دلخوری دوستان قدیم از نشست فرانسه، آلمان و روسیه

نشست اروپایی خارج از سایه امریکا

دکتر سیدنعمت‌الله عبدالرحیم‌زاده - آنجلا مرکل، صدر اعظم آلمان قبل از عزیمت به شهر دیوویل فرانسه برای شرکت در نشست سه جانبه با نیکلا سارکوزی، رئیس جمهور فرانسه و دیمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه گفت: «ما در این مورد بحث خواهیم کرد که چگونه همکاری بهتری برای روسیه و ناتو ممکن خواهد بود، چون دوره جنگ سرد به طور مشخص به سر رسیده است.» مرکل با این سخن پیش درآمد نشست سه جانبه رؤسای کشورهای آلمان، روسیه و فرانسه در 18 اکتبر را بیان کرد و سارکوزی نیز هماهنگ با وی گفت: « ما در یک دنیای جدید زند‌گی می‌کنیم، در دنیای دوستی با روسیه.» مرکل و سارکوزی با این دیدگاه مشترک و قبل از جلسه رسمی در بعد از ظهر آن روز با مدودف، ملاقاتی با یکدیگر داشتند تا هماهنگی‌های اولیه را انجام داده و از قبل بدانند بر سر چه موضوعاتی با مدودف مذاکره کنند. هر چند که مرکل و سارکوزی مدعی به سر آمدن دوران جنگ سرد بودند و اظهار می‌‌کردند که نشست مشترکشان با مدودف بر مدار همکاری بهتر روسیه با ناتو خواهد بود، اما علائم و نشانه‌هایی در این نشست دیده شد که حاکی از اموری برخلاف ادعاهای کلامی این دو بود. شاید برگزاری این نشست در شهر دیوویل فرانسه از آشکارترین علائمی بود که خط و خطوطی مغایر بر ادعاهای کلامی را نشان می‌‌داد.نگرانی‌های متحدین سنتیشهر دیوویل واقع در شمال فرانسه و منطقه نورماندی است یعنی همان منطقه‌ای که نبرد مشهور نورماندی در جنگ جهانی دوم در آنجا واقع شد و با آن حمله تکلیف جنگ تا‌ اندازه زیادی معلوم شد. برگزاری نشست 18 اکتبر در این شهر و منطقه نشانه‌ای است آشکار از جبهه بندی جدیدی که مقامات ارشد آلمان، روسیه و فرانسه در صدد ایجاد آن هستند و روشن است که چنین امری از نظر متحدان سنتی دو کشور آلمان و فرانسه مخفی نمی‌‌ماند. مات زوولا، گزارشگر دویچه وله، در مورد این نشست نوشت: «به‌رغم طبیعت غیر رسمی مذاکرات، برخی از متحدان آلمان و فرانسه از این که از دور گفت‌وگوها کنار گذاشته شده‌اند،‌اندکی آزرده خاطر شده‌اند.» آزردگی خاطر متحدان سنتی این دو کشور از نظر سایت اشپیگل آنلاین بیش از‌ چیزی است که بتوان نام اندک برآن گذاشت و دامنه‌ای بیشتر را در برمی‌گیرد. اشپیگل آنلاین گذشته از نگرانی دولت‌های اروپایی دعوت نشده به این نشست، به رابطه نزدیک سران سه کشور قبل از حمله امریکا به عراق در سال 2003 اشاره کرده و معتقد است که نشست دیوویل برای امریکا خاطره اتحاد بین گرهارد شرودر، ولادیمیر پوتین و ژاک شیراک در آن زمان را زنده کرده است. در واقع، مخالفت‌های آن سه تن قبل از حمله امریکا پایان نیافت و نشست مشترک آنان در سال 2005 تأکید دیگری بر جبهه مشترک آنان در مقابل هجمه امریکا به عراق بود و اینک بعد از پنج سال نشست دیگری از سران این سه کشور به معنای احیای آن اتحاد است.نشست دیوویل از لحاظ زمانی نیز قابل توجه است و نشانه‌ای دیگر است مبنی بر این که مرکل و سارکوزی اهدافی سوای ادعاهای کلامی خود را دنبال می‌‌کنند. زمان برگزاری نشست سه جانبه 18 اکتبر در دیوویل با سه واقعه دیگر مرتبط بود، نخست نشست وزیران امورخارجه و دفاع ۲۸ کشور عضو ناتو در 14 اکتبر، دوم نشست سران ناتو در ۱۹ و ۲۰ نوامبر در لیسبون، پایتخت پرتغال و سرانجام، اجلاس سران گروه 20 در روزهای هشتم تا دوازدهم نوامبر در کره جنوبی. در واقع، مقطع زمانی برگزاری نشست دیوویل حاکی از آن است که رؤسای سه کشور آلمان، فرانسه و روسیه سعی دارند تا در دو زمینه مهم امنیتی و اقتصادی نقطه نظرهایشان را طرح کرده تا آن که به زمینه‌های مشترکی دست بیابند. قرار است فرانسه طی اجلاس سران گروه 20 ریاست این اجلاس را برای سال 2011 از کره جنوبی تحویل بگیرد و این موضوع نشان می‌‌دهد که نشست دیوویل در راستای تدارک تمهیداتی در این زمینه و همکاری آلمان و روسیه با فرانسه برای مدیریت بهتر گروه 20 طی سال آینده میلادی بوده است. با توجه به دو نشست وزیران ناتو در 14 اکتبر و اجلاس آتی لیسبون می‌‌توان گفت که نشست سه جانبه دیوویل به طور مستقیم با مهمترین مسئله فعلی ناتو، یعنی طرح سپر دفاع موشکی اروپا ارتباط داشت، موضوعی که در 14 اکتبر به سرانجام نرسید و موضوع به اجلاس لیسبون موکول شد.سه کشور در سپر دفاع موشکیامریکا در دوران ریاست جمهوری جورج بوش طرح سپر دفاع موشکی را به عنوان طرحی امریکایی در کشورهای لهستان و چک دنبال می‌‌کرد اما باراک اوباما با چرخشی در این سیاست، طرح مذبور را به عنوان طرح مشترک میان کشورهای عضو ناتو پیش کشیده و حتی خواستار مشارکت روسیه در این طرح شده است. این چرخش امریکا از سوی گیدو وستروله، وزیر امور خارجه آلمان، در نشست 14 اکتبر مورد استقبال قرار گرفت اما باعث نشد تا شرط و شروط‌های آلمان را برای مشارکت در این طرح بیان نکند. در واقع، هر سه کشور آلمان، فرانسه و روسیه، طرح تعدیل شده امریکایی را با نگرانی‌های خاص خود ارزیابی می‌‌کنند و از این رو شروطی برای آن قائل هستند که برآورده کردن آنها از یک سو با منافع استراتژیک امنیتی امریکا در اروپا تعارض دارد و از سوی دیگر، محدودیت‌های شدیدی بر این طرح وضع می‌‌کند که نتیجه آن چیزی مغایر با هدف امریکا از این طرح خواهد بود.روسیه طرح سپر موشکی را مغایر با امنیت خود و برای بی‌تاثیر گذاشتن موشک‌های بالستیکی‌اش می‌‌داند، آلمان اجرای آن را مشروط بر خروج سلاح‌های هسته‌ای امریکا از اروپا و به خصوص آلمان می‌‌داند و فرانسه دغدغه هزینه‌های سنگین مالی آن را دارد. هر چند که رابرت گیتس، وزیر دفاع امریکا، هزینه اجرای این طرح را بین 85 تا 110 میلیون یورو تخمین زده اما‌ اندرس فوگ راسموسن، دبیر کل ناتو، رقمی بالغ بر 200 میلیون یورو را بیان کرده است. البته هزینه‌های مورد نظر این دو تنها به زیرساخت‌های طرح مربوط می‌‌شوند و با توجه به دیگر هزینه‌هایی از قبیل سیستم‌های ردیابی و موشک‌ها، گفته می‌‌شود که هزینه نهایی به رقم یک میلیارد یورو خواهد رسید. روشن است که گذشته از هزینه بالای طرح به عنوان دغدغه مشترک آلمان و فرانسه، سه کشور نشست دیوویل نگاه مشترک منفی در قبال طرح سپر دفاع موشکی امریکایی دارند و لازم دیدند تا قبل از اجلاس آتی لیسبون، به دیدگاه مشترکی دست بیابند. دستیابی به دیدگاه مشترک بین این سه کشور امری طبیعی است اما نکته اساسی در این است که هر سه کشور هیچ نماینده‌ای از متحدان سنتی خود و به خصوص امریکا را به دیوویل دعوت نکردند و حتی کاترین اشتون به عنوان هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز به دیوویل دعوت نشد تا آن که سه کشور بتوانند به دور از نگاه دیگران به نگاه مشترک خود دست یابند.