الهام غلامی - برنامه زنده تلویزیونی «نود» که حدود یک دهه به طور مستمر به نقد و بررسی مسائل پیرامون فوتبال کشورمان پرداخته است، امروز به روایت آمار یکی از پربینندهترین برنامههای تلویزیونی کشورمان است. این برنامه نه تنها در هنگام پخش از تلویزیون، بیرقیب است بلکه محبوبیت این برنامه به حدی رسیده است که در طول هفته نیز بسیاری از علاقهمندان به ورزش را چشم انتظار دوشنبه شبها نگه میدارد.
الگوی مناسب توفیق در برنامهسازی
فارغ از جذابیتهای منحصر به فرد و روزافزون فوتبال و نیز حضور مجری توانا در رأس این برنامه تلویزیونی که هریک خود به تنهایی میتواند به جذب مخاطبان بسیاری برای یک برنامه تلویزیونی بینجامد، برخی از ویژگیهای کمنظیر برنامه نود و آنچه میتوان از آن به عنوان سبک خاص این برنامه تلویزیونی یاد کرد، بیشک در موفقیت این برنامه نقش اساسی را ایفا میکند. این انگاره به ویژه زمانی تقویت میگردد که با بررسی کیفی مخاطبان این برنامه، حضور افرادی که حتی نسبت به فوتبال و حواشی آن بیتفاوت هستند را در صف مخاطبان «نود» دریابیم.
اما مسألهای که در چند قسمت اخیر برنامه نود مطرح شد و به تبع آن در رسانهها بازتاب و پیگیریهای فراوانی را به دنبال داشت؛ بحث دوپینگ در ورزش کشور و همچنین مواردی از بیقانونی در ثبت قراردادهای بازیکنان و واسطههای آنها. این شیوه برخورد یک برنامه چالشی ورزشی به خودی خود و با دیدی رسانهایتر و بر اساس گفتههای مسؤولان دولتی و فرهنگی در راستای مبارزه با رواج پدیدهای غیر فرهنگی مانند دوپینگ در ورزش خود میتواند دستمایه ساخت برنامههایی در رسانه ملی با شعار «آگاهیبخشی»، «فرهنگسازی» و «سرگرمکنندگی» باشد تا بتوان به واسطه آن برنامهها با سرلوحه قرار دادن روش و چگونگی به چالش کشیدن و نه جنجالسازی برنامه نود به آسیبشناسی و بیان دیدگاهها و رفع آن آسیبها در زمینههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و. . . پرداخت.
گام اول، صداقت در بیان
بیتردید، یکی از مهمترین عوامل گسترش محبوبیت و افزایش اعتماد مخاطبان برنامههای تلویزیونی بیان صادقانه کاستیها توسط آن برنامه میتواند باشد. درست همان روشی که برنامهای مانند نود در طول یک دهه فعالیت خود بر آن استوار بوده است.
«نود» در موارد فراوانی، با فراهم ساختن فضایی برای طرح صادقانه نارساییهای موجود در فوتبال ایران – به ویژه در مقاطع ناکامی فوتبال – هواداران کمصبر فوتبال را در پذیرش منطقی ناکامیها و کاستیهای موجود، با متولیان فوتبال کشور، همگام و همسخن کرده است. بر این اساس برنامهسازان رسانه ملی میتوانند در ساخت برنامههای چالشی و فرهنگساز خود با ایجاد محملی جهت بررسی کارشناسانه علل عدم حصول توفیقات مورد بحث در آن برنامه، با ارائه تصویری مستند از ماوقع، حتی مدیران بخشهای مختلف کشور و همکاران زیر نظر وی را با ایجاد یک فضای دوستانه و صادقانه به چالش و پاسخگویی بکشند. بیشک این ویژگی تا حدود زیادی به ایجاد اعتماد بیشتر میان متولیان امور گوناگون کشور مانند فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و... منجر خواهد شد و میتواند به ویژه مد نظر مسؤولان اجرایی کشورمان قرار گیرد.
«نود» شاهد مثال خوبی برای نفی این انگاره در ذهن برخی از مسؤولان است که طرح صادقانه کاستیها، محدودیتها و حتی ناکامیها با مردم را برنمیتابند و آن را عاملی در راستای سلب اعتماد مردم میشمارند. این تصور برخی مدیران کشور در شرایطی تجدید نظر اساسی را میطلبد که مقام معظم رهبری نیز بارها دولتها را موظف به طرح محدودیتها و حتی بیان صادقانه ناکامیها در تحقق وعدههای مطروحه با مردم کردند.
گام دوم، پافشاری بر بیان حقیقت
یکی دیگر از ویژگیهای منحصر به فرد «نود» در میان سایر برنامههای تلویزیونی که آن را در نزد مخاطبان، محبوب کرده است؛ کاوش پیگیرانه و بدون مسامحه حقیقت در مناسبات حاکم بر فوتبال کشورمان است. «نود» در موارد فراوانی، با اصرار و پافشاری بر پیگیری نارساییها در فوتبال کشورمان موجب ارتقای فوتبال و پیشبرد کیفی آن و اصلاح رویههای نادرست در عرصه اجرایی و مدیریتی فوتبال کشورمان گشته است.
پس با قرار دادن رویکرد «پا فشاری بر کشف و پیگیری حقیقت» در پیشانی هر برنامهای که قصد آسیبشناسی ریشهای در امور مختلف را دارد میتوان به برنامهای نمونه از حیث حفظ حرمت رسانهای از دیدگاه نقادانه، پیگیر و حقیقتیاب دست یافت که هدفش ارتقای سطح فرهنگ ملی و دینی کشورمان باشد. تلاش در راستای اصلاح برخی از آسیبهای موجود در بطن اجتماع و محیط پیرامونمان از طریق نقد منصفانه و کارشناسانه کاستیها، پافشاری و اصرار بر اصلاح رویههای ناصواب و در موارد فراوانی کسب توفیق در این امر البته بیش از هرچیز، به واسطه حساسیت افکار عمومی از جمله ویژگیهای ساخت برنامههایی این چنینی میتواند باشد.
در این باره نیز مقام معظم رهبری، همواره بر تمایز میان نقد منصفانه و غرضورزی در سنجش عملکرد رسانهها و نیز لزوم روحیه مطالبهگری از مسؤولان، در میان اقشار مختلف مردم و رسانهها به عنوان عامل ارتقا دهنده کشور در سطوح مختلف تأکید ورزیدهاند.
گام سوم، بیان شفاف آسیبها
در برنامه نود همچنین در موارد فراوانی، شاهد عذرخواهی و اقرار برخی از مسؤولان فوتبال و داوران به اشتباهات خود در محضر مردم و افکار عمومی بودهایم. نکته حائز اهمیت آن است که بنابر آنچه در این قبیل موارد مشاهده شده است، واکنش افکار عمومی به عذرخواهی و اقرار به اشتباه و تقصیر، از سوی داوران و متولیان فوتبال در این برنامه، واکنشهای بسیار مثبت مردمی را در پی داشته و منزلت فرد عذرخواه را بسیار ارتقا داده است.
رعایت این امر در ساخت برنامههای سازمان صدا و سیما میتواند ویژگی منحصر به فردی داشته باشد و آن اینکه نه تنها خط بطلانی بر تصورات برخی از مسؤولان مبنی بر اینکه اگر آسیبها و کاستیهای موجود در برخی از بخشهای امور خرد و کلان کشور را به مردم بازگو کنند سبب تنزل جایگاه آنها خواهد شد، خواهد کشید بلکه سبب افزایش هر چه بیشتر اعتماد مردم به مدیران کشور میشود. تجربه ثابت کرده که بیان صادقانه کاستیها و ضعفها در ساماندهی هر چه بیشتر و بهتر امور جامعه توسط مسؤولان، جایگاه آنها را در نزد مردم بسیار افزونتر میسازد.
نتیجهای عمیق و قابل دستیابی
در پایان باید اذعان داشت تجربه برنامه «نود» و یا ساخت برنامههای اینچنینی با اقبال فراوان مردم به این دست از برنامهها، با توجه به ویژگیهای فوقالذکر امری انکارناشدنی است و نوع خاص تعامل این دست از برنامهها با مردم و افکار عمومی، ضرورت بازشناسی مردم، بازیابی انتظارات مردم از مسؤولان و تجدید نظر در تعامل با مردم از سوی برخی مدیران کشور در راستای افزایش اعتماد مردم به مدیران از جمله مواردی است که به عنوان ماحصل ارزشی این برنامهها شناخته میشود. پس بر این اساس توجه هر چه بیشتر به ساخت این برنامهها توسط برنامهسازان و مدیران رسانه ملی از درجه اهمیت فوقالعادهای برخوردار است و باید امید داشت تا همت در ساخت برنامههای اینچنینی در آینده و در رسانه ملی افزایش یابد.
