در اکثر پروندههای سرقت و زورگیری با افراد سابقهداری مواجه میشویم که سوابق متعددی از این جرائم را در پرونده خود دارند، چرا که متأسفانه نه تنها مجازاتها بازدارنده نیستند بلکه افراد وقتی به زندان میروند با آموزش دیدن از زندانیان سابقهدار وقتی دوران محکومیت خود را سپری کردند، دوباره جرائم قبلی خود را با تجربهای بیشتر تکرار میکنند.
سومین بخش از این گفتار در گفتوگو با الهیار شکاری دادیار دادسرای امور جنایی در پی میآید.
لطفاً بفرمایید چرا آمار کیفقاپی و زورگیری در جامعه ما بالاست؟
عوامل مختلفی در این رابطه دخیل هستند؛ یکی اینکه تهران یکی از شهرهای مهاجرپذیر است و از طرفی چون تعدادی از آنها بیکار بوده و کسی نمیتواند آنها را به راحتی شناسایی کند به راحتی دست به سرقت و کیفقاپی میزنند. اگر در آمارها دقت کنیم اکثر مالباختگان کسانی هستند که از شهرهای دیگر برای انجام معامله کار به تهران آمدهاند و با خود پول نقد حمل میکنند و به راحتی طعمه سارقان میشوند. نیاز مالی افراد بیکار و شلوغی شهرهای بزرگ مثل تهران و حمل کردن پول نقد از دیگر عوامل بروز کیفقاپی و زورگیری است.
چرا سارقان پس از دستگیری حتی با دو یا بیشتر از آن سابقه دوباره به جرائم خود ادامه میدهند؟
علتهای متفاوتی دارد. افرادی که برای اولین بار دست به سرقت و زورگیری میزنند، سعی میکنند به دام نیفتند، اما وقتی دستگیر شدند دیگر بدی و زشتی ارتکاب سرقت از بین میرود یعنی فرد مجرم هم آبروی خود را از دست رفته میبیند و هم سابقهدار شده است.
طبق ماده 661 مخصوص سرقتهای عادی و طبق ماده 651 و 650 جرائم سرقت با مجازات تشدیدشونده است. بیشتر از این قاضی نمیتواند مجازات بدهد بعد هم وقتی این افراد وارد زندان میشوند با افراد خلافکار و جانی آشنا میشوند و راهحلهای مناسب برای به دام نیفتادن را یاد میگیرند و از طرفی چون این جوان سابقهدار است و جامعه به او کار نمیدهد و از سویی از سوی خانواده نیز طرد شده است برای چندمین بار دست به سرقت میزند، مثلاً ما پروندههایی داشتیم که متهم 14 سابقه سرقت داشت و 24 سال از سنش را در زندان سپری کرده بود و برای پانزدهمین بار دستگیر شده بود و در سابقهاش از سرقت کوچک شروع کرده بود و حالا سرقتهای بزرگ انجام میداد.
به خاطر مسائل اسلامی و اخلاقی در جامعه ما نمیتوان با زندانیان به صورت شاق و خشن برخورد کرد تا دیگر مرتکب جرم نشوند، به همین خاطر مجرم زندان را یک مکان امن برای خود میداند و پس از آزادی دوباره جرائم خود را آغاز میکند. امروزه متأسفانه بیش از 70 درصد سارقان حرفهای بالای دو یا سه سابقه سرقت در پرونده خود دارند.
پلیس در آینده در خصوص برخورد با کیفقاپان و زورگیران طرحی را برای اجرا در دست دارد، برای اثرپذیری این طرح چه نظری دارید؟
اولین ایرادی که میتوان به این طرح گرفت این است که پلیس افراد را به عنوان مظنون دستگیر میکند و بعد شخص به دادسرا فرستاده میشود و در آنجا مشخص میشود که این فرد مجرم نیست. در صورتی که پلیس میتواند با امکاناتی که دارد همانجا از افراد انگشتنگاری کرده و تنها افراد مجرم را به مراکز قضایی معرفی کند، چرا که در برخی موارد افراد بیگناه بازداشت میشوند و تا اثبات بیگناهی آنها زمانی صرف شد و بعد هم آنها جدی شد و تبدیل به مجرمان حرفهای میشوند.
پلیس برای موفق بودن باید گستردگی و مداومت نیروهای گشتی خود در خیابان و محلات را افزایش دهد و در مراکز تجاری و بانکها حضور آنها پررنگتر باشد و افراد سابقهدار را تحت کنترل قرار دهند چون اگر اینگونه سارقان بدانند پلیس آنها را زیر نظر دارد هرگز دست به اعمال مجرمانه نمیزنند. پلیس باید با کار فرهنگی از وقوع جرم پیشگیری کند.
