جوان آنلاین: برف پیری بر سر و رویش نشسته و گذر زمان چهرهاش را خط خط کرده است. با تمام اینها در روزگاری که باید برای حفظ کرامتش دوران بازنشستگی را در آرامش بگذراند، با همان قد خمیده و دستان لرزان سینی چای را به اتاق مدیر میبرد! این تصویر برشی کوتاه از زندگی سالمندانی است که در دوران پیری و در شرایطی که نیاز به استراحت و رفاه بیشتری دارند ناگزیرند برای تأمین معاششان همچنان کار کنند و اغلب آنها در مشاغل کاذب یا خدماتی به کار گرفته میشوند. آنطور که رئیس سازمان بهزیستی کشور میگوید تعدادشان هم کم نیست. حدود ۶۰ درصد سالمندان مستمری دریافت نمیکنند، یعنی از هر ۱۰ سالمند، حدود شش نفر فاقد مستمری هستند، بنابراین جمعیت قابلتوجهی از سالمندان خارج از جمعیت تحت پوشش سازمان بهزیستی، کمیته امداد، سازمان تأمین اجتماعی و صندوقهای بازنشستگی قرار دارند.
در کشور ما آنچه بیش از خود سالمندی حائز اهمیت است سرعت بالای حرکت جمعیت به سمت پیری است. در حال حاضر رشد عمومی جمعیت کشور حدود ۱.۲۴ درصد است، در حالی که رشد جمعیت سالمند به ۴.۸ درصد میرسد، یعنی سرعت رشد جمعیت سالمند بیش از چهار برابر رشد عمومی جمعیت است. مهمتر از همه اینکه هنوز ساختارهای اجتماعی کشور آمادگی مواجهه با این موج سالمندی را ندارد و این میتواند در آیندهای نهچندان دور هم سالمندان را دچار چالش کند و هم جامعه را با یک ابر بحران مواجه سازد.
۶۰ درصد سالمندان بدون مستمریاند
تنگناهای مالی و معیشتی یکی از مهمترین موضوعاتی است که همین حالا هم جمعیت ۱۳درصدی سالمندان جامعه با آن دست و پنجه نرم میکند. سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور در نشست خبری به مناسبت گرامیداشت روزهای جهانی ناشنوایان و سالمندان با اشاره به وضعیت پوششهای حمایتی سالمندان گفت: «حدود ۶۰ درصد سالمندان مستمری دریافت نمیکنند، یعنی از هر ۱۰ سالمند، حدود شش نفر فاقد مستمری هستند، بنابراین جمعیت قابلتوجهی از سالمندان خارج از جمعیت تحت پوشش سازمان بهزیستی، کمیته امداد، سازمان تأمین اجتماعی و صندوقهای بازنشستگی قرار دارند.»
به گفته حسینی در حوزه سالمندی با یک وضعیت چندلایه مواجه هستیم؛ از یک سو درآمد سالمندان کاهش مییابد و از سوی دیگر هزینههای زندگی و هزینههای سلامت آنها افزایش پیدا میکند. بخشی از سالمندان نیز از بیماریهای خاص رنج میبرند و گروهی از سالمندان دارای معلولیت شدید و خیلی شدید هستند که این موضوع ابعاد مسئله سالمندی را پیچیدهتر میکند.
وی با اشاره به وضعیت اقتصادی سالمندان افزود: «نکته قابل توجه این است که پس از عبور از ۷۰سالگی، وضعیت درآمدی سالمندان در جامعه ایران به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند، میانگین دهک درآمدی سالمندان ۶۰ تا ۷۰ ساله حدود ۵.۷۶ است، در حالی که این رقم برای سالمندان بالای ۷۰ سال به حدود ۴.۵۲ میرسد و نشاندهنده کاهش موقعیت درآمدی در سنین بالاتر است. این مجموعه مسائل نشان میدهد که سالمندی در ایران صرفاً یک موضوع جمعیتی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی، اقتصادی، حمایتی و خانوادگی متعددی دارد و باید در برنامهریزیهای کشور مورد توجه قرار گیرد.»
بنا به تأکید رئیس سازمان بهزیستی دادههای ۳۰استان نشان میدهد میانگین دهک درآمدی سالمندان از میانگین کل جمعیت پایینتر است و پس از ۷۰سالگی، شاخص درآمد سالمندان ۷۰درصد و شاخص دارایی آنها ۴۵ درصد کاهش مییابد.
۲۳ میلیون نفر از جمعیت درگیر سالمندان
به گفته رئیس سازمان بهزیستی با توجه به جمعیت حدود ۱۳ درصدی سالمندان کشورمان که نزدیک به ۱۱ میلیون نفر را شامل میشود، نرخ درگیری جمعیت با مسائل سالمندی به حدود ۱۸ درصد میرسد، یعنی ۲۳.۵ میلیون نفر از جمعیت فعال ایران درگیر سالمندان هستند.
بر اساس برآوردها، در فاصله سالهای ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ تعداد سالمندان کشور از تعداد جوانان و نوجوانان بیشتر خواهد شد و این موضوع ضرورت برنامهریزی برای مواجهه با پیامدهای اجتماعی سالمندی را دوچندان میکند.
حدود ۲۶۰ هزار نفر از سالمندان کشور دارای معلولیت هستند و به این ترتیب، حدود ۲۲ درصد افراد دارای معلولیت را سالمندان تشکیل میدهند.
حسینی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به سالمندی گفت: «باید از نگاه صرفاً مسئلهمحور عبور کنیم و فرصتهای موجود در سالمندی را نیز مورد توجه قرار دهیم. یکی از اقداماتی که در این زمینه دنبال میکنیم، ایجاد نظام رسمی مراقبت از سالمندان است.»
به گفته وی در حال حاضر برای مراقبین رسمی سالمندان، سازوکار صدور مجوز مشخصی وجود ندارد و تلاش میکنیم این نظام مجوزدهی ایجاد شود تا مراقبین سالمندان برای جمعیت هدف و سایر سالمندان بتوانند به شکل رسمی فعالیت کنند.
اشتغال سالمندان!
اگر بخواهیم در حوزه سلامت سالمندان مداخله کنیم، نخستین اقدام باید کمک به خروج آنها از تنهایی و ایجاد تعاملات گرم اجتماعی باشد تا تعاملات سرد جای خود را به ارتباطات انسانی و اجتماعی مؤثر بدهد.
حسینی اشتغال سالمندان و ایجاد مشاغل پیرامون سالمندان را از دیگر ظرفیتهای مهم برشمرد و گفت: «سالمندان میتوانند در مشاغل خانگی، محلی، آموزشی و مشاغل سبکتر مشارکت داشته باشند و از این طریق هم به اقتصاد کشور کمک کنند و هم کیفیت زندگی خود را ارتقا دهند.»
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیت اقتصاد سالمندی افزود: «در این زمینه «نقشه جامع اقتصاد سالمندی» در ۱۴ حوزه فعالیت با همکاری متخصصان حوزه سالمندی تهیه شده است تا بتوان از ظرفیت سالمندان در چارچوب آنچه «اقتصاد نقرهای» نامیده میشود، استفاده کرد.»
حسینی همچنین از توسعه خدمات تخصصی سالمندی خبر داد و گفت: «در حوزه روانشناسی سالمندی نیز ۱۰ گونه خدمت طراحی شده و صدور مجوزهای مربوط به ارائه این خدمات آغاز شده است.»
وی با اشاره به ایجاد فرصتهای شغلی برای سالمندان افزود: «سال گذشته حدود ۱۳هزار فرصت شغلی برای سالمندان ایجاد شد و تلاش داریم این ظرفیت را برای گروه سنی بالای ۶۰ تا ۶۵ سال گسترش دهیم.» به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور با توجه به خلأهای موجود در قوانین حمایتی، لایحه قانونی حمایت از سالمندان تهیه شده و قرار است در مسیر تصویب قرار گیرد. با نمایندگان مجلس نیز در این زمینه گفتوگوهایی انجام شده است.
حسینی همچنین به اجرای پیمایش ملی سالمندان اشاره کرد و گفت: «برای شناخت دقیق وضعیت سالمندان در کشور، پیمایش ملی سالمندان انجام شده و طی کمتر از یک سال، ۲۰ بسته سیاستی برای دستگاههای مختلف تهیه و ارسال شده است.»
به اندازه چشم بر هم زدن
زندگی همچون ابری در حال گذر است و شاید فاصله هر کدام از ما با دوران سالمندی به اندازه یک چشم بر هم زدن باشد. پس اگر امروز هر کدام از ما در هر ساختار، نهاد و جایگاهی یک قدم برای سالمندان برداریم در عمل آیندهای بهتر را برای خود و برای کشورمان ساختهایم.
