آذر رسولی - «زیرآبزنی» واژه آشنایی است و خیلی نیاز به توضیح ندارد. گاه خودمان قربانی آن بودهایم که در این مواقع با گوشت و پوست، درکش کردهایم و گاه شاهد آن بودهایم و گاه، خود در مقام «زیرآبزنی» از دیگران برآمدهایم، هر چند ممکن است ندانسته این کار را انجام داده باشیم.
آنهایی که زیرآب دیگران را میزنند، در واقع اعتبار آنها را زایل میکنند. «زیرآبزنی» نوعاً با پنهان کاری همراه است و شخصی که زیرآبش خورده میشود، در حالت غفلت قرار دارد و وقتی متوجه میشود، که اعتبارش از دست رفته است. باید توجه داشت که اعتبار هرکس، محصول تلاش و دستاوردهای او در طول زندگی است و آبروی او محسوب میشود و از همین جهت حرمت دارد. این عبارات، بخشهایی از صحبتهای دکتر ایرج ساعی ارسی – جامعه شناس و استاد دانشگاه- است.
به نظر میرسد هر جا رقابت زیاد، عرضه کم و متقاضیان فراوان باشند و منافع قابل توجه وجود داشته باشد، امکان «زیرآبزنی» بیشتر است. در بررسی اینکه زیرآبزنی معلول رسوخ چه صفتی در آدمی است؛ «حسادت» نقش اصلی را در بروز چنین رفتاری ایفا میکند. هرگاه آرزو داشته باشیم تا نعمت، امتیاز و امکان خوب دیگران زایل شود در حالی که مستحق آن هستند، به چنین رفتاری حسادت میگویند. «زیرآب زنی» همان مرحله شدت یافته حسادت است که در رفتار بروز مییابد.
به باور این جامعه شناس، در جوامعی که افراد بر اساس شایسته سالاری پیشرفت نکنند، اشخاص چاپلوس و نالایق به مدیران نزدیک شده و بدون هیچ معیار علمی، شروع به بدگویی افراد دیگر در سازمان کرده و به قولی «زیرآبزنی» میکنند.
این استاد دانشگاه معتقد است که یکی از آفات سازمانها، «زیرآبزنی» است. چرا که پایه و اساس علمی یک سازمان را از بین میبرد. سازمانهایی که در آنها «زیرآبزنی» رواج دارد، سازمانهایی بیمار هستند و افرادی که در این سازمانها زیرآب زنند، در حقیقت قصد دارند گوی سبقت را بربایند و به دنبال جایگاه، حقوق و منافع بالاتر و بهتر هستند.
ساعی معتقد است که اگر ارزشهای اسلامی را به بهترین شیوه آموزش دهیم؛ هیچگاه کسی به خود اجازه چنین کاری را نخواهد داد. «زیرآبزنی» نوعی ضد ارزش است که در حال حاضر در اغلب سازمانهای دولتی و خصوصی به یک ارزش تبدیل شده است. متأسفانه گاهی در سازمانها شاهد اشاعه «زیرآبزنی» از جانب مسئولان و مدیران هستیم به طوری که تعدادی افراد نالایق و بیکفایت را اطراف خود جمع میکنند و از آنها میخواهند که در مورد افراد سازمان گزارش دهند و این افراد زیرآبزن نیز برای چاپلوسی و تملق به این کار مبادرت میورزند.
به اعتقاد ساعی، مدیران نقش بسیار مهمی در دامن زدن به این معضل دارند و این مدیران هستند که باید در سازمانها صداقت، اعتماد، راستگویی و شرافت کاری را ترویج دهند و افراد نالایق و ناکارآمد را از خود دور کنند.
ساعی، ضعیف بودن، نداشتن اعتماد به نفس و ناکارآمدی را از عوامل «زیرآبزنی» میداند و موارد ذکر شده را از مشخصههای افراد زیرآب زن ذکر میکند. به باور دکتر ساعی، این افراد، انسانهایی نامتعادل هستند که به رشد و بالندگی خود نمیاندیشند. او معتقد است «زیرآبزنی» بیشتر بین آقایان و به خاطر کسب منافع و ارتقای مقام رواج دارد.
البته ساعی بر این باور است که «زیرآبزنی» بیشتر در سازمانها و ادارات دولتی صورت میپذیرد زیرا در سازمانهای خصوصی به دلیل توجه خاص به شایسته سالاری نیازی به «زیرآب» زنی وجود نداشته و این مسأله خود باعث ترغیب کارمندان به سمت شایسته شدن است.
نهاد خانواده به عنوان نخستین نهاد اجتماعى باید مجهز به اطلاعات تربیتى باشد تا بتواند در مقابل این نوع پدیدهها که امروزه به یک معضل اجتماعی تبدیل شده، رفتار منطقى و عقلانى را به کار گیرد.
به هر حال در این میان مسئولان باید فضای جامعه را از رقابتهای ناسالم سطحی و مادی خارج کنند و شاخصهای موفقیت را با تمام عوامل موجود در جامعه از طریق رسانههای جمعی و ابزارهای تبلیغی در جامعه رواج دهند تا آحاد جامعه بهویژه نسل جوان ارزش را در مسائل سطحی نبینند و خود را درگیر «زیرآبزنی» و رقابتهای ناسالم نکنند.
