جوان آنلاین: کافیست تا برای تهیه دارویی گذارتان به داروخانه بیفتد تا با تبلیغات انواع آمپول‌های لاغری مواجه شوید. در حالی که ممکن است برخی از اقلام دارویی ضروری در داروخانه‌ها پیدا نشود یا به سختی پیدا شود، اما بر درودیوار داروخانه نوشته شده آمپول اسپارتینا و ازومپیک و دارو‌هایی از این قبیل موجود است. انگار مشتری چنین دارو‌هایی کم نیستند و با توجه به انتظارات اجتماعی از زنان و دختران برای داشتن اندامی باریک و کشیده شبیه بازیگران هالیوودی و عروسک‌های دوران کودکی‌شان یعنی همان عروسک معروف باربی، بدیهی است که متقاضیان اصلی این آمپول‌های لاغری که قرار است مسیر باربی شدن را تسریع و تسهیل کنند، خانم‌ها و به طور ویژه‌تر دختران جوانی باشند که شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی مداوم به آنها الگو می‌دهد و استاندارد‌های هالیوودی را بر پیکرشان می‌نشاند. حالا، اما در کنار تمام نگرانی‌هایی که درباره مصرف این دارو‌ها وجود داشت یک نگرانی و عارضه جدید هم برای آمپول‌های لاغری مطرح شده است و آن چیزی نیست جز احتمال بروز نابینایی! از زمانی که پای عروسک‌های باربی به دنیای کودکی دختربچه‌ها بازشد اندام لاغر و قد بلند وکشیده، چشم‌های آبی و مو‌های بور استاندارد‌های ذهنی آنها برای داشتن ظاهری زیبا و جذاب تسخیر کرد. پس از آن نسلی که با باربی بزرگ و مأنوس شده بود بیشتر از نسل‌های پیشین نسبت به ظاهرش حساس بود و برای گرفتن تأیید دیگران و مطابقت با استاندارد‌هایی که البته ذائقه جامعه را هم تغییر داده بود آنچنان در تلاش است که گاهی وقت‌ها در این تلاش سلامتی خودش را هم قربانی می‌کند؛ چه سلامت جسمی و چه سلامتی روانی.
تب تند باربی شدن
براساس آخرین نظرسنجی نگرش سالانه (مؤسسه خیریه) «گرل‌گایدینگ» (Girlguiding)، دختران جوان از هر زمان دیگری مأیوس‌ترند.
میزان خوشحالی دختران نسبت به ۱۵سال گذشته به پایین‌ترین سطح رسیده و عمده‌ترین دلایل آن ترس از آزارجنسی، بچه‌دار شدن و توقعات غیرواقعی زیبایی است. دختران امروز در هر کشور و فرهنگی به دنبال آن هستند تا شبیه بازیگران هالیوودی شوند.
تلاش‌ها برای باربی شدن هر روز با راه و روش‌های تازه‌ای ادامه پیدا می‌کند. این تب آنقدر تند است که در دوره‌ای با مصرف دارو‌های لاغری حاوی آمفتأمین و متانفتأمین، زنان و دختران جوان را به دنیای اعتیاد به شیشه وارد می‌کرد. بعدتر‌ها هم که انواع و اقسام عمل‌های جراحی باب شد و با تلاش بلاگر‌ها و اینفلوئنسر‌های اینستاگرامی، هر روز افراد بیشتری به جرگه باربی‌های عملی وارد شدند. تازه‌ترین و آسان‌ترین و در دسترس‌ترین روش هم استفاده از آمپول‌های لاغری است که این روز‌ها حسابی ترند شده و در همه داروخانه‌ها به در و دیوار کوبیده‌اند؛ آمپول‌های لاغری موجود است!
آمپول‌هایی که انگار چندان هم بی‌ضرر نیستند و لاغری سهل‌الوصولی که نسبت به دیگر روش‌ها برای مصرف کنندگان خود به ارمغان می‌آورند می‌تواند خیلی گران تمام شود. حتی به قیمت بینایی چشم‌هایشان!
باربی‌های نابینا!
اخیراً نهاد ناظر دارویی ایالات متحده، سازمان غذا و داروی امریکا (FDA)، اعلام کرد دارو‌های لاغری با عارضه‌ای موسوم به نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرآرتریتی عصب بینایی (NAION) که می‌تواند باعث از دست رفتن ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم و حتی نابینایی دائمی شود، ارتباط داشته‌اند. ارزیابی سازمان غذا و داروی امریکا شامل تحلیل ۱۲۶کارآزمایی بالینی با مشارکت بیش از ۱۳۴هزاربیمار بود. این نهاد همچنین داده‌های دنیای واقعی و مطالعات مشاهده‌ای منتشرشده را بررسی کرد. با آن که به محدودیت‌های شواهد موجود اذعان کرد، نتیجه گرفت که احتمال افزایش خطر بروز این عارضه مستلزم افزودن هشدار‌های بیشتر برای همه دارو‌های این گروه است.
این اقدام موج بررسی‌های ایمنی پیرامون این گروه دارویی که به سرعت درحال گسترش است و به بخش مهمی از درمان چاقی و دیابت نوع ۲ تبدیل شده را افزایش می‌دهد.
اما چرا سونامی جراحی‌ها و اقدامات زیبایی و تلاش برای رسیدن به استاندارد‌های هالیوودی با تمام چالش‌هایش متوقف نشده و روز به روز هم گسترده‌تر می‌شود؟ این سؤالی است که فاطمه بدرزاده، روانشناس و مدرس دانشگاه در پاسخ به آن می‌گوید: «صنعت زیبایی در کنار شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها، تبلیغات و تغییر سبک زندگی، در شکل‌گیری و تقویت این معیار‌ها نقش دارد.»
بنا به تأکید وی این مسئله موجب افزایش بار فشار‌های روانی به‌ویژه برای دختران و زنان جوان است که در بسیاری از فضا‌های اجتماعی در معرض ارزیابی و قضاوت ظاهری قرار می‌گیرد.
این کارشناس تأکید می‌کند: «از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، وقتی جامعه، رسانه و شبکه‌های اجتماعی به طور مداوم یک الگوی خاص از زیبایی را به عنوان الگوی مطلوب بازنمایی می‌کنند، فرد وارد فرایند مقایسه اجتماعی می‌شود و ممکن است به این نتیجه برسد که برای پذیرفته‌شدن باید دائماً خودش را با آن استاندارد‌ها هماهنگ کند. نتیجه می‌تواند افزایش نارضایتی از خود، حساسیت نسبت به نگاه دیگران و احساس فشار برای اصلاح مداوم ظاهر باشد.»
به گفته وی این فشار فقط از سوی دیگران اعمال نمی‌شود؛ به تدریج می‌تواند به یک «ناظر درونی» تبدیل شود. یعنی فرد حتی زمانی که کسی او را قضاوت نمی‌کند، خودش دائماً ظاهرش را ارزیابی و با معیار‌های بیرونی مقایسه می‌کند. در این حالت، نگاه دیگران به بخشی از صدای درونی فرد تبدیل می‌شود.
بدرزاده تصریح می‌کند: «از منظر روان‌پویشی، مسئله می‌تواند عمیق‌تر باشد. در برخی افراد، نیاز شدید به تغییر ظاهر ممکن است با نیاز‌های روانی مانند دیده‌شدن، تأییدشدن، دوست‌داشتنی‌بودن و کسب احساس ارزشمندی ارتباط پیدا کند. در چنین وضعیتی، ظاهر دیگر فقط «ظاهر» نیست؛ بلکه به وسیله‌ای برای تنظیم احساس ارزشمندی تبدیل می‌شود. فرد ممکن است ناخودآگاه این پیام را در خود شکل داده باشد که «اگر زیباتر باشم، بیشتر پذیرفته می‌شوم و بیشتر دوست داشته می‌شوم.»
از نگاه این روانشناس مشکل اینجاست که وقتی احساس ارزشمندی بیش از حد به تأیید بیرونی وابسته شود، فرد وارد چرخه‌ای می‌شود که پایان روشنی ندارد؛ چون همیشه استاندارد جدیدی برای رسیدن وجود دارد. ممکن است تغییری که قرار بوده اعتمادبه‌نفس ایجاد کند، بعد از مدتی دیگر کافی به نظر نرسد و دوباره نیاز به تغییر دیگری شکل بگیرد. بنابراین گاهی مسئله اصلی، نقص ظاهری نیست؛ بلکه زخمی عمیق‌تر در احساس ارزشمندی و تصویر فرد از خودش است. بدرزاده با تأکید بر اهمیت این ماجرا در سنین پایین ترمی افزاید: «این مسئله در دوره جوانی حساس‌تر است، زیرا هویت فرد هنوز در حال شکل‌گیری است و نگاه و تأیید همسالان می‌تواند اهمیت زیادی پیدا کند. اگر در این مرحله این پیام غالب شود که «زیباتر بودن» مساوی «ارزشمندتر بودن» است، ممکن است بخشی از هویت فرد حول ظاهر ساخته شود؛ در حالی که هویت سالم باید بر مجموعه‌ای از توانمندی‌ها، ارزش‌ها، روابط و ویژگی‌های شخصیتی استوار باشد.
بنابراین باید میان «رسیدگی به ظاهر» و «وابسته کردن ارزش خود به ظاهر» تفاوت قائل شویم. اولی می‌تواند یک انتخاب شخصی و طبیعی باشد، اما دومی می‌تواند فشار روانی ایجاد کند و فرد را درگیر مقایسه، نارضایتی و نیاز مداوم به تأیید کند.»
از نگاه این روانشناس وقتی جامعه به دختر جوان یاد می‌دهد که برای دوست‌داشتنی و پذیرفته‌شدن باید زیباتر باشد، فشار اصلی فقط بر چهره او وارد نمی‌شود؛ بلکه به تدریج بر احساس ارزشمندی و هویت او فشار وارد می‌شود.
مرز میان توجه سالم به ظاهر تا توجه بیمارگونه.
اما تا چه حد توجه و تمرکز روی ظاهراً را منطقی و موجه می‌دانیم و از کجا این ذائقه به انحراف می‌رود؟
بدرزاده در پاسخ به این سؤال می‌گوید: «از دیدگاه روانشناسی بالینی، توجه به ظاهر تا زمانی منطقی و موجه است که در خدمت فرد باشد، نه اینکه فرد در خدمت ظاهر قرار بگیرد. درواقع باید ببینیم فرد چه معنایی به ظاهر خود داده است. اگر معنای آن این باشد که «می‌خواهم از خودم مراقبت کنم و با ظاهر خود احساس رضایت داشته باشم»، با یک انتخاب طبیعی مواجه هستیم. اما اگر این معنا به این سمت برود که «فقط زمانی ارزشمندم که زیبا باشم» یا «فقط در صورتی دوست‌داشتنی و موفق خواهم بود که ظاهر ایده‌آلی داشته باشم»، در اینجا مسئله از سطح زیبایی‌شناختی فراتر می‌رود و به بحران معنا نزدیک می‌شود.»
از نگاه این روانشناس یکی از خطرات فرهنگ افراطی ظاهر این است که انسان را از ارزش‌های عمیق‌تر زندگی دور کند. ممکن است فرد زمان، انرژی و سرمایه زیادی را صرف ساختن تصویری مطلوب از خود کند، اما در عین حال کمتر به این پرسش بپردازد که «من برای چه زندگی می‌کنم؟ چه چیزی برای من ارزشمند است؟ چه نوع همسر، والد، دوست یا انسانی می‌خواهم باشم؟» یعنی توجه به «چگونه دیده‌شدن» جای «چگونه زندگی کردن» را بگیرد.
از نظر روانشناسی اجتماعی، یک پیامد مهم دیگر «فشار همنوایی» است. وقتی در یک گروه، انجام اقدامات زیبایی به رفتاری رایج تبدیل می‌شود، فرد ممکن است برای هماهنگ شدن با گروه، حتی در شرایطی که نیاز واقعی به تغییر احساس نمی‌کند، به آن سمت برود. بنابراین گاهی این سؤال مطرح نیست که «آیا من واقعاً این تغییر را می‌خواهم؟» بلکه فرد تحت تأثیر فضای اجتماعی با خود می‌اندیشد: آیا اگر این کار را نکنم، از بقیه عقب می‌مانم.
بدرزاده تأکید می‌کند: «بنابراین، از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، مرز انحراف این ذائقه را نمی‌توان با یک عدد یا یک نوع عمل زیبایی تعیین کرد؛ معیار مهم‌تر این است که آیا انتخاب فرد از درون خودش می‌آید یا عمدتاً محصول فشار مقایسه، هنجار اجتماعی و ترس از قضاوت دیگران است؟ در مجموع می‌توان گفت مرز سلامت و افراط، جایی است که ظاهر از «یکی از ابعاد هویت» به «منبع اصلی ارزشمندی» تبدیل می‌شود. فرد سالم می‌تواند بگوید «دوست دارم زیباتر به نظر برسم»، اما زمانی که ذهن فرد به این سمت می‌رود که «باید زیبا باشم تا ارزشمند باشم»، ظاهر دیگر صرفاً یک انتخاب نیست؛ بلکه به یک شرط برای احساس ارزشمندی تبدیل شده است.»
