امریکا در نشست اخیر سازمان ناتو به ترکیه پیشنهاد داده که سپر دفاع موشکی ناتو را در ترکیه مستقر کند ولی ترکها هنوز به این پیشنهاد پاسخی ندادهاند و از قرار معلوم دیروز شورای امنیت ملی ترکیه نشستی را با حضور مقامات سیاسی، نظامی و امنیتی خود برگزار کرده تا به بررسی این مسئله بپردازد.
بر اساس مجموعه دادههای منتشر شده درباره این طرح، به نظر میرسد بحث استقرار سپر دفاع موشکی به معنای خاص در خاک ترکیه مطرح نیست بلکه امریکا بیشتر به دنبال استقرار رادارها در این کشور است.
سپر دفاع موشکی مد نظر امریکا در لهستان و چک در حالت کلی از سه عنصر تشکیل شده بود؛ خود موشکها و دو سامانه رادار باند ایکس که اصطلاحاً امکان 360 درجه چرخش دارند و قرار شده موشکها در کشور لهستان و چک مستقر شوند و دو رادار دیگر یکی در اسرائیل و دیگری در ترکیه مستقر شود بنابراین به نظر میرسد منظور پیشنهاد اخیر ناتو به ترکیه در خصوص استقرار سپر دفاع موشکی، همان رادارها است.
تصمیمگیری در این باره به چند دلیل برای ترکیه بسیار حیاتی است. این تصمیم ترکها میتواند از جنبههایی برای این کشور تاریخی باشد، چرا که ایران به عنوان یکی از کشورهای همسایه ترکیه و به عنوان متحد این کشور در منطقه، از سیاستمداران و تصمیم گیران ترکیه انتظار دارد از اتخاذ هر گونه تصمیمی که تهدیدی برای امنیت ایران باشد خودداری کنند.
ترکیه از چند جهت در آزمونی مهم و تاریخی قرار گرفته است:
اولا: بر اساس سند راهبردی امنیت ملی ترکیه که چندی پیش منتشر شد رویکرد ترکیه در سیاست خارجی بر پایه توجه به شرق و تعامل با کشورهای اسلامی از جمله ایران استوار شده، ضمن اینکه سیاست خارجی این کشور در چند سال اخیر نیز نشاندهنده این تغییر رویکرد است. با پذیرش این پیشنهاد حرکتهای اخیر و مثبت آنکارا در قبال مسائل مختلف منطقهای و بینالمللی بخصوص در قبال رژیم صهیونیستی جنبه صوری پیدا کرده و نگاه به شرق ترکها تبدیل به شعاری میشود که تحقق آن به دیده شک نگریسته خواهد شد.
ثانیاً: ترکها باید بدانند امریکاییها پس از ارتقای سطح همکاریهای ایران و ترکیه همواره تلاش کردهاند که این همکاری را خدشهدار کنند و به نوعی ترکیه را در مقابل ایران قرار دهند. اقدامات اخیر ترکیه در بحث دفاع از حق هستهای ایران و میانجیگری این کشور در تبادل هستهای با غرب برای رآکتور تحقیقاتی تهران حساسیت امریکا به گسترش روابط ایران و ترکیه را دوچندان کرده است. پیشنهاد امریکا برای استقرار سپر موشکی را به هم میتوان در این راستا تحلیل کرد، هر چند در اظهارات مقامات سیاسی ترکیه تمایل چندانی دیده نمیشود. به نظر میرسد شروطی که بعضی صاحبنظران و مسئولان ترکیه برای پذیرش این پیشنهاد مطرح کردهاند تا حدی به معنای عدم پذیرش پیشنهاد باشد و به عبارتی ترکیه در پی این است که از این راه برای نپذیرفتن این پیشنهاد استفاده کند، یعنی از ناتو درخواست کند که به طور رسمیاین پیشنهاد را مطرح کند.
ثالثا: افکار عمومی ترکیه هم خیلی طرفدار استقرار سپر موشکی یا حتی رادارهای آن در خاک ترکیه نیستند، هرچند به نظر میرسد نظامیان در ترکیه موافق این پیشنهاد هستند و آن را در راستای اهداف خود میدانند ولی اگر اختلاف نظر موجود درباره دفاع موشکی جنبه جدیتری به خود بگیرد، پیامدهای داخلی برای آن منتفی نیست.
چهارم: با وجود اینکه هنوز در اهداف پیشنهاد ارائه شده به ترکیه ابهاماتی هست و موضوع کاملاً روشن نیست اما ممکن است قدرتهایی مانند روسیه و چین، این پیشنهاد را به نوعی تهدیدکننده منافع و امنیت خود نیز محسوب کنند و قبول این پیشنهاد از سوی ترکها ممکن است منجربه این شود که در مناسبات فعلی خود با ترکیه تجدید نظر کنند.
در کل میتوان نتیجه گرفت اگر پیشنهاد استقرار سپر موشکی از سوی ناتو به ترکیه داده شود، ترکیه بر اساس قانون اساسی خود ناگزیر از پذیرش آن است، ترکیه باید این را هم بپذیرد که در این حالت به اجبار در مسیر غرب خواهد افتاد و جایگاه خود در میان کشورهای اسلامی را از دست خواهد داد.
