جوان آنلاین: تعویق یک‌ساله جام ملت‌های آسیا در نگاه نخست، اتفاقی خارج از برنامه است و شاید حتی ناخوشایند. برای تیم‌ملی فوتبال ایران، اما این تصمیم چیزی فراتر از یک تغییر در تقویم مسابقات است، چراکه زمان بیشتری در اختیار فوتبال ایران قرار داده است. زمانی که می‌تواند صرفاً به روزشماری برای رسیدن به مسابقات بعدی بگذرد یا به فرصتی تبدیل شود برای ساختن تیمی تازه. تیم ملی فوتبال ایران پس از حضور در جام جهانی، باید خود را برای رقابت‌های مهم قاره‌ای آماده می‌کرد. مسابقاتی که مسائل ژئوپلیتیک منطقه زمان برگزاری آن را تقریباً به یک‌سال آینده موکول کرد. تغییری که فرصتی کم‌نظیر است برای تیم‌ملی ایران جهت بازنگری در ترکیب خود و بازسازی اساسی آن با فرصت‌دادن به نسل جوان و جدید. صد البته که بعد از پایان کار ایران در جام‌جهانی، زمزمه‌هایی در خصوص لزوم جوانگرایی در تیم ملی شد، اما بسیاری بر این باور بودند که جام ملت‌های آسیا زمان مناسبی برای ایجاد این تغییرات و همچنین آزمون و خطای استفاده از نسل جوان نیست. حال تعویق یک‌ساله مسابقات جام ملت‌های آسیا این فرصت را در اختیار فوتبال ایران گذاشته تا نیاز خود در این زمینه را برآورده کند.
تیم ملی فوتبال ایران تا همین دو هفته پیش به آماده‌سازی برای عبور از سد چین، قرقیزستان و سوریه در مرحله گروهی می‌اندیشید برای راهیابی به مرحله بعد. طی چند روز شرایط به طور کلی تغییر کرد، به‌طوری‌که حالا کادر فنی تیم‌ملی این فرصت را دارد که به ایجاد یک دگرگونی قابل توجه در ترکیب تیم‌ملی بیندیشد. البته به شرط داشتن یک برنامه حساب‌شده و اصولی، چراکه تعویق مسابقات به خودی خود نمی‌تواند اتفاقاً چندان مهمی باشد، مگر آنکه فکر و ایده‌ای جهت استفاده بهینه از این فرصت بادآورده باشد. تصمیمی درست و منطقی که می‌تواند از یک اتفاق خارج از اختیار، فرصتی بسازد برای پیشرفت و ایجاد تغییراتی اساسی و زیربنایی.
مجید جلالی در مواجهه با خبر تعویق یک‌ساله جام ملت‌های آسیا واکنشی نشان داد که بی‌تردید حرف دل بسیاری بود. او صراحتاً گفت از شنیدن تصمیم AFC به شدت ذوق‌زده شده است، چراکه این اتفاق برای فوتبال ایران بسیار حیاتی و ضروری بود: «اکنون یک‌سال زمان داریم تا بسیاری از کار‌هایی را که باید انجام داده و پیش ببریم، اما نباید تمام برنامه‌های خود را روی موفقیت در یک دوره جام ملت‌ها قفل کنیم، بلکه باید دنبال ساخت تیمی باشیم برای رسیدن به اهداف به مراتب بزرگ‌تر. تیمی برای جام جهانی آینده.»
این درواقع همان نگاهی است که باید مبنای برنامه‌ریزی برای تیم‌ملی قرار گیرد. بی‌هیچ شک و تردیدی قهرمانی در جام ملت‌های آسیا مهم است و حائز اهمیت، اما نه به بهای نادیده گرفته شدن آینده فوتبال ایران. آینده‌ای که در همین یک‌سال بادآورده می‌توان بنای کسب موفقیت در آن را گذاشت. خصوصاً که تجربه ثابت کرده موفقیت‌های مقطعی و بدون پشتوانه و همچنین تداوم برنامه، به پیشرفت پایدار و مستمر ختم نمی‌شود. به همین دلیل جام ملت‌های پیش رو را می‌توان بخشی از مسیر آماده‌سازی برای مسابقاتی، چون جام‌جهانی بعدی دانست، نه صرفاً یک مقصد نهایی.
یک سال تعویق جام ملت‌ها، یعنی چیزی حدود ۳۸۰ روز فرصت جهت شناسایی استعداد‌ها و به‌کارگیری آنها در اردو‌های تمرینی و دیدار‌های تدارکاتی برای تزریق به ترکیب نهایی. البته به شرط آنکه کمافی‌السابق با دعوت کردن از چند مهره جوان و کم‌سن‌وسال دنبال اجرای شو و نمایش نباشیم و به راستی از این فرصت پیش‌آمده جهت تغییر نسل یا حداقل جوانگرایی استفاده کنیم. خصوصاً که با در نظر گرفتن فاکتور سن و افت توان بدنی برخی بازیکنان سرشناس، پرواضح است که بسیاری از ملی‌پوشان فعلی دیر یا زود باید غزل خداحافظی از تیم‌ملی را بخوانند، چراکه با توجه به شرایط سنی و بدنی که دارند دیگر نمی‌توانند جایی در برنامه‌های بلندمدت تیم‌ملی داشته باشند. هرچند که بسیاری بر این باورند که تغییر نسل به معنای جایگزین کردن چند بازیکن جوان به جای مسن‌تر‌ها نیست و در کنار این تغییرات باید ساختار حرکتی و تاکتیکی تیم نیز با ایده‌های نوین جایگزین شوند تا شرایط جهت شکوفایی یک نسل تازه، با بینشی تاکتیکی و متناسب با فوتبال روز دنیا مهیا شود. بی‌تردید جوانگرایی به معنای کنار گذاشتن یک‌باره تمامی بازیکنان باتجربه نیست. زیرا تیمی که قصد حضور در تورنمنت فشرده و سطح بالایی، چون جام ملت‌های آسیا را دارد نمی‌تواند صرفاً با مشتی جوان راهی میدان شود و بی‌شک به حضور بازیکنان باتجربه جهت مدیریت بازی نیز احتیاج دارد. مسئله حائز اهمیت، ایجاد تعادل میان تجربه و جوانی است، یعنی نه اصرار به حفظ تمام نفرات قدیمی و نه ایجاد تغییرات شتاب‌زده و بدون پشتوانه و برنامه! در واقع داشتن یک یا دو گزینه مطمئن در هر پست حداقل برای حضور در مسابقاتی، چون جام ملت‌های آسیا ضروری است، چراکه لازمه ساخت یک ترکیب قدر، داشتن یک نیمکت قدرتمند است.
آنچه این روز‌ها اهمیت تعویق یک‌ساله جام ملت‌های آسیا را برای فوتبال ایران دوچندان کرده این است که نفرات جوان در صورت دعوت شدن به تیم ملی، این فرصت را دارند که توانایی‌های خود را به معرض نمایش بگذارند تا صرفاً یک تعویض اضطراری نباشند و کادر فنی بتواند روی آنها حساب کند. بدون شک، اما بازیکنان جوان جهت جا افتادن در ترکیب تیم نیازمند فرصت هستند. فرصتی که می‌تواند در اردو‌های تمرینی و بازی‌های تدارکاتی ایجاد شود. چراکه هر بازیکن در باشگاه خود با تاکتیک مشخصی بازی می‌کند و برای جا افتادن در ترکیب و فراگیری تاکتیک تیمی جدید نیازمند حضور در اردو‌های تمرینی و بازی‌های تدارکاتی است. در واقع جوانگرایی و تغییر نسل بدون برگزاری هدفمند اردو‌ها و بازی‌های تدارکاتی شدنی نیست.
تیم ملی شاید بتواند در طول یک‌سال پیش رو با امیر قلعه‌نویی سر کند، اما کنار آمدن با نسلی که با توجه به تغییرات ایجاد شده در زمان برگزاری جام ملت‌های آسیا قرار است یک‌سال دیگر پیرتر شوند شدنی نیست. خصوصاً که بسیاری از مهره‌های تیم‌ملی در حال ورود به میانه دهه چهارم زندگی خود قرار دارند. برای نمونه، براساس برآورد سنی بازیکنان اصلی فعلی، علیرضا بیرانوند در آن مقطع ۳۵ ساله، شجاع خلیل‌زاده ۳۸ ساله، محمدحسین کنعانی‌زادگان ۳۳ ساله و احسان حاج‌صفی ۳۷ ساله خواهند بود. مهدی طارمی نیز به ۳۵ سالگی می‌رسد و علیرضا جهانبخش ۳۴ ساله خواهد شد. در خط میانی نیز سعید عزت‌اللهی ۳۱ ساله، سامان قدوس ۳۴ ساله و روزبه چشمی ۳۴ ساله خواهند بود. در خط دروازه علاوه بر بیرانوند، سیدحسین حسینی ۳۵ ساله و پیام نیازمند ۳۲ ساله می‌شوند. میلاد محمدی نیز در آن مقطع ۳۴ سال خواهد داشت، یعنی با یک نگاه گذرا و حساب سرانگشتی می‌توان دریافت که سال آینده در زمان برگزاری جام ملت‌های آسیا، ۱۳ بازیکن تیم‌ملی که اتفاقاً جزو مهره‌های اصلی هم هستند، حدوداً ۳۴ ساله می‌شوند. صدالبته که این آمار به تنهایی معیار کافی برای سنجش کیفیت یک تیم نیست، اما ضرورت توجه به آینده تیم‌ملی و ترکیب آن را به رخ می‌کشد.
فوتبال ایران بازیکن جوان و صدالبته مستعد و با استعداد کم ندارد. ظرفیتی که در ناگویا باوجود حذف شاگردان حسین عبدی به وضوح به چشم آمد. نفراتی، چون محمد خلیفه، امین حزباوی، دانیال ایری، امیرمحمد رزاقی‌نیا، اسماعیل قلی‌زاده، سعید سحرخیزان، کسری طاهری، رضا غندی‌پور، مبین دهقان، ابوالفضل کوهی و... که در ماه‌های اخیر می‌توانند به تناوب به ترکیب بزرگسالان اضافه شوند. البته به شرط آنکه برنامه حساب‌شده‌ای جهت اضافه شدن آنها به جمع بزرگسالان ریخته شود، چراکه تغییر نسل زمانی معنا پیدا می‌کند که با افزایش کیفیت و تنوع گزینه‌های تغییر روبه‌رو باشد. برای مثال تیم‌ملی در خط دفاع به بازیکنانی نیاز دارد که علاوه بر قدرت، در نبرد‌های تن به تن و مستقیم نیز موفق عمل کرده و در عین حال سرعت و توانایی لازم جهت پوشش فضای پشت مدافعان برخوردار باشند. یا همچنین در خط میانی، توانایی چرخش، بازپس‌گیری توپ و انتقال سریع آن از دفاع به حمله را داشته باشند و در خط جلو نیز در انجام حرکات بدون توپ، قدرت نفوذ، سرعت و تمام‌کنندگی حرفی برای گفتن داشته باشند، اما بی‌تردید این ویژگی‌ها را نمی‌توان صرفاً با تماشای بازی‌های لیگ مشاهده کرد یا سنجید. این‌جاست که اهمیت برگزاری بازی‌ها و اردو‌های تدارکاتی مشخص می‌شود. بازیکنی که در باشگاه خود در یک ساختار مشخص بازی می‌کند، باید فرصت پیدا کند در سیستم تیم‌ملی نیز وظایف متفاوتی را تجربه کند. به همین دلیل، اردو‌های منظم و هدفمند اهمیت زیادی پیدا می‌کنند. هر اردو باید بخشی از برنامه فنی تیم باشد. از هماهنگی خطوط و تمرین ساختار دفاعی گرفته تا نحوه پرس از جلو، خروج از فشار حریف و انتقال سریع در لحظه از دست دادن توپ.
یک‌سال، فرصت خوبی است برای ساختن نسلی تازه در تیم ملی. در واقع یک سال فرصت داریم تا استعداد‌های درخشان لیگ را که طی هفته‌های گذشته خودی نشان داده‌اند شناسایی کنیم، اردو‌های منظم و هدفمند و همچنین بازی‌های تدارکاتی قابل قبول برگزار کنیم تا بازیکنان جوان و جدید در ساختار تیم جا افتاده و با خواسته‌های تاکتیکی کادر فنی هماهنگ شوند و از همه مهم‌تر به این جوان‌تر‌ها و تازه‌وارد‌ها فرصت واقعی دهیم. همچنین در پی تدارک بازی‌های دوستانه با کیفیت و متناسب با نیاز فنی تیم باشیم نه صرفاً مسابقاتی جهت پر کردن تقویم.
