گفت‌وگو با قاری پیشکسوت استاد حسین دهقانی‌زاده

ترجمه قرآن، قرآن نیست

مریم باغانیاستاد حسین دهقانی‌زاده متولد 1334 است. 31 سال در نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی خدمت کرد و در این سال‌ها پنج بار به عنوان نفر اول مسابقات قرآن ارتش برگزیده شد. وی که اولین مقام کشوری خود را در سن 22 سالگی (1361) کسب کرد همان سال به برکت قرآن راهی دیار وحی شد و بارها در مسجد‌الحرام و مسجد نبوی به تلاوت قرآن پرداخت.دهقانی‌‌زاده که اینک به عنوان داور مسابقات بین‌المللی ارتش‌های جهان اسلام و استاد قرآن، شاگردان زیادی‌ تربیت کرده به عقیده خودش هنوز هم سر سفره پربرکت قرآن کریم است. با او درباره زندگی قرآنی صحبت کرده‌ایم.استاد. حالا دیگر شما جزو پیشکسوتان قرآنی کشور محسوب می‌شوید. تفاوت فضای قرآنی دیروز یعنی روزهایی که شما وارد جرگه قاریان قرآن کریم شدید و امروز جامعه ما چیست؟بسم‌الله الرحمن الرحیم. خب امروز با روزگار قبلی تفاوت‌های زیادی داریم، اما می‌توانم در یک جمله بگویم جایگاه قرآن کریم در کشور خیلی بهتر شده و به برکت خون شهدا، امروز با وضعیت متفاوتی روبه‌رو هستیم. قبلاً همانطور که مرحوم شهید مدرس فرموده بودند: قرآن مقدمه اسباب‌کشی یا سر سفره عقد آن هم به صورت برعکس که در تصویربرداری بهتر دیده شود یا بر سر قبور مردگان استفاده می‌شد.تا امروز خوشبختانه قرآن در مساجد آبرومند و در مجالس فاخر خوانده می‌شود. شما حتماً الان کمتر می‌بینید کسی بیاید قرآن را سر مزار کسی بخواند. در مقابل به برکت امام راحل و جمهوری اسلامی، قرآن چنان همگانی شده که بسیاری از خانواده‌ها در پی حفظ آن توسط فرزندان خود هستند. با انصاف اگر نگاه کنیم در جامعه سنتی قبل از انقلاب اسلامی شما چنین فضایی را نمی‌دیدید.اوایل انقلاب به یاد دارم در مسابقات قرآن اکثراً مشخص بود چه کسی اول می‌شود. قاری بین‌المللی ایران یک نفر بود و آن استاد محمدتقی مروت بود که آن هم قرآن خواندش را در مصر و با تلمذ در محضر مصطفی اسماعیل فراگرفته بود. قاریان و حافظان برجسته در کشور به عدد انگشتان دست بودند. اما الان می‌بینیم که مثلاً در یک مجلس رسمی سیاسی قاری ایرانی(استاد کریم منصوری) چنان آیاتی را می‌خواند که اشک از چشم سران بعضاً بی‌تفاوت کشورهای اسلامی جاری می‌شود(اشاره به گریه برخی سران عرب در جلسه افتتاحیه اجلاس سران کشورهای اسلامی در سال‌ 76 تهران). الان مسابقات قرآنی داخلی کشور ما به مراتب از مسابقات بین‌المللی که هر ساله در این زمینه برگزار می‌شود سخت‌تر است، یعنی قاریان درجه چندم ما از قاریان اول جهان اسلام بالاترند.به هر صورت ما فاصله زیادی با جامعه قرآنی داریم ولی به جرأت می‌توانم بگویم اینکه در جامعه این قدر قرآن معرفی شده، دو شبکه رادیویی و تلویزیونی بیست و چهار ساعته چند نشریه قرآنی و... داریم اینها فضا را عوض کرده و امثال من و افراد هم‌سن من این را خوب درک می‌کنند.استاد، بعضی‌ها معتقدند اینها توجه مردم به ظواهر قرآن است و ما داریم در عمل از قرآن دور می‌شویم، به همین دلیل یک کاری شروع شده که مثلاً به جای قرآن خواندن، بیاییم قرآن فارسی یا ترجمه قرآن را بخوانیم، نظر شما چیست؟این مسائل جدید نیست. در همان قبل از انقلاب اسلامی گروه‌هایی بودند که چنین داعیه‌ای داشتند و بعد‌اً هم انحرافشان آشکار شد. در این زمینه چند نکته باید بگویم که به عنوان تجربه شاید به درد جوان‌ها بخورد.اولاً دریچه ورود به هر کتابی خواندن آن است و قرآن هم از این اصل مستثنا نیست و بدانید آنها که می‌گویند به جای خواندن قرآن باید به آن عمل کرد، آنها هم دچار یک القای شیطانی هستند، البته عمل هم نمی‌کنند.ثانیاً خود خداوند تکلیف ما را روشن کرده، یعنی کسی هم که می‌گوید بیایید به دستورات قرآن عمل کنیم، باید نگاه کند که یک دستور بزرگ قرآن همین است «اقرأ» یعنی بخوان یا در آیات دیگر که می‌فرمایند: فاقروا ما تسیر من القرآن. هر چقدر می‌توانید قرآن بخوانید یا به پیامبر می‌گوید به مردم بگو من مأمور تلاوت قرآن هستم.ثالثاً در خود آیات قرآن یک خیرات و حسناتی است که حتی اگر درک هم نکنیم باز از آن بهره می‌بریم. به عنوان مثل در یکی از تلاوت‌های عبد‌الباسط قاری مشهور در امریکا، 29 نفر امریکایی بدون اینکه یک کلمه عربی بلد باشند با شنیدن الفاظ قرآن مسلمان شدند. خود قرآن و الفاظ‌ قرآن در آرامش و اطمینان قلب انسان موضوعیت دارد.یعنی شما با قرآن فارسی خواندن مخالفید؟ما باید با حقایق قرآن و معنی قرآن آشنا باشیم و باید بدانیم ترجمه قرآن، قرآن نیست.نشان این موضوع هم این است که ترجمه قرآن در هر عصری متفاوت است و تفاسیر و تراجم مختلف نشان می‌دهد، آدم‌ها به مقتضای سواد‌شان، فرهنگشان و... چیزهای مختلفی از قرآن دریافت کرده‌اند که بعضی حتی با بعضی همخوانی ندارد.قرآن فارسی خواندن مثل رمان دینی خواندن یا شعر دینی خواندن مفید است اما در همین حد.به نظر شما در راه زندگی قرآنی، بعد از تلاوت قرآن چه گامی باید برداشت؟قرآن خواندن شروع است والا اگر به همین جا ختم شود مشمول این حدیث می‌شویم که فرموده‌اند: رب تالی القرآن و القرآن یلعنه: چه بسا قاریان قرآنی که قرآن آنها را لغنت می‌کند.مرحله دوم تدبر در قرآن و مرحله بعدی عمل به قرآن است. این عمل به قرآن یک فرهنگ قرآنی و اخلاق عمومی مبتنی بر قرآن را ایجاد می‌کند.زندگی قرآنی چه مشخصاتی دارد؟سؤال بسیار سختی است. کسی که قرآنی زندگی کند بوی خدا می‌دهد و خانواده‌اش، دوستانش و هر کس که او را می‌بیند به یاد خدا می‌افتد و این حاصل انس با قرآن در زبان و فکر و عمل است. این سه محمل باید بوی قرآن بگیرد.امروزه چه آموزش‌هایی از قرآن بیشتر باید مورد توجه باشد؟نباید با قرآن گزینشی برخورد کرد. قرآن کلام خداست، شرع دارد، دستور دارد، مهربانی دارد، خشم دارد. همه چیز دارد. چیزهایی که یک رب یا پروردگار برای پرورش پرورده‌اش نیاز می‌داند.اما واقعیت این است که امروزه بسیاری از معضلات اجتماعی با عمل به قرآن قابل حل است. ارتباط فرزندان و والدین امروز در لحظه ورود به بحران است و قرآن آن مبنایی است که می‌تواند مشکل را حل کند. رفتار با همسایه‌ها و حسن همجواری، عدل و احساس به عنوان دو پایه ارتباط میان فردی می‌تواند موضوعیت داشته باشد. بهداشت روانی بلوغ باز یکی از معضلات جامعه ماست.قرآن به زن و شوهرها و فرزندان توصیه می‌کند در مقابل هم چگونه لباس بپوشند. چه موقع‌هایی خلوت کنند و چه موقع‌هایی برای ورود به اتاق محارمشان هم اجازه بگیرند و از همه مهم‌تر قرآن شاه‌بیت‌هایی دارد که می‌تواند مشکل اصلی بسیاری از خانواده‌ها و اجتماعات را مشخص کند.یکی از این شاه‌بیت‌ها را هدیه می‌دهید؟من اعرض عن ذکری فان لد معیشه ضنکا، هر کس از یاد من، از ذکر من روی گردان شود به زندگی سخت مبتلا می‌شود.هر چقدر خودمان را به یاد خدا نزدیک کنیم مشکلات و تنگی زندگی خودمان و جامعه‌مان کمتر است.