نقش مادرانه احساس مسئولیت زنان را صد چندان میکند. چون به غیر از خودتان به جامعهای فکر میکنید که قرار است مأمن امنی برای فرزندانتان باشد. آن حس مادری که خداوند در درون زنان و مادران به ودیعه نهاده حس وظیفه را بیشتر میکند جوان آنلاین: «بانوی مقاوم، خانواده مقاوم، ایران قوی»؛ این شعار روز سوم از هفته بسیج است که به نقش زنان در مقاومت خانواده و مقاومت جامعه برای دستیابی به ایران هرچه قویتر تأکید دارد. در گفتمان انقلاب اسلامی و از نگاه امامین انقلاب زنان نقشی محوری را در خانواده و به تبع آن در جامعه ایفا میکنند. هر جامعهای از واحدهای کوچک خانواده تشکیل شده و انسجام در این واحدهای بنیادی به انسجام و قوام اجتماعی منتهی خواهد شد. زنان هم قلب و محور خانواده هستند و یک مادر با هنر مادرانه خود میتواند ساختار خانواده را محکم و منسجم کند و این انسجام از قلب خانواده به درون جامعه کشیده شده و در نهایت به انسجام اجتماعی منتهی میشود. علاوه بر این زن در گفتمان انقلاب اسلامی کنشگر و تأثیرگذار است و میتواند فعالانه در فعالیتهای اجتماعی و سیاسی حضور داشته و مسیر جامعه را به سمت و سوی درست هدایت کند. بانوان ایرانی همواره در بزنگاههای تاریخی اثبات کردهاند چه در زمینه نقشآفرینی در درون خانه و خانواده و چه اثرگذاری و حضور به موقع در نقشهای اجتماعی و کنشگری به موقع و به جای سیاسی به آنچنان بصیرتی دست یافتهاند که ایران قوی بخش مهمی از قوام و ساختار خود را مدیون بانوان مقاومی است که استقامتشان خانوادهای مستحکم و جامعهای پویا و استوار ساخته است. در گفتوگو با دکتر مریم رحمانی، معاون فرهنگی بسیج اساتید زنجان و از بانوان اهل قلم چگونگی تاثیرگذاری زنان مقاوم در مقاومت خانواده و ایران قوی را مورد واکاوی قرار دادهایم.
نقش زنان ما در اینکه مردم ما اینگونه مقاوم هستند و در برهههایی مانند جنگهای اخیر اینقدر خوب در صحنه حاضر شدند را چگونه ارزیابی میکنید و اینکه یک بانوی مقاوم چگونه میتواند خانواده و جامعهای مقاوم تربیت کند؟
واقعیت این است که ما در مطالعات و پژوهشها و جلساتی که در این حوزه داشتیم، از جمله بحث سیره فاطمی، یکی از مواردی که بسیار بر آن تأکید میکنیم، نقش تربیتگری و نقشی است که زن ایرانی بهعنوان مدار، مرکز و محور خانه دارد.
من همیشه در صحبتهایم بر این نکته تأکید میکنم که زن مسلمان ایرانی، یک زن خانهدار است نه خانهنشین؛ مدار، مرکز و محور خانه است. تقسیم کار و تقسیم وظیفه انجام داده و با همسرش کارهای اندرونی را به عهده گرفته است. به واسطه وضعیت فیزیولوژیک بدنش، به واسطه جنس خلقتش و جنس کارها، تقسیم وظایف با مرد انجام شده است: کارهای خانه را زن به عهده گرفته و کارهای بیرون را مرد. زن در حیطه وظیفهای که به عهده گرفته، خانهدار بوده، مدار و مرکز و محور خانه بوده و خانه و خانواده را قوام داده و سامان داده است.
با توجه به چالشهای اقتصادی گریبانگیر جامعه، زنان و مادران در بحثهای اقتصاد مقاومتی چقدر اثرگذارند؟
همین چند وقت پیش برای دانشجویان در حوزه بحرانهای اقتصادی، مسائلی مثل جنگ و تحریمها صحبت میکردم که چگونه زن مسلمان ایرانی، همان زنی که خانهدار بوده و مرکز و محور خانواده است، توانسته با مدیریت، ساماندهی امور خانواده، نوع تربیت و یاد دادن یک سبک زندگی خاص به فرزندانش و پیاده کردن این شیوه در زندگی، خانواده را در مقابل این آسیبها مقاوم کند. در واقع استقامت خانواده با این روش و استراتژی زن ایرانی بیشتر شده است.
در تحقیقاتی که داشتم و در مطالعاتم در بحث اقتصاد فرهنگ و هنر دیدم که فرهنگ و هنر یکی از المانها و فاکتورهای اقتصاد مقاومتی است. جالب اینجاست که زن ایرانی، زن مسلمان ایرانی با هر هویتی که داشته - وظیفه دینی و هم نقشهای مادری، همسری و دختری - ناخودآگاه اقتصاد مقاومتی را با همان تقسیم وظایفش انجام داده است، یعنی در اقتصاد فرهنگ و هنر امروز در دنیا بهعنوان یک الگوی اقتصاد پایدار مطرح شده و ما در اقتصاد مقاوم از آن استفاده میکنیم، زنان ما از دیرباز در این حوزه فعال بودهاند. حتی ساماندهی اجتماعی به این شکل نبوده، اما زنان ما در حد بضاعت خودشان در اندرون خانواده با کارهای هنری به بودجه خانواده کمک کردهاند و هم یک هنر، سلیقه، زیبایی و فرهنگ است و با همین توانستهاند به اقتصاد خانواده کمک کنند بدون اینکه از خانواده غافل شوند، بدون اینکه تربیت فرزند و همسرداری را قطع کنند. یعنی در اقتصاد نقش داشتهاند، آن هم اقتصاد فرهنگ و هنر، بدون اینکه از نقش مادریشان کاسته شود؛ زنان ما از دیرباز این نقش را به عهده گرفتهاند.
در حوزه آمادگی زنان برای حضور در جنگ یا حضور و نقشآفرینی مادران و همسران شهدا چطور؟
این روند ادامه پیدا کرده است. در دوره جنگ، زنان و مادران ما از عزیزتر از جانشان گذشتند. همیشه اوج فداکاری این است که فردی از جانش میگذرد، اما زنان، مادران و دختران ما از عزیزتر از جانشان گذشتند؛ فرزندان از جان عزیزتر هستند و زنان این سرزمین از عزیزتر از جانشان برای میهن گذشتند.
آن رسالت و وظیفه زن بودن، به مفهوم خانهدار بودن و مدار خانه بودن را به یک بعد و سطح بزرگتر انتقال دادهاند. همان خانهداربودن که محور و مدار خانه کوچکشان بودهاند و در تعامل با همسر و فرزندان، همان را در بعد سرزمین، میهن و بعد کلانتر گسترش داده و به سرزمینشان انتقال دادند و دقیقاً همان نقش مادری را برای میهن ایفا کردند. الان حضورشان را در میدانها و پشت جبهه میبینیم؛ کمکهای مالی زنان، پساندازشان و از خودگذشتگیشان. بنده به چشم خودم دیدم که زنان و مادران ما از داشتههایشان میگذشتند و النگوی طلایشان را به جبهه مقاومت و برای میهن اهدا میکردند و به آن افتخار کردم. مادر ایرانی نقش زن خانهدار بودن، مدار و مرکز و محور خانه بودن را حتی به ساحت فرهنگ بالاتر سرزمین تسری داده است و دقیقاً علت این حضورشان خرد و آگاهی و مسئولیت تاریخیای است که در آن جایگاه ایستادهاند.
من حس میکنم نقش و جایگاه زنان ما در مقاومت، همان مسئولیت تاریخی است که زن مسلمان ایرانی در طول تاریخ در آن جایگاه ایستاده است.
شما به نکتهای اشاره داشتید، «خانهدار» بودن زن ایرانی و نه خانهنشینی. اینکه زن خانهدار محور خانه است و تقسیم وظایف دارد. تفاوت بین این خانهداری و خانهنشینی چیست و چه چیزی خانهداری را ارزشمند میکند؟
از وقتی که در مواجهه با مدرنیته قرار گرفتیم، خیلی چیزها وارداتی شد و متأسفانه برخی روشنفکرنماها چیزهایی را که در کشورهای دیگر دیده بودند، به جای اینکه بومیسازی کنند و از ماحصل آن استفاده کنند، به اشتباه کورکورانه کپیپیست کردند و اینجا آوردند، بدون اینکه ببینند آیا این تئوری و نظریه مناسب این اقلیم، این سرزمین، هویت، فرهنگ و این جامعه است یا نه. یکی از مسائلی که گرفتند، نگاه وارداتی به جامعه بود و متأسفانه زن ایرانی را براساس تصویر زن تحقیرشده در گوشه خانه، زندانیشده بدون اثر و بدون اهمیت تصور میکردند، این در حالی است که حضور زن در خانه به واسطه تقسیم وظایفی است که صورت گرفته، ولی کسانی که بدون دانستن چنین پیشینهای زن در اندرون نگاه میکردند، نگاهشان این بود که زن هیچ نقشی در جامعه ندارد، اثرگذار نیست، جنس درجه دوم است، اما آنها به اشتباه فکر میکنند زنان ما اینگونه هستند.
زنی که خانهدار است فرقش با زن خانهنشین این است که خانواده را آگاهانه حفاظت میکند و مسئولیتهای خانواده را در کنار همسرش برگزیده و انتخاب کرده است. زن خانهدار مدار و مرکز خانه و خانواده است؛ با نظر او تصمیم گرفته میشود، فرزندان را هدایت میکند، مسیر میدهد و جهت میدهد و کنشگر است. زنان ما حتی در زمان مشروطه هم کنشگر بودند؛ در مسئله تنباکو و در مسئله مشروطه، زنان ما با حفظ جنبههای ایمانی و اعتقادی کنشگر بودند. زن خانهدار زنی است که با حفظ جنبههای ایمانی و اعتقادی، کنشگر و فعال سیاسی هم است. این نگاه که زن خانهدار خانهنشین است حاصل نگاه نادرست کسانی است که جامعه ما را نمیشناسند و درک درستی از شرایط آن ندارند.
زن نقشهای متفاوتی دارد. فکر میکنم مادری اوج نقشهایی است که خداوند برای زنان قائل شده است. این جایگاه و نقش مادری چقدر میتواند در نقشآفرینی درست زنان و این زاینده بودن و تحولآفرین بودنشان تأثیرگذار باشد؟
نقش مادرانه احساس مسئولیت زنان را صد چندان میکند. چون به غیر از خودتان به جامعهای فکر میکنید که قرار است مأمن امنی برای فرزندانتان باشد. آن حس مادری که خداوند در درون زنان و مادران به ودیعه نهاده حس وظیفه را بیشتر میکند.
نقشی که به عهده گرفتهاند - دفاع از میهن. یک زن وقتی مادر میشود احساس میکند فقط خودش نیست که بگوید من یک مدتی یک عمری میکنم و تمام میشود، بلکه یک موجود دیگری بعد از من وجود دارد که باید در جامعه زندگی کند. پس احساس مسئولیت در مقابل جامعه و وطن، به واسطه آن احساس وظیفه مادری صدچندان و تقویت میشود. من فکر میکنم مادران ما حتی اگر از خودشان هم بگذرند، در برابر فرزندانشان نمیتوانند بیتفاوت باشند؛ و اساس نقشآفرینی زنان در نقشهای اجتماعیشان یکی از دلایلش همین احساس مسئولیت مادری است؛ و به عنوان سؤال پایانی این زن و مادر که در جایگاه یک بانوی بسیجی هم نقشآفرینی میکند، بسیج چه روحیهای به زنان ما داد و زنان ما در بسیج چه کردند؟
مهمترین نقش، ایجاد چارچوب هویت اجتماعی و معیارهای اخلاقی است؛ بستری آماده شده که زن با حفظ جنبههای ایمانی و اعتقادی بتواند کنشگر باشد. مهمترین بخش، اعتقادات و ایمان اوست که میتواند در جامعه حضور داشته باشد، فعال باشد و کنشگر سیاسی باشد. به نظر من پایگاههای بسیج دانشجویی، بسیج محلات و... که من خودم در همه اینها نقشآفرین بودم و حضور داشتم، چه به عنوان فرد معمولی و فعال، چه به عنوان سخنران رسمی جلسات. همکاریهای زیادی داشتیم، سمینارهای مختلفی برگزار کردیم و اساتید حضور داشتند. بسیج یک جایگاه محکم، یک چارچوب خیلی قوی و یک عرصه و بستر برای کنشگری اجتماعی زنان فراهم کرده است. جمع کردن خانمها دور هم در راستای یک هدف والا، باعث انسجام بیشتر میشود. این نهاد، فلسفه وجودی خودش انسجام است و فکر میکنم در این حوزهها میتواند مفید بوده باشد و انشاءالله ادامه پیدا کند.