جوان آنلاین: در سپهر ژئوپلیتیک معاصر که از آشوبهای ساختاری و تهدیدات فراملی خبر میدهد، تبیین دکترین دفاعی یک کشور، تنها یک ضرورت نظامی نیست، بلکه بازتابی از ارادهی سیاسی و حقوقی حاکمیت برای صیانت از «حق حاکمیت» (Sovereignty) است.
با واکاوی دقیق و تطبیقی احکام ارکان فرماندهی و نقاط ثقل استراتژیک در دستورالعملهای رهبری، میتوان دریافت که جمهوری اسلامی ایران در حالگذار از یک پارادایم «دفاعی-پدافندی» به سوی یک ساختار «بازدارندگی فعال و تهاجمی» است؛ ساختاری که در آن، توان نظامی، هوشمندی اطلاعاتی و ظرفیتهای مردمی در یک «پیوند ارگانیک» برای مقابله با استکبار صهیونی-امریکایی به کار گرفته شدهاند.
۱. تحول در دکترین بازدارندگی
بررسی احکام ریاست ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی کل سپاه پاسداران، گویای یک چرخش راهبردی از «دفاع ایستا» به سوی «بازدارندگی تهاجمی» (Offensive Deterrence) است. تأکید بر «آمادگی برای اجرای عملیات تهاجمی پرقدرت» و «پاسخگویی انقلابی»، در تحلیل حقوق بینالملل، نه یک اقدام تجاوزجویانه، بلکه تجلی عینی «حق دفاع مشروع پیشدستانه» (Anticipatory Self-Defense) است.
این رویکرد، در واقع طراحی یک معادلهی دفاعی جدید است که در آن، مرز میان پدافند و تهاجم با هدف «از میان برداشتن تهدید پیش از وقوع آن» بازتعریف شده است. این گذار، پاسخی است به رفتارهای غیرقانونی و نقض مداوم معاهدات بینالمللی توسط محور استکبار، که در آن، بازدارندگی دیگر تنها با «ایستادگی» محقق نمیشود، بلکه با «توانایی اعمال قدرت در عمق تهدید»
معنا مییابد.
۲. بسیج مردمی؛ از ظرفیتهای انسانی تا تبدیل به «سپر حاکمیتی»
در لایهی دوم این استراتژی، نقش بسیج مستضعفین از یک نهاد حمایتی به یک «ستون فقرات اجتماعی-امنیتی» ارتقا یافته است. هدفگذاری برای تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی»، در واقع فرآیند «ملیسازی دفاع» است.
- امنیت چندبعدی و مقابله با جنگهای ترکیبی: تأکید بر تقویت شبکههای اطلاعاتی مردمی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، نشاندهنده درک عمیق از ماهیت «جنگهای نسل جدید» (Next-Generation Warfare) است. در این نگاه، امنیت دیگر صرفاً در قلمرو سختافزاری (نظامی) نیست، بلکه در حوزه نرمافزاری و از طریق «بصیرتافزایی»، برای مقابله با نفوذ و جنگهای شناختی طراحی شده است.
- هویتبخشی به تودههای مبعوث: این استراتژی، با هویتبخشی به ظرفیتهای مغفولماندهی مردمی، جامعه را از یک کنشگر منفعل به یک «جبههی واحد دفاعی» تبدیل میکند. این امر، از منظر حقوقی، تضمینکنندهی پایداری حاکمیت ملی در برابر هرگونه تلاش برای بیثباتسازی داخلی از طریق ابزارهای فشار خارجی است.
۳. بازگشت به ریشههای حاکمیتی؛ مسجد به مثابه سنگر انسجام اجتماعی
یکی از بدیعترین ابعاد این تحلیل، تأکید بر تعامل سازنده با نهادهای حاکمیتی و گسترش گروههای جهادی با محوریت مسجد است. این رویکرد، بازگشت به اصل «خدمات اجتماعی اثربخش» از طریق ساختارهای سنتی و مذهبی است.
در تحلیل استراتژیک، مسجد نه تنها یک کانون عبادی، بلکه به عنوان «مرکز ثقل انسجام اجتماعی» (Social Cohesion Hub) عمل میکند. این پیوند میان «مسجد، محله و دولت»، در واقع ایجاد یک شبکه حفاظتی است که از طریق تقویت پیوند میان مردم و حاکمیت، از ریزش هویت ملی و مذهبی در برابر تهاجمات فرهنگی و نرم میکاهد. این تجلی فرمایش امامان انقلاب، راهبردی است برای تبدیل «فرهنگ مقاومت» به یک الگوی جهانی در برابر استکبار.
در مجموع، احکام ارکان فرماندهی، نشاندهنده تدوین یک «دکترین دفاعی چندلایه» است:
۱. لایه نظامی:گذار به بازدارندگی تهاجمی برای تضمین امنیت حاکمیت.
۲. لایه اطلاعاتی- فنی: هوشمندسازی ظرفیتهای مردمی در برابر تهدیدات نوین.
۳. لایه اجتماعی- مذهبی: تقویت پیوند میان مردم و حاکمیت از طریق ساختارهای سنتی و جهادی.
این رویکرد یکپارچه، ایران را از یک بازیگر پدافندی به یک «قدرت بازدارنده و تأثیرگذار» در منطقه و جهان تبدیل میکند که در آن، قدرت نظامی و بصیرت مردمی، در جهت صیانت از حقوق مشروع ملت و حاکمیت ملی، در هم تنیده شدهاند.
