آذر رسولی - دورویی به عنوان یک رفتار و پندار، محصول بسترهای فرهنگی و اجتماعی یک جامعه است. این مطلب را دکتر اصغر مهاجری- جامعهشناس- میگوید. او دورویی را به عنوان یک رفتار ناشایست، محصول بسترهای اجتماعی یک جامعه میداند.
این استاد دانشگاه معتقد است: وقتی بسترهای جامعه برای دورویی آماده میشود، افرادی که از این جامعه تنفس میکنند، جلوههایی از دورویی را میبینیم، بنابراین سهم ساختارهای جامعه و بسترهای فرهنگی جامعه نکته قابل توجهی است.
این پژوهشگر و محقق علوم اجتماعی در مورد ریشههای به وجود آمدن دورویی، بر این باور است: در جامعهای که شفافیت و صداقت کمتر باشد و اطلاعات در یک ظرف شیشهای برای مردم وجود نداشته باشد، تعهدهای اخلاقی کمتر دیده میشود.
به اعتقاد مهاجری در جوامعی که فضای شفاف اطلاعاتی وجود ندارد، جامعه آبستن یک دمل چرکین با نام دورویی خواهد شد. عامل دومی که این استاد دانشگاه به عنوان ریشههای دورویی از آن یاد میکند، عامل عدم احساس امنیت است. به گفته وی، هر چه در جوامع احساس امنیت کمتر باشد، احتمال رویش خارهای دورویی بیشتر میشود. در خانوادهها، آنگاه که فرزندان در کنار والدین احساس امنیت نکنند، به دروغ روی میآورند و این دروغگویی موجب ایجاد نفاق و دورویی میشود.
به گفته مهاجری، بین احساس ناامنی و ضریب امنیت با دورویی، رابطه معناداری وجود دارد. به طور مثال هرگاه در ادارات و سازمانها، نظام پاداشدهی بر اساس شایسته سالاری باشد، افراد نسبت به کار، هم امیدوارتر شده و هم احساس امنیت بیشتری میکنند و این مسأله موجب میشود که دورویی کمتر شود.
این استاد دانشگاه از تعامل پویا، بین سرمایههای اجتماعی و شفافیت در انجام کار، به عنوان سومین عامل یاد میکند. او معتقد است هر زمان که سرمایههای اجتماعی به جوشش درآید جامعه نیز به سمت شفافیت هدایت شده و از دورویی دور خواهد شد. کارکردهای ناخواسته دورویی در حوزههای زیادی دخل و تصرف دارد؛ از جمله میتوان به حوزه اقتصادی اشاره کرد. به طور مثال زمانی که تسهیلات بانکی در اختیار افرادی به جهت توسعه و اشتغالزایی قرار میگیرد اما در این میان دورویی بعضی افراد موجب میشود این تسهیلات در جهت دیگری مصرف شود، اینجاست که کارکرد دورویی را در جهت خلاف وضعیت اقتصادی جامعه میبینیم. به گفته مهاجری، در جوامعی که کارها با دورویی پیش برود بهرهوری و راندمان کار، پایین میآید و ضرر آن هم به آحاد جامعه و هم به کل کشور وارد میشود. اینجاست که برکندن نفاق و دورویی، موجب وجدان کاری میشود.
به گفته وی، تکنیکهایی برای مقابله با رفتار ناپسند دورویی وجود دارد. اولین تکنیک آگاهی رسانی است؛ آن هم به شیوه چهره به چهره و در سطح خرد جامعه.
جبران خلیل جبران در کتابی به نقل از حضرت علی (ع) مینویسد: فرزندان شما فرزندان شما نیستند. آنان دختران و پسران زندگی هستند. چون تیر در کمانشان بگذارید و به آینده پرتاب کنید. اگر قرار است شبیه یکدیگر شوید، تلاش کنید شما شبیه آنها شوید. چرا که آن افراد فرزند زمان خویشند و شما تلاش میکنید آنها را شبیه خودتان کنید. مهاجری معتقد است که نسبت به زمان خویش آگاه باشیم و بپذیریم متناسب با زمانه خویش حرکت کنیم.
تکنیک دیگری که مهاجری به آن تأکید دارد آموزش شهروندی به شیوه سایبر و در فضای مجازی است که میبایست توسط کارگاههایی در سطح شهرها انجام شود. سیستم فضای الکترونیکی باعث میشود که در ادارات دورویی و نفاق کمتر دیده شود. مهاجری به عنوان آخرین تکنیک برای مقابله با دورویی از ایجاد فضای امید و نشاط در بین افراد در جامعه یاد میکند. او معتقد است که در جامعهای که در ورودی نشاط بسته شود پنجره دورویی باز خواهد شد.
