای كامكار، معاون اول دادستان مراجعه كنید، شما را راهنمایی میكنند.»
معاون اول دادستان: باید خودتان از آلودگی صدمه دیده باشید
وارد اتاق انتظار دفتر معاون اول دادستان میشویم و موضوع را برای منشی بازگو میكنیم. مكثی میكند، تعجب را در چشمانش میخوانیم، همانطور كه در چشمان دیگران خواندیم، میگوید:«شكایتت را بنویس.» اصرار میكنیم تا با خود كامكار صحبت كنیم. میپذیرد اما میگوید معطلی دارد.
بعد از حدود 50 دقیقه منشی اشاره میكند نوبت ماست. موضوع شكایتمان را كه میفهمد، از بالای عینك نگاهی میاندازد:« سند و مدركی هم دارید؟» میگوییم:« نه، به عنوان نقض حقوق شهروندی میخواهیم شكایت كنیم.»
عینكش را برمیدارد و به صندلی تكیه میدهد:«نه، اینطور نیست، حتماً باید از آلودگی هوا صدمه دیده باشی و برای این مسئله هم سند و مدرك محكمه پسند داشته باشی.» یادآوری میكنیم كه كانون وكلا اعلام كرده مردم به صرف برخوردار نبودن از هوای پاك به عنوان حق مسلم میتوانند شكایت كنند. با بیتفاوتی میگوید:«بله، آقای كشاورز در حال تهیه یك لایحه در این زمینه است. آنها كار خود را انجام میدهند، ما هم كار خود را.» میپرسیم:«یعنی صرف آلوده بودن هوا نمیتواند موضوع شكایت باشد؟» اظهار میكند:«قطعاً نه، اولاً كه علت آلودگی هوا باید كمكاری یا نقص در ارگان، نهاد یا سازمانی باشد، ثانیاً شاكی به واسطه این آلودگی دچار آسیب یا بیماری جدیای شده باشد. در ضمن این بیماری باید به واسطه آلودگی هوا ایجاد شده باشد، صرف تشدید بیماری نمیتواند موضوع شكایت باشد. در این زمینه هم باید اسناد و مدارك پزشكی ارائه دهد كه پس از بررسی و تأیید پزشكی قانونی، قاضی حكم لازم را صادر میكند و در صورت اثبات جبران خسارت خواهد شد.»
فوت شدهها هم باید ثابت كنند از آلودگی فوت شدهاند!
به كامكار یادآوری میكنیم كه بیش از 7 هزار جانباز شیمیایی در تهران زندگی میكنند، درست است كه عامل بیماری آنها آلودگی هوا نبوده، اما تشدید بیماری برای آنها مساوی با مرگ است. سرش را از روی پروندهها بلند نمیكند:«آنها هم میتوانند شكایت خود را تسلیم كنند، رسیدگی خواهد شد!» در مورد فوت شدهها سؤال میكنیم، ظاهراً آنها هم باید ثابت كنند علت اصلی مرگ، آلودگی هوا بوده است! متذكر میشویم كه برخی عوارض آلودگی هوا بلندمدت است مثل ایجاد سرطان یا مشكلات ژنتیكی و افت ضریب هوشی در كودكان، برخی دیگر عوارض روحی است مثل افسردگی و عصبانیت(كه خود میتواند عامل بروز مشكلات یا حتی جرائم بعدی شود) میگوید:«نه، اثبات این موارد به سادگی میسر نیست، در ضمن برخی عوارض مثل تنگی نفس و مسمومیت طبیعی است!»
می پرسیم:«حالا باید از چه كسی یا ارگانی شكایت كنیم؟» با بیحوصلگی میگوید:«نمیدانم؛ دولت، وزارت كشور، محیط زیست، هر ارگانی كه عامل آلودگی هواست. البته اگر این مطالب را جایی چاپ كنید همه را تكذیب میكنم.»
گویا فهمیده كه یك شاكی معمولی نیستیم؛ اصلاً مگر مردم عادی بیكارند سر صبح كار و زندگیشان را ول كنند توی این آلودگی تا بازار بیایند كه از آلودگی هوا شكایت كنند! «بالاخره تقصیر این ارگانها مفروض است یا شاكی ناگزیر از اثبات آن است؟» با قاطعیت میگوید:«كسی كه ادعایی میكند موظف است آن را ثابت كند. شما هم میتوانید شكایت خود را بنویسید و همراه با مدارك به دایره رسیدگی به جرائم كاركنان دولت در طبقه بالا تحویل دهید.» این یعنی خداحافظ.
خبرنگار «جوان» اولین شاكی آلودگی هوا
تابلوی دایره رسیدگی به جرائم كاركنان دولت را دنبال میكنیم. منشی با حالت متعجب یك برگ A4سفید را به دستمان میدهد:«شما اولین نفری هستید كه برای شكایت آمده، فرم خاصی كه نداریم، شكایت را توی همین بنویسید. البته اگر از سازمان محیط زیست شكایت دارید چون ارگانهای دیگر به ما مربوط نمیشود 5 هزار تومان هم باید تمبر باطل كنید».
معاون دادستان: نتوانید ثابت كنید به جرم افترا محاكمه میشوید!
هنوز نمیدانیم از چه كسی باید شكایت كنیم. ما را به اتاق دكتر جعفری، معاون قضائی دادستان در طبقه همكف راهنمایی میكنند. جعفری هم همان حرفها را تكرار میكند و میافزاید:«شما حق شكایت دارید اما اینكه از چه كسی شكایت كنید به ما مربوط نیست، خودتان باید به نتیجه برسید.» با خنده میپرسیم:«ما چطور عامل آلودگی هوا را پیدا كنیم وقتی هر كسی چیزی میگوید؟» با جدیت میگوید:«این دیگر مشكل شماست، از نمایندگان مجلس بپرسید، وكیل بگیرید، تحقیق كنید. . .» . چقدر آرمانی! یادمان باشد سری هم به مجلس و نهاد ریاست جمهوری بزنیم حتماً عامل آلودگی هوا را پیدا خواهیم كرد! دیگر حرفی برای گفتن نداریم اما دكتر جعفری نكته جالب دیگری را هم اضافه میكند:«اگر از نهاد یا شخصی شكایت كنید و نتوانید حرف خود را ثابت كنید آنها حق دارند به جرم افترا از شما شكایت كنند.» نتیجه اینكه بهتر است تا كار به جاهای باریك نكشیده، برویم!
