هشدار متخصصان درباره گسترش بيماري سالك

سالي 2 ميليون صورت ميزبان پشه سالك!

فاطمه فکري - امروزه بروز همه بيماري‌ها در جوامع بشري از اهميت ويژه اي برخوردار است زيرا نه تنها بروز هر بيماري مي‌‌تواند مشکلات سلامتي و بهداشتي ايجاد کند بلکه يکسري بارهاي اقتصادي نيز به دنبال دارد. يکي از بيماري‌هاي مهم، بيماري قابل انتقال از انسان به حيوان است که يکي از آن‌ها سالک است که متاسفانه امروزه به وفور در کشور ما ديده مي‌‌شود. سيزدهم تير ماه به عنوان روز مبارزه با بيماري‌هاي قابل انتقال انسان و حيوان ناميده شده است. اين بيماري‌ها از ابتداي زندگي بشر بر روي کره خاکي وجود داشته‌ و امروزه به مسأله‌اي مهم تبديل شده است زيرا در عصر حاضر شيوع بيماري‌ها در هر کشوري صرف نظر از مسائل سلامتي آن از نظر اقتصادي نيز از اهميت ويژه‌اي برخوردار هستند. بيماري‌هاي زيادي در دسته بيماري‌هاي قابل انتقال انسان و حيوان قرار دارد که يکي از آن‌ها بيماري سالک است که با توجه به پيشينه قديمي اين بيماري، متاسفانه هنوز هم موارد زيادي از سالک در جوامع مختلف از جمله کشور خودمان ديده مي‌‌شود. سالك يا ليشمانيوز جلدي، يك بيماري انگلي است که به واسطه يک تك ياخته ميکروسکوپي كه همان پشه خاكي است به انسان منتقل شده و ايجاد زخم پوستي مي‌‌‌كند. زخم حاصل از سالک ممكن است تا بيش از يك سال هم طول بكشد ولي محل آن بعد از بهبودي تا پايان عمر باقي مي‌ماند و باعث اذيت و آزار فرد مي‌‌‌شود. براساس آمار اعلام شده از وزارت بهداشت در زمينه بيماري سالک، گفته مي‌‌شود که سالانه حدود 2 ميليون مورد جديد بيماري سالك در سراسر جهان اتفاق مي‌‌‌افتد كه بالغ بر 90 درصد آن در كشورهاي افغانستان، پاكستان، ايران، عراق، سوريه، اردن، الجزاير، تونس، مراكش و عربستان سعودي مشاهده مي‌‌‌شود. در سال 1387، بالغ بر 26 هزار مورد سالك در ايران ثبت و گزارش شده است. بيش از 90 درصد موارد بيماري در 88 شهرستان كشور اتفاق افتاده است و در 17 استان انتقال بيماري صورت مي‌‌‌گيرد. سالانه بيش از 26 هزار نفر در كل كشور مبتلا مي‌‌‌شوند. دکتر مسعود مرداني متخصص بيماري‌هاي عفوني و گرمسيري درباره بيماري سالک به خبرنگار سلامت «جوان» مي‌‌گويد: سالک يک بيماري عفوني است که توسط يک تک ياخته به نام ليشمانيا ايجاد مي‌‌شود. سالک زخمي است که يک سال طول مي‌‌کشد. اين بيماري در مناطق مختلف ايران از جمله استان خوزستان، فارس و حتي در اطراف تهران مانند ورامين که کارهاي ساختماني زيادي انجام مي‌‌شود، بيشتر مشاهده مي‌‌شود. سالک در ابتدا به صورت يک زخم کوچک قرمز رنگ ظاهر شده که اين زخم به مرور زمان پيشرفت کرده و به تدريج بزرگ‌تر مي‌‌شود و ترشح پيدا مي‌‌کند که اگر اين زخم در نواحي صورت و درمعرض ديد باشد، به زيبايي فرد آسيب مي‌‌رساند. دکتر مرداني مي‌‌افزايد: ساخت و ساز و تغيير اکوسيستم باعث مي‌‌شود عامل بيماري سالک که همان پشه خاکي است، انسان را گاز گرفته که جاي گاز گرفتگي آن مي‌‌تواند باعث ايجاد زخم سالک شود. پشه خاکي ليشمانيا يک ميزبان واسط دارد که بيشتر جوندگان هستند و اين جوندگان نقش زيادي در ابتلاي انسان به بيماري سالک دارند. اين متخصص بيماري‌هاي عفوني و گرمسيري ادامه مي‌‌دهد: متاسفانه درحال حاضر بيماري سالک به وفور در کشور ما وجود دارد. بيماري سالک در زمان جنگ 8 ساله کشورمان بسيار شايع شده بود که امروز هم با گذشت زمان به علت ساخت و سازهاي جديد شيوع آن زياد است. ميزان شيوع اين بيماري عمدتاً در مناطق استان فارس، خوزستان و خراسان بسيار بيشتر است زيرا تغييرات اکوسيستم به خصوص در زمان پس از جنگ در اين مناطق بسيار زياد بوده است. واکسن سالک، ابداعي ايران استسالک معمولاً در موارد خفيف نياز به درمان خاصي ندارد اما در موارد شديد، آمپول گلوکانتيم به محل ضايعه توسط پزشک تزريق مي‌‌شود. چون ممكن است پشه خاكي با نيش زدن فرد مبتلا به سالک آلوده شود و اين بيماري را از طريق گزش ديگر افراد خانواده به آن‌ها منتقل کند، توصيه مي‌‌شود که بيماران با درمان به موقع از انتقال بيماري‌شان به ديگر اعضاي خانواده پيشگيري کنند. براي سالک واکسني که در اختيار عموم قرار داشته باشد وجود ندارد، اما يک واکسن ابداعي ايرانيان وجود دارد که به اصطلاح مي‌‌گويند «ليشمانيزاسيون مي‌‌کنند» يعني در واقع پشه خاکي را که حامل انگل سالک است، با سوزن به دست فرد تزريق مي‌‌کنند که با اين کار، يک نوع تلقيح مصنوعي ايجاد مي‌‌کنند و از اين طريق باعث مصونيت فرد به سالک مي‌‌شوند. نقش اداره بهداشت شهرداريدکتر مرداني مي‌‌گويد: به تمام افرادي که در مناطق پرخطر زندگي مي‌‌کنند توصيه مي‌‌شود که شب‌ها حتماً از پشه‌بند استفاده کنند تا درمعرض خطر گزش اين پشه قرار نگيرند. همچنين به اين افراد توصيه مي‌‌شود که در روز کرم‌هاي دافع پشه به بدن خود بمالند. اين افراد بايد از لباس‌هاي كاملاً پوشيده با آستين‌هاي بلند و شلوار بلند به خصوص هنگام غروب و در طول شب استفاده کرده و از رفت و آمد به مناطق آلوده در هنگام غروب و در طي شب خودداري کنند. همچنين اين افراد بايد زباله‌هاي خود را به‌موقع جمع آوري کرده و نخاله‌هاي ساختماني و امثال آن‌ها را به مكاني با فاصله مناسب از اماكن مسكوني قرار دهند. جهت پيشگيري از شيوع اين بيماري به هيچ عنوان نبايد در نزديکي محل سکونت دامي نگهداري شود. با اين وجود ‌مهم‌تر‌ين مسأله در پيشگيري از بروز سالک، رعايت بهداشت محيط است يعني اداره بهداشت محيط شهرداري بايد کاري کند که ساخت و سازهاي انجام شده در کشورمان اصولي انجام شود تا باعث تغيير اکوسيستم نشود. به عنوان مثال بيماري سالک در شهر بم به تازگي بسيار زياد ديده مي‌‌شود.