تابستان که فرا میرسد همه به یاد اوقات فراغت دانشآموزان میافتند. اما واقعیت این است که تربیت و امور پرورشی، فصل خاصی نمیشناسد. «پرورش مقدم بر آموزش است» شعاری همیشگی بوده اما در برخی سالها امور پرورشی اساساًَ از ساختار تعلیم وتربیت حذف شد و حالا که به همت دولت نهم احیا شده، انتظارات را آنچنان که باید و شاید برآورده نکرده است. زمینه دغدغههای موجود درباره مسائل تربیتی و فرهنگی مدارس و دانشآموزان با علیاصغر یزدانی، معاون پرورشی و تربیت بدنی وزیر آموزش و پرورش به گفتوگویی صریح نشستهایم. گفتوگویی که در آن نقش وزیر جدید در مسائل فرهنگی آموزش و پرورش را پررنگتر دیدیم.اولین سؤال ما از شما درباره شایعه برکناریتان از معاونت پرورشی و تربیتبدنی است. آیا این خبر را تایید میکنید؟بسمالله الرحمن الرحیم. تردیدی نیست که حضور در عرصههای فعالیتهای پرورشی و تربیت بدنی آن هم با نگاه بلندی که امروز نظام، دولت و از همه بالاتر رهبر معظم انقلاب به مسائل فرهنگی دارند یک تکلیف است. این تکلیف به اقتضای کار و تلاش و جایگاهی که افراد باید ایفای نقش بکنند به هر اندازهای باشد باید درست انجام شود...ببخشید! ولی این پاسخ سؤال من نیست. شما صحبتی در زمینه برکناری خودتان نشنیدهاید؟خیر، هیچ صحبت خاصی صورت نگرفته است.پس خبر برکناریتان را تایید نمیکنید؟به هیچ وجه، مجموعههایی که دنبال تهیه خبر هستند باید بر اساس یک مبنایی این کار را انجام دهند. البته اخباری که مبنا ندارد اهمیت هم نمیتواند داشته باشد.امور تربیتی و پرورشی با امیدها و آرزوهای بسیار در دولت نهم احیا شد اما انتظارات مردم و مسئولان را برآورده نکرد. چرا؟تحقق این امر و اتفاقی که در عرصه پرورشی و فرهنگی میافتد آنی نیست و به زمان نیاز دارد.اما الان چند سال از احیای معاونت پرورشی میگذرد ولی دستاورد آنچنانی نداشته است؟بدون تردید کار در این عرصه سخت است. چون دشمن لحظهبه لحظه در حال برنامهریزی است. از طرفی امکاناتی برای کار پرورشی نیاز است که باید تأمین میشد. یکی از آن امکانات، عناصر فرهنگی و تربیتی و مربیان هستند. این افراد باید با نوآوری و توانمندی بتوانند عرصه مسائل پرورشی را اداره کنند. سازوکار و امکانات و تجهیزات مناسب هم لازمه کار است. بهرهگیری از تکنیکها و فناوریهای جدید از اهمیت بالایی برخوردار است. مدیر و سایر عوامل مدرسه به ویژه معلمان عزیز در ایجاد بستر تربیتی، نقش مهمی دارند. مدیر و معلم باید مبنای کارشان، تربیتی باشد چون معلم در تمام ساعات آموزشی دانش آموز را در اختیار دارد و اگر رویکرد تربیتی داشته باشد بسیار اثرگذار خواهد بود.اینکه مشکلاتی وجود دارد را قبول دارم اما با وجود همین امکانات آیا نمیشد دستاوردهایی داشته باشیم؟فراهم آوردن عرصه برای موفقیت یک بحث است و داشتن امکانات و اختیارات بحث دیگری. از طرفی کار تربیتی، سخت و دشوار است چون مخاطبان امروز، مخاطبان خاصی هستند. اقدامات گسترده دشمن با محصولات رنگارنگ، به قصد تخریب فرهنگی انجام میشود. طبیعی است که ما باید محصولات مناسبی عرضه کنیم و راهکارهای مناسبی داشته باشیم و از شیوههای بدیعی استفاده کنیم. کارهایی هم انجام دادهایم مجموعههای متعددی را تحت عنوان بستههای فرهنگی از کتاب گرفته تا ابزار صوتی - تصویری آماده کردیم و در اختیار دانش آموزان و مربیان پرورشی قرار دادیم.از کی این بستهها توزیع شد؟از سال گذشته این بسترسازی شروع شده است.یک کتاب پرورشی هم قرار بود تهیه شود؟بله، کتاب آداب و مهارتهای زندگی توسط دو استان طراحی و منتشر شد. دلیلش هم این بود که ما کارها را داریم به استانها تفویض میکنیم.این کتاب چه وقت وارد مدرسه خواهد شد؟در هشتم اسفند 88 از این کتاب رونمایی شد و امیدواریم در سال تحصیلی جدید که در راه است، کتاب را عرضه کنیم.فکر نمیکنید ارتباط با دستگاههای فرهنگی دیگر به آموزش و پرورش در بحثهای پرورشی کمک کند؟با دستگاههای فرهنگی وابسته به بیت مقام معظم رهبری، کمیته امداد، بنیاد علوی، سازمان تبلیغات، بسیج مستضعفین و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روابط فرهنگی برقرار کردهایم.به نظر میرسد مساجد فعال در زمینه کارهای تربیتی از مدارس موفقتر عمل میکنند چرا؟آنجا هم مربیان پرورشی ما هستند که کار تربیتی را انجام میدهند.اما بیشتر مربیان تربیتی مساجد، طلاب حوزههای علمیه یا نیروهای بسیج هستند. هر جا امام جماعت و مسئول پایگاه مقاومت یک مسجد در زمینه مسائل تربیتی فعال بودهاند، مسجد به کانون کار پرورشی تبدیل شده، چرا مدارس نمیتوانند چنین نقشی را ایفا کنند؟رسالت بسیج در عرصه مسائل فرهنگی، مقابله با جنگ نرم است. بسیج با آن ظرفیت بالا و نگاه ارزشی که به مسائل دارد یک عامل موثر در عرصه تربیتی است مسجد هم همین طور است. با این حال بسیج در آموزش و پرورش هم نمود دارد مثل بسیج دانش آموزی و بسیج فرهنگیان که فعالیتهای خوبی هم انجام میدهند.منظور من این است که مساجد به کمک امام جماعت و بسیج بهتر عمل میکنند والا عملکرد بسیج دانشآموزی و فرهنگیان که بخشی از فعالیتهای آموزش و پرورش است؟قوت کار مساجد دلیل برضعف معاونت پرورشی نیست. ضمن اینکه ما با مساجد رابطه تنگاتنگی داریم. ما برنامههای مشترک با بسیج داریم.ولی آنها امکانات آموزش و پرورش را ندارند و با دست خالی این کارها را انجام میدهند؟ما 17 هزار طلبه جوان را به عنوان امام جماعت در مدارس داریم. من باز هم تکرار میکنم که عناصر فعال در بحث تربیتی مساجد، همان نیروهای شاغل و بازنشسته آموزش و پرورش هستند. ضمن اینکه مساجد از امکانات معاونت پرورشی استفاده میکنند و از اردوگاههای ما بهرهمیبرند، مکاتبات متعددی وجود دارد که ما هم همکاری میکنیم.اگر مربیان شما هستند چرا نتیجه کارشان در مساجد بهتر است تا در مدارس؟البته کار ما ضعیفتر نیست. ضمن اینکه مسجد و بسیج دو کانون مهم و اثرگذار در بخش تربیتیاند. ما هم اقداماتی کردهایم از جمله اینکه پیوندهایمان را با بسیج و مساجد قویتر کردهایم.این پیوندها کجا نمود پیدا کرده است؟در بحث اردوهای هجرت با کمک بسیج سازندگی و سازمان نوسازی و تجهیز مدارس اقدام میکنیم. امسال قرار است با مشارکت یکدیگر 20 هزار مدرسه را در کشور بازسازی و زیبا سازی کنیم.هزینههای این طرحها برعهده چه دستگاهی است؟یک سوم بر عهده معاونت پرورشی، یک سوم برعهده سازمان نوسازی مدارس و یک سوم هم برعهده بسیج سازندگی است.در آموزش و پرورش طرحی اجرا نشده وجود دارد و آن هم باز بودن در مدارس در روزهای جمعه و شیفت بعدازظهر در مدارس یک نوبته است؛ چرا این طرح اجرا نمیشود؟گامهایی برداشتهایم که این امر محقق شود. به دستور آقای حاجی بابایی قرار است 10 هزار مدرسه قرآنی در نوبت دوم مدارس ایجاد شود. این 10 هزار مدرسه در سراسر کشور پراکنده است و فعالیتهای آن در زمینه روخوانی، تفسیر، قصص قرآنی، بازیهای قرآنی و ... است، البته کار را هم شروع کردهایم.در کنار کلاسهای قرآنی فعالیتهای دیگری هم وجود خواهد داشت؟بله. فعالیتهای ورزشی، هنری و فرهنگی هم دیده شده است. از دانش آموزان مبالغی هم دریافت میشود؟نه، این برنامهها رایگان است. مگر اینکه در مناطق برخوردار، اولیای دانش آموزان بخواهند خودشان همیاری داشته باشند.ولی طی سالهای گذشته همیاری اولیا به معنی اجباری بودن پول دادن بوده است...در این برنامهها این طور نخواهد بود.در تهران چند مدرسه قرآنی خواهید داشت؟بیش از 800 مدرسه. ولی در فازهای بعد دوسهبرابر خواهد شد.این برنامهها از چه وقت شروع میشود؟کار را در استانها شروع کردهایم و برای سال تحصیلی جدید انجام میشود.هدف از اجرای این طرح چیست و چه تمهیداتی برای جذاب بودن طرح مدارس قرآنی اندیشیده شده است؟ایجاد فرهنگ خوب در دانش آموزان از طریق انس با قرآن و فراگرفتن آن و همچنین بهرهگیری از مفاهیم قرآنی در راستای تعمیق و توسعه بنیان اعتقادی دانش آموزان هدف کار است. البته کمبود نیرو نباید مانع انجام کار بشود.مگر شما کمبود نیرو دارید؟ما 47 یا 48 هزار مربی تربیتی داریم. علاوه بر این 18 هزار نیروی تربیت بدنی، 12 هزار و 500 مشاور، پنج هزار کتابدار و سه هزار مربی بهداشت داریم. با این حال با کمبود نیرو مواجه هستیم. البته با همت وزیر محترم آموزش و پرورش 30 هزار نفر از 40 هزار نیرویی که استخدام آموزش و پرورش خواهند شد، نیروی تربیتی خواهند بود.این میزان نیرو، نیاز شما را تأمین میکند؟بخش اعظمی از نیاز ما را تأمین میکند؛ یعنی در مدارس ابتدایی نیازهای ما را تا حدود زیادی مرتفع میکند. ما نیروهایمان را بیشتر به دبیرستان و راهنمایی منتقل کردهایم و در دبستانها نیروی پرورشی کمداریم.البته تعداد دانشآموزان ابتدایی که کاهش پیدا کرده است.به هر حال نیرو نیاز دارد. ما در مدارس راهنمایی هم با استخدام این نیروها، مشاور پیشبینی کردهایم که رویکرد تربیتی و هدایتی خوبی است.با این شکل استخدام آن هم برای دستگاهی که قرار است نیروهایش الگوهای جامعه و الگوهای نسل آینده باشند و شخصیت آنها را شکل بدهند درست است؟وقتی کمبود نیرو داریم، وقتی کلاسهایمان معلم ندارد طبیعی است که باید از طریق استخدام جذب کنیم. البته در گزینشها از افراد صاحب صلاحیت استفاده میکنیم و برای استخدام شوندگان دورههای آموزشی متعددی ترتیب داده میشود.آیا بهتر نیست از فارغالتحصیلان مراکز تربیت معلم استفاده شود؟ هر چه باشد این افراد برای معلمی آموزش میبینند؟بهترین و اساسیترین سازوکار برای ورود نیرو به آموزشوپرورش مراکز تربیت معلم است. چون بر اساس دید حرفهای و صلاحیتهای لازم، نیروها گزینش شده و آموزش داده میشوند. بخش اعظم نیروهای ارزشمند و توانمند آموزش و پرورش از این مراکز بیرون آمدهاند. با این حال همانطور که گفتم با کمبود نیرو مواجهیم. ولی استخدام نیرویی که به صرف داشتن یک شغل به آموزش و پرورش آمده و روحیه معلمی ندارد هم عواقب خطرناکی دارد.تلاش وزارت آموزش و پرورش این است که بهترینها را گزینش بکند. شاید بهتر بود که گزینش نیروهای پرورشی به معاونت پرورشی سپرده میشد تا بر اساس نیازها و منویات این دستگاه، نیروها وارد عرصه شوند. البته نیروهایی که امسال وارد آموزش و پرورش میشوند علاوه بر آموزشهای اولیه، آموزشهای تخصصی هم میبینند.اوقات فراغت تابستانی دانشآموزان آغاز شده اما آن شور و نشاط که باید و شاید در مدارس کمتر دیده میشود. دلیل این امر چیست؟ما 20 هزار پایگاه تابستانی را در شقوق مختلف فرهنگی، تربیتی، ورزشی، ادبی، قرآنی، هنری، علمی و پژوهشی فعال کردهایم. در اردوگاههای آموزش و پرورش فعالیتهای متنوعی وجود دارد.کار اصلی در فعالیتهای تابستانی را مدارس انجام میدهند و کثرت کارها در آنجاست.در چه ساعاتی از روز مدارس فعال هستند؟از 30،8/8 صبح تا ظهر، در برخی مدارس امکان فعالیت در بعدازظهرها هم وجود دارد. با این حال مدارس، کم رونقبه نظر میرسد؟بخش اعظم فعالیتهای تابستانی، در قالب امور اردویی در سطح استانی و ملی است. جشنوارههای کشوری ما هم در تابستان بر پا میشود. مسابقات ورزشی ما سال گذشته با حضور پنج هزار خواهر و 10 هزار برادر در دو استان برگزار شد و امسال هم برگزار میشود.ضمن اینکه 20 هزار مدرسه با حضور 150 هزار دانشآموز بازسازی و زیبا سازی میشود. 10 هزار اردوگاه متمرکز برای سازمان دانشآموزی داریم که فعالیتهای تابستانی ما را پوشش میدهد.این میزان اردو و فعالیت، پاسخگوی نیاز 14 میلیون دانشآموز هست؟اگر از امکانات موجود بهینه استفاده شود، بخش اعظم دانشآموزان را تحت پوشش قرار خواهد داد. مشکل اینجاست که گاهی از امکانات موجود استفاده بهینه نمیشود.مشکل اینجاست که گاه از امکانات موجود استفاده بهینه نمیشود.واقعاً هدف از بحث پرورشی و این اردوها و فعالیتها چیست؟اینکه استعدادهای برتر را شناسایی کنیم و قابلیتهای آنان را در راه درست سوق بدهیم.اما قبول دارید که فعلاً در سایه آموزش قرار گرفته است؟تربیت مهمترین رکن آموزش و پرورش است. ساماندهی فعالیتهای پرورشی و تربیتبدنی کمک میکند که بستر لازم برای تربیت بهتر محقق شود. مطمناً اهداف بلند آموزشی در زمینه تربیت هم اثرگذار خواهد بود.ولی آنطور که باید در بخش آموزش به تربیت اهتمامی نمیشود؟نظام تعلیم و تربیت یک نظام یکپارچه است. در این نظام مسائل علمی و آموزشی با مسائل تربیتی تلفیق شده است. اینگونه نیست که ما بخواهیم این دو را از هم جدا کنیم. هر اندازه بستر مناسب پرورشی بیشتر فراهم بشود توفیقات عرصه آموزشی هم بیشتر خواهد بود. دانشآموزانی که مشکلات کمتری به لحاظ مسائل اخلاقی، معنوی، روحی، روانی و جسمانی دارند توفیقات بهتری در عرصه آموزش کسب میکنند.اما تربیت تقدم دارد. ما به دنبال حفظ کردن دروس توسط دانشآموزان هستیم حال آنکه رفتار، گفتار و کردار یک معلم در درون و بیرون مدرسه باید الگو باشد و محتوای متون درسی هم باید بار تربیتی داشته باشد حتی ریاضی و فیزیک و ...؟بله، در اینکه تربیت تقدم دارد شکی نیست، اما گاهی برای اینکه تربیت مناسبی داشته باشیم باید برای آموزش خوب بسترسازی کنیم. بنابراین به هیچ وجه نباید بین این دو بخش افتراق ایجاد کرد.ما به دنبال افتراق نیستیم. بحث این است که کار تربیتی فدای حفظ کردن دروس شده...بله، فضاسازی حوزهای و بخشی لطماتی را به کار پرورشی زده اما این را باید توجه داشت که معلم، مربی بهداشت، کتابدار، معاون پرورشی، مدیر مدرسه و ... همه اعضای مدرسه هستند و همه در بحث تربیتی نقش و مسئولیت دارند. رسالت اولیه همه عوامل کار تربیتی است و اینکه اخلاق، ادب و سلامت روانی و جسمانی دانشآموزان را تأمین کنند. ما در واقع تکمیلکننده کار مدیر مدرسه و معلمان هستیم.اگر متولی کار تربیتی، معلمان هستند چه نیازی به احیای معاونت پرورشی بود؟تردیدی نیست که در روند فعالیتهای پرورشی پس از جریان احیا که به برکت فرمان رهبر معظم انقلاب، اقدام شایسته مجلس و همت دولت نهم انجام شد بستر مناسبتری برای کار پرورش فراهم شد. سربازان عرصه فرهنگی و تربیتی بار دیگر در مدارس توانستند وظایف خودشان را که احیای ارزشها و ترویج و رونق دادن به مسائل ارزشی بود انجام دهند. عوامل تربیتی باید چه شاخصههایی داشته باشند؟متولیان مدیریت فرهنگی در مدارس باید قدرت این را داشته باشند که شناخت کافی و لازم از مسائل مربوطه را پیدا کنند. علاوه بر این تحلیل درستی از مسائل داشته و اقدام شایسته را انجام دهند. این خصوصیات در مربی پرورشی، معلم و مدیر مدرسه باید وجود داشته باشد. هر معلمی چه بیرون و چه درون مدرسه باید الگوی دانشآموزان باشد.این وسط رسالت معاونت پرورشی چیست؟اینکه بتواند فضای فرهنگی و انقلابی و ارزشی را در مدارس ساماندهی کند و اینها را به گونهای پویا نگه دارد و جهت دهی کند که بهترین بهرهبرداری صورت گیرد.انتظارات شما از همکارانتان در بحث پرورشی برآورده شده است؟انتظارات باید منصفانه باشد. مسائل فرهنگی دیربازده است.فکر میکنید فعالیت پرورشی مدارس رونق دارد؟تا حدی که کار انجام شود رونق دارد.از عملکرد همکارانتان در سال گذشته رضایت داشتید؟انتظارات باید در حد مقدورات و امکانات باشد. همکاران ما هر چه توانستند انجام دادند.یعنی توان کار پرورشی در آموزش و پرورش به همین میزان است؟آموزش و پرورش در نظر دارد حمایت قوی از مدارس بکند و امکانات به آن گسیل شود. فعالیتهای پرورشی بیرونی در مدارس متمرکز شود و مدیر اختیارات ویژه داشته باشد. این نگاه اکنون در وزارتخانه حاکم است.سوابق خوب آقای حاجیبابایی برای همگان روشن است و رأی اعتماد بالای مجلس به ایشان مؤید صلاحیتهای ایشان. در مدت کوتاه آمدنشان هم فعالیتهای قابل ملاحظهای داشتهاند شرح وظایفی که از معاونت پرورشی خواستهاند چه بود؟ایشان عنایت ویژهای به مسائل فرهنگی دارند. رسالت اصلی کار ایشان و آنچه برای ما تکلیف کردهاند، جدیت بیشتر در تمام عرصههای فرهنگی است. در همین راستا هم 30 هزار نیروی جدید برای کار پرورشی استخدام کردند. شرح وظایف ما از طریق قانون مشخص شده است.این درست اما تأکید خاص آقای حاجی بابایی بر چه بوده است؟راهاندازی 10 هزار مدرسه قرآنی در نوبت دوم مدارس که این البته فاز اول راهاندازی مدارس قرآنی است. این آمار بعدها دو تا سه برابر خواهد شد. این مدارس در طول سال فعال خواهد بود.غیر از این چه مواردی را خواستهاند؟سامان دادن به فعالیتهایی که بدون شک بیش از پیش باید مورد توجه قرار بگیرد مثل اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشآموزان، تشکلهای دانشآموزی، بسیج دانشآموزی که باید منسجمتر شده و حمایت بیشتری از آنها بشود. ایشان در سفرهای استانی هم عمده مطالباتشان مسائل تربیتی است. به دنبال این هستند که ما بتوانیم توانمندی نیروهایمان را بالا ببریم تا آنها به روز باشند. ضمن اینکه به برنامهریزی قویتر در عرصههای مختلف پرورشی تأکید دارند. مهمترین خواسته ایشان چه بود؟گسترش فعالیتهای قرآنی بود. اساساً امسال همه فعالیتهای پرورشی حول محور قرآن است و در حقیقت مسئولیت آموزش عمومی قرآن در کشور به آموزش و پرورش واگذار شده، قائممقام قرآن در معاونت پرورشی منصوب شده و دبیرخانه آموزش عمومی قرآن در این معاونت به وجود آمده است.علاوه بر راهاندازی مدارس قرآنی برای انجام بهتر فعالیتهای قرآنی چه کردهاند؟از عوامل توانمند در مؤسسات قرآنی برای ساماندهی این مدارس استفاده میشود. در واقع این افراد در حوزه کاری خود در مدارس شاغل میشوند. مدت برگزاری این کلاسها هم در روز دو ساعت است. کار دیگری که انجام شد این بود که از بهمن 1388 سرانه نماز برای مدارس تعریف کردیم و پول آن را به حساب مدارس واریز کردیم تا در این زمینه فعالیت مستقل انجام شود. این پول برای بحث اقامه نماز و چگونگی راههای جذب دانشآموزان به نماز و اثرگذاری نماز واریز شد.رهبر معظم انقلاب تهذیب، تحصیل و ورزش را سه امر واجب برای جوانان برشمردند. شما به عنوان متولی بحث تربیتی آموزش و پرورش در عرصه ورزش چه اقداماتی کردهاید؟در نگاه جدید به مدرسه، این مکان به عنوان کانون فرهنگی محله تعبیر شده است. در مدرسه باید سالن ورزشی، نمازخانه، کتابخانه، پژوهشسرا و چیزهایی که یک مجموعه آموزشی و پرورشی را تکمیل میکند وجود داشته باشد.ولی خیلی از مدارس ما فضای ساخت چنین امکاناتی را ندارند. برخی مدارس ما حیاط بسیار کوچکی دارند که حتی برای زنگهای تفریح مناسب نیست؟طبیعتاً مدارس جدید با این رویکرد ساخته میشود که تعدادی هم ساخته شده است. مدارس قدیمی که چنین ظرفیتی ندارند و اکثریت مدارس ما را هم تشکیل میدهند.باید از مراکز ورزشی نزدیک خودشان استفاده کنند. هزینهاش هم بر عهده وزارت آموزش و پرورش است.بودجه لازم را در نظر گرفتهاند؟بله، وزیر محترم به دنبال ایجاد شادابی و نشاط در مدارس است. بنابراین برای فعالیتهای ورزشی هم بودجه خوبی در نظر گرفته شده و هم با نصب قائممقام تربیت بدنی، جایگاه این بخش در معاونت پرورشی و تربیت بدنی ارتقا داده شد که نشانه اهمیت دادن وزارت آموزش و پرورش به ورزش است.آقای یزدانی! بیشتر مواردی که گفتید درباره کارهای حال و آینده است. در گذشته چه کردهاید؟در مدتی که در معاونت پرورشی بودم تلاش کردیم توانمندی مربیان پرورشی را افزایش دهیم و جلساتی با برخی دستگاهها برای انجام کارهای مشترک برگزار کردیم.